Buluxon-xotun, Bulugan, Bolgana, Bolgar[1] (moʻgʻ Bulgan — „suvsar“) — XIII asrning ikkinchi yarmida yashagan Boyovut urugʻidan boʻlgan zodagon moʻgʻul ayoli, Ilxon Abaganing toʻqqizinchi va bosh xotini. 1282-yilda eri vafotidan soʻng, levirat odatiga koʻra, u marhumning oʻgʻillaridan biriga, oʻgay oʻgʻli Argʻunga turmushga chiqqan.

Tarjimai holiTahrirlash

 
Xitoy imlosida Buluxon-Xotin nomi

Buluxon Abaganing bosh xotini boʻlganligi sababli, Ilxonlikni boshqarishda muhim rol oʻynagan. Maʼlumki, uning iltimosi tufayli Abaga xiyonatda ayblangan vazirning hayotini saqlab qolgan. Argʻunxon ham harbiy ishlarda maslahat soʻrab xotiniga murojaat qilib turgan. Birinchisi vafotidan keyin yangi ilxon boʻlgan Abaganing ukasi Tekuder ham Buluxonga katta hurmat bilan munosabatda boʻlgan[2].

Oila va avlodlariTahrirlash

Uning qizi Buluxon Malika onasining uzoq qarindoshiga turmushga chiqqan. Oʻz oʻgʻillari boʻlmagan Buluxon oʻzining asrab olgan nevaralari Gʻozon va Oljaytuni tarbiyalashda faol qatnashgan, ular keyinchalik davlatni boshqargan[3].

OʻlimiTahrirlash

Rashid ad-Dinning yozishicha, Buluxon-Xotin hijriy 685-yil safar oyining 23-kunida yoki 1286-yilning 20-aprelida vafot etgan[4]. Uning jasadi joylangan tobut Sultaniyaning janubi-gʻarbiy qismidagi Sajasga olib borilgan. Oradan besh yil oʻtgach, Argʻunning oʻzi shu yerga dafn etilgan. Marhumga tegishli boʻlgan javohirlarning bir qismini Argʻun oʻzi uchun qoldirgan, qolganlarini, shu jumladan Abaga sovgʻa qilganlarini ham oʻgʻli Gʻozonga bergan.

Argʻun xotini vafotidan keyin Xitoyda hukmronlik qilgan qarindoshi Xubilayxonga maktub yozibBulugʻonning qarindoshlaridan birini yangi kelin qilib yuborishni iltimos qiladi. Tanlov 17 yoshli Koʻkechinga tushib, unga hamrohlik qilish uchun Marko Polo tayinlangan. Toʻy karvoni 1293-yilda Forsga yetib kelgan, ammo bundan biroz oldin Argʻunxon vafot etgan edi. Shundan soʻng, Koʻkechin xotin Argʻunning oʻgʻli Gʻozonxonga turmushga chiqadi[5].

ManbalarTahrirlash

  1. peintures, Société française de reproductions de manuscrits àBulletin de la Société Française de Reproductions de Manuscrits à Peintures (fr), 1926.. 
  2. „BOLOḠĀN ḴĀTŪN – Encyclopaedia Iranica“. www.iranicaonline.org. Qaraldi: 17-noyabr 2019-yil.
  3. "Arghun had one of his sons baptized, Khordabandah, the future Oljaitu, and in the Popeʼs honour, went as far as giving him the name Nicholas", Histoire de l’Empire Mongol, Jean-Paul Roux, p.408
  4. Рашид ад-Дин.Сборник летописей. 
  5. The Travels of Marco Polo

AdabiyotlarTahrirlash