Boʻri — versiyalar orasidagi farq

90 bytes removed ,  7 yil oldin
Maqola yangilandi
(Maqola yangilandi)
'''Bo‘ri'''BOʻRI, qashqir (Canis lupus) — itsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi hayvon. Yevropa, Osiyo va Shim. Amerikada tarqalgan. O‘zbekistonningOʻzbekistonning cho‘lchoʻl, dashtlari, o‘rmonoʻrmon, to‘qaytoʻqay, tog‘togʻ va tog‘togʻ etaklarida tarqalgan; qor va muz b-n qoplangan baland tog‘lartogʻlar va tundrada ham yashaydi. B. qoyalar orasiga, to‘qayliktoʻqaylik va jarliklarga, quruq qamishzorlarga in quradi. Tulki inlaridan ham foydalanadi. B. inida bolalaydi va bolalarini parvarish qiladi. Chorvachilik r-nlarida podalardan uzoqqa ketmaydi. B. yanv. oyidan boshlab urchiydi. Urchish vaqtida erkaklari urg‘ochisiniurgʻochisini talashib qattiq urishadi. B. monogam hayvon. Jufti uzoq muddat saqlanib qoladi. Homiladorlik davri 62— 65 kun. Yosh bo‘riboʻri 3—5 ta, qarisi 6—8 ta, ba’zanbaʼzan 10—13 ta bola tug‘aditugʻadi. Bolasini 5—6 hafta emizadi. Bolasi 3 haftaligida inidan chiqa boshlaydi. Urg‘ochisiUrgʻochisi emizikli davrida erkagi ovqat olib kelib turadi. Bolalari go‘shtgoʻsht b-n oziqlanishga o‘tgandanoʻtgandan so‘ngsoʻng ona bo‘riboʻri ham o‘ljaoʻlja tutib kela boshlaydi. Avg . oxiridan boshlab yosh bo‘rilarboʻrilar har xil mayda kemiruvchilarni tutib yeya boshlaydi. Sent.da kattalari b-n birgalashib, uy hayvonlarini va yovvoyi hayvonlarni ov qilishga o‘rganadioʻrganadi. Noyab.ga qadar 10—15 ta buri gala bo‘libboʻlib yuradi. O‘ljaOʻlja topish qiyin bo‘libboʻlib qolganda bitta yoki ikkitadan bo‘libboʻlib, tarqalib ketadi. Erkagi 2 yoshida, urg‘ochisiurgʻochisi 2—3 yoshida voyaga yetadi. B. 15—16 yil yashaydi. Yilda ikki marta — bahor va kuzda tullaydi. B. kuchli, chidamli va chaqqon, hid bilish va eshitish organlari yaxshi rivojlangan hayvon. Go‘shtGoʻsht b-n oziqlanadi, ba’zanbaʼzan olma, qovun, tarvuz kabi mevalarni ham yeydi. Asosan, uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlar, quyon, yumronqoziq kabi kemiruvchilar, qushlar, hatto o‘limtiklaroʻlimtiklar b-n oziqlanadi. B. juda ochko‘zochkoʻz va xo‘raxoʻra, ikkitasi bitta qo‘yniqoʻyni yeb qo‘yishiqoʻyishi mumkin. Podaga hujum qilganda ko‘pkoʻp qo‘yniqoʻyni nobud qiladi. Bir nechta B. birgalikda yoki tuda bo‘libboʻlib ov qiladi. Quturgan va ochiqqan bo‘rilarboʻrilar odamga ham hujum qilishi mumkin. B.ning 12 ta kenja turi bor. O‘rtaOʻrta Osiyoning cho‘lchoʻl, dasht va past tog‘laridatogʻlarida cho‘lchoʻl bo‘risiboʻrisi (S. 1. campestris), Pomir tog‘laridatogʻlarida tibet bo‘risiboʻrisi (S. 1. laniger) kenja turlari yashaydi. Ba’zanBaʼzan qora B. ham uchraydi, uning terisi qimmatbaho hisoblanadi. O‘zbekistondaOʻzbekistonda cho‘lchoʻl bo‘risiboʻrisi tarqalgan.
{{Maʼnolari|Bo‘ri (maʼnolari)}}
'''Bo‘ri''', qashqir (Canis lupus) — itsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi hayvon. Yevropa, Osiyo va Shim. Amerikada tarqalgan. O‘zbekistonning cho‘l, dashtlari, o‘rmon, to‘qay, tog‘ va tog‘ etaklarida tarqalgan; qor va muz b-n qoplangan baland tog‘lar va tundrada ham yashaydi. B. qoyalar orasiga, to‘qaylik va jarliklarga, quruq qamishzorlarga in quradi. Tulki inlaridan ham foydalanadi. B. inida bolalaydi va bolalarini parvarish qiladi. Chorvachilik r-nlarida podalardan uzoqqa ketmaydi. B. yanv. oyidan boshlab urchiydi. Urchish vaqtida erkaklari urg‘ochisini talashib qattiq urishadi. B. monogam hayvon. Jufti uzoq muddat saqlanib qoladi. Homiladorlik davri 62— 65 kun. Yosh bo‘ri 3—5 ta, qarisi 6—8 ta, ba’zan 10—13 ta bola tug‘adi. Bolasini 5—6 hafta emizadi. Bolasi 3 haftaligida inidan chiqa boshlaydi. Urg‘ochisi emizikli davrida erkagi ovqat olib kelib turadi. Bolalari go‘sht b-n oziqlanishga o‘tgandan so‘ng ona bo‘ri ham o‘lja tutib kela boshlaydi. Avg . oxiridan boshlab yosh bo‘rilar har xil mayda kemiruvchilarni tutib yeya boshlaydi. Sent.da kattalari b-n birgalashib, uy hayvonlarini va yovvoyi hayvonlarni ov qilishga o‘rganadi. Noyab.ga qadar 10—15 ta buri gala bo‘lib yuradi. O‘lja topish qiyin bo‘lib qolganda bitta yoki ikkitadan bo‘lib, tarqalib ketadi. Erkagi 2 yoshida, urg‘ochisi 2—3 yoshida voyaga yetadi. B. 15—16 yil yashaydi. Yilda ikki marta — bahor va kuzda tullaydi. B. kuchli, chidamli va chaqqon, hid bilish va eshitish organlari yaxshi rivojlangan hayvon. Go‘sht b-n oziqlanadi, ba’zan olma, qovun, tarvuz kabi mevalarni ham yeydi. Asosan, uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlar, quyon, yumronqoziq kabi kemiruvchilar, qushlar, hatto o‘limtiklar b-n oziqlanadi. B. juda ochko‘z va xo‘ra, ikkitasi bitta qo‘yni yeb qo‘yishi mumkin. Podaga hujum qilganda ko‘p qo‘yni nobud qiladi. Bir nechta B. birgalikda yoki tuda bo‘lib ov qiladi. Quturgan va ochiqqan bo‘rilar odamga ham hujum qilishi mumkin. B.ning 12 ta kenja turi bor. O‘rta Osiyoning cho‘l, dasht va past tog‘larida cho‘l bo‘risi (S. 1. campestris), Pomir tog‘larida tibet bo‘risi (S. 1. laniger) kenja turlari yashaydi. Ba’zan qora B. ham uchraydi, uning terisi qimmatbaho hisoblanadi. O‘zbekistonda cho‘l bo‘risi tarqalgan.
 
== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{stub}} {{no iwiki}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
{{stub}}
{{no iwiki}}<!-- Bot tomonidan yaratildi -->
187 762

ta tahrir