Baqalar: Versiyalar orasidagi farq

612 bayt qoʻshildi ,  9 yil oldin
Maqola yangilandi
(Yangi maqola yaratildi)
 
(Maqola yangilandi)
'''Baqalar''', baqasimonlar (Ranidae) — dumsiz, suvda hamda quruqlikda yashovchilar oilasi. Tanasining uz. 3 sm dan 20 sm, ba’zanbaʼzan 32 sm gacha. Tishlari yuqori jag‘laridajagʻlarida joy-lashgan. Tanasi ixcham, orqa oyoqlari nisbatan uzun (sakrovchi). 46 urug‘iurugʻi 555 turi ma’lummaʼlum. Jan. Amerika, Jan. Avstraliya va Yangi Zelandiyadan tashqari yer yuzining hamma qitalarida keng tarqalgan. Evolyatsiya jarayonida sodir bo‘lganboʻlgan adaptiv radiatsiya tufayli bu oila bir necha filogenetik guruhlarga, 8 kenja oilaga bo‘linganboʻlingan. Ularning asosiysi asl B. (Rana) urug‘iurugʻi 200 turni, shu jumladan uz. aqasining32 sm, ogʻirligi 3,5 kg keladigan goliaf baqasini (R. goliaph) va hoʻkiz-baqani oʻz ichiga oladi. Asl B.ning orqa oyoqlaridagi barmoqlari orasida pardasi, tilining orqa erkin uchida ayrisi boʻladi. Oʻlja ushlayotgan B. tilining orqa tomonini otadi. Asl B., yashil (oʻt) baqa (R. temporaria), hovuz baqasi (R. esculenta, yaʼni R. lessonae), oʻtkir tumshuq baqa (R. arvalis, yaʼni R. terrestris) Yevropaning sharqiy qismida uchraydi. Oʻrta Osiyo, jumladan Oʻzbekistonda asl B.ning faqat bir turi — koʻl baqasi (R. ridibunda) tarqalgan. Bu tur Kavkaz, Qozogʻiston va Yevropa mamlakatlarida ham uchraydi. Koʻl baqasining suvda yashaydigan shakli yashil, quruqlikda yashaydigan shakllari esa qo‘ng‘irqoʻngʻir tusda bo‘ladiboʻladi. B.ning bir qancha turlari (o‘tkiroʻtkir tumshuq baqa, yashil baqa), suv havzalari yaqinidagi nam joylarda yashab, faqat ko‘payishkoʻpayish davrida suvga tushadi, boshqalari (mas, ko‘lkoʻl baqasi) asosan suvda yashaydi va o‘rmonoʻrmon hamda dasht mintaqalaridagi suv havzalarida tarqalgan. B. odatda juda harakatchan bulib, faol hayot kechiradi. Qanotli hasharotlar, yirik B. esa mayda umurtqalilar b-n oziqlanadi. Ayrim B. suv havzalari tubidagi balchikda, boshqalari quruqlikdagi pana joylarda yashaydi. Asosan suv havzalariga tuxum qo‘yibqoʻyib ko‘payadikoʻpayadi. Urg‘ochisiUrgʻochisi 500 dan 11 minggacha tuxum qo‘yadiqoʻyadi. Ko‘pchilikKoʻpchilik B. ko‘payishkoʻpayish davrida har xil ovoz chiqarib sayraydi. B. ovozi har bir tur va jineda o‘zigaoʻziga xos bo‘ladiboʻladi. Ayrim B. (mas, kul B.) ko‘pchilikkoʻpchilik mamlakatlarda pishirib iste’molisteʼmol kilinadi. B. lab. tekshirishlari uchun asosiy ob’ektobʼyekt hisoblanadi. Shim. Amerikada uchraydigan leopard B. Xalqaro Qizil ki-tobga kiritilgan.
 
== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{stub}} {{no iwiki}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
187 764

ta tahrir