Həmidə Cavanşir

(Hamida Javanshirdan yoʻnaltirildi)

Hamida Ahmad bey qizi Javanshir ( ozarbayjoncha: Həmidə Cavanşir ) (1873-yil 19-yanvar – 1955-yil 6-fevral) – Ozarbayjonning birinchi maʼrifatparvar ayollaridan biri, tarixchi Ahmad Bey Javanshirning qizi, Jalil Mammadqulizodaning rafiqasi, tarjimon,xayriyachi va Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Hamida Javanshir
Tavalludi 19-yanvar,1873-yil
Kahrizli, Agjabadi (hozirgi Ozarbayjon)yaqinida
Vafoti 6-fevral 1955-yil(1955-02-06)
(82 yoshda)
Boku, Ozarbayjon
Fuqaroligi Rossiya Imperiyasi va SSSR
Kasbi Yozuvchi,faol jamoatchi ayol,xayriyachi
Turmush oʻrtogʻi Ibrahim bey Davatdarov (†1901)
Jalil Mammadguluzadeh (†1932)
Otasi Ahmad bey Javanshir
Bilimi Uyda ta'lim olgan
Bolalari Mina Davatdarova
Muzaffar Davatdarov
Midhat Mammadguluzadeh
Anvar Mammadguluzadeh

YoshligiTahrirlash

O‘z oilasining Qahrizli qishlog‘idagi eski uyida tug‘ilgan Hamida Javansher ozarbayjon tarixchisi, tarjimon va rus imperatori armiyasining zobiti Ahmad bey Javanshir (1828–1903) va uning rafiqasi Mulkijahonning to‘ng‘ich farzandi edi. U Qorabog‘ning oxirgi hukmdor xoni Ibrohim Xalilxonning buvisi edi. Hamida va uning ukasi uyda o‘qigan; u to'qqiz yoshga to'lganda, rus o'qituvchilari oilasi ularga ta'lim berish uchun ular bilan birga yashashga keldi. 14 yoshida u Yevropa va islom adabiyoti bilan tanish bo'lgan, rus va fransuz tillarida bemalol gapirgan.

1889-yili Hamida Javanshir Bardalik leytenant Ibrahim bey Davatdarovga uylanadi. Ular Brest-Litovskda (hozirgi Belorussiyada ) joylashdilar. Tez orada ularning ikki farzandi Mino va Muzaffar dunyoga keldi. Javanshir bal raqslaridan saboq oldi, nemis va polyak tillarini o'rgandi. 1900-yilda oila Karsga ko'chib o'tdi va u yerda Davatdarov harbiy qal'a qo'mondoni etib tayinlandi. Bir yil o'tgach u vafot etdi, uning 28 yoshli xotinini beva qoldi; Hamidaning Moskvada tibbiyot o'qish istagi amalga oshmay qoldi.

 
Hamida Javanshirning qizi Mina Davatdarova 1923-yilgi vafotigacha Kahrizli maktabida ko'ngilli mutaxassis o‘qituvchi bo‘lgan.

Hayoti va faolligiTahrirlash

U otasidan Kahrizli mulkini meros qilib oldi va paxtachilik tadbirkorligini muvaffaqiyatli davom ettirdi. Vasiyatiga koʻra, “Qorabogʻ xonligining siyosiy ishlari toʻgʻrisida” 1747–1805 yillardagi tarixiy asari qoʻlyozmasini “Geyrat” nashriyotida chop etish uchun Tiflisga (hozirgi Gruziya poytaxti ) olib boradi. Bu yerda, 1905-yil oktabr oyida u ozarbayjon tilida chiqadigan “ Sharg-i rus ” gazetasining sharhlovchisi boʻlgan Jalil Mammadqulizoda bilan uchrashdi.Ular 1907-yilda turmush qurishdi (Mammadqulizoda oʻsha paytda ikki marta ajrashgan ) va 1920-yilgacha Tiflisda yashagan. Ular 1908-yilda Midhat va 1911-yilda Anvar ismli ikki o‘g‘il ko‘rdi U Mammadqulizoda bilan “ Molla Nasriddin ” satirik jurnalini nashr etishda ishlagan. [1] [2]

1907-yil Qorabog'dagi ocharchilik paytida Hamida Javanshir ochlikdan azob chekayotgan qishloq aholisiga un va tariq tarqatgan, ikki yillik o'zaro qirg'inlardan so'ng mahalliy armanlar va ozarbayjonlar o'rtasida vositachi bo'lgan.1908-yilda u o'zining tug'ilib o'sgan Kahrizli qishlog'ida o'rta maktabga asos soldi va bu maktab o'g'il va qizlar bir sinfda o'qishi mumkin bo'lgan birinchi ozarbayjon maktabiga aylandi. 1910-yilda Javanshir shahardagi ozarbayjon zodagonlarining ayol aʼzolari bilan birgalikda Kavkaz musulmon ayollari xayrixohlik jamiyatini tuzdi. [3] Sovet davridagi chechak epidemiyasi paytida u vaksina sotib olib, Kahrizli aholisiga bepul tarqatdi. [4] [5]

1921-yilda Tabrizda bir yil yashagach, oila Bokuga ko‘chib o‘tadi va u yerda esdaliklar yozadi, erining asarlarini tarjima qiladi. U 1930-yillarda “ Uyg‘oning: musulmon ayolning hayoti haqida yodgorlik” nomli esdalik asarini nashr etdi, 1907–1931-yillarda Kavkaz va Eronning eng nufuzli satirik jurnali “Molla Nasreddin” , vafotidan keyin 1967-yilda nashr etildi.Jurnal Hasan Javadi va Villem Floor tomonidan ingliz tiliga tarjima qilindi [6] U rus she’rlarini ham tarjima qilgan. U ikki farzandidan ayrildi: 1923-yilda Mino va 1935-yilda Midxat vafot etishdi[7] .U 1955-yilda Bokuda vafot etdi. Kahrizlida uning hayoti va ijodiga oid muzey bor.

Shuningdek qarangTahrirlash

  • Ozarbayjonda paxta yetishtirish

ManbalarTahrirlash

  1. Yolaçan, Serkan (January 2019). "Azeri networks through thick and thin: West Asian politics from a diasporic eye" (en). Journal of Eurasian Studies 10 (1): 40. doi:10.1177/1879366518814936. ISSN 1879-3665. 
  2. Ameri, Anan. Hermeneutics and Honor: Negotiating Female "public" Space in Islamic/ate Societies (en). Harvard CMES, 1999 — 100 bet. ISBN 978-0-932885-21-0. 
  3. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named gender-az
  4. Heyat, Farideh. Azeri Women in Transition: Women in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan (en). Routledge, 2014-03-05 — 68–69 bet. ISBN 978-1-136-87177-1. 
  5. "Hamideh Khanum Javanshir 1873-1955" Sister-hood (March 6, 2019).
  6. Javanshir, Hamideh Khanum. Awake : a Moslem woman's rare memoir of her life and partnership with the editor of Molla Nasreddin, the most influential satirical journal of the Caucasus and Iran, 1907-1931, Javadi, Hasan, Floor, Willem M., Washington DC, 2016. ISBN 978-1-933823-87-4. OCLC 960719559. 
  7. (ruscha) Our Pride: Jalil Mammadguluzadeh Arxivlandi 2007-11-07 Wayback Machine saytida. by Galina Mikeladze. Azerbaijanskie izvestia. 4 January 2007. Retrieved 1 December 2007