Botsvana — versiyalar orasidagi farq

107 bayt qoʻshildi ,  8 yil oldin
tahrir izohi yoʻq
(Maqola yangilandi)
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Botsvana''', (Botswana), Botsvana Respublikasi ({{lang-en|Republic of Botswana}}) — Jan.Janubiy Afrikadagi davlat. Mayd.Maydoni 600,4 ming km2km<sup>2</sup>. Aholisi 1,52 mln.098 018 kishi (19972012). PoytaPoytaxti — [[xGaborone]]ti — Gaborone sh.shahri Maʼmuriy jihatdan 10 viloyatga boʻlinadi.
 
== Davlat tuzumi ==
DavlatBotsvana tuzumi. B.— respublika. [[Buyuk Britaniya]] boshchiligidagi Hamdoʻstlik aʼzosi. [[1966 y.-yil]] 30 sent.da-sentyabrda qabul qilingan va keyinchalik oʻzgarishlar kiritilgan konstitutsiyaga amal qilinadi. Davlat va hukumat boshligʻi — prezident. Qonun chiqaruvchi oliy hokimiyat organi — Milliy assambleya (parlament). Milliy assambleya spiker va 45 deputatdan iborat. 40 deputatni aholi umumiy saylov yoʻli b-nbilan saylaydi, 4 deputatni respublika prezidenta tayinlaydi, bosh prokuror lavozimiga koʻra parlament aʼzosi hisoblanadi. Ijrochi hokimiyat prezident, vitseprezident va hukumat tomonidan amalga oshiriladi. 15 aʼzodan iborat maslahat organi — qabila boshliqlari palatasi ham bor.
 
== Tabiati ==
Tabiati. B.Botsvana Kalahari berk botigʻi va uning atrofidagi platolarni egallagan. Yer yuzi tekislik, sharqi bir oz pastibaland. Oʻrtacha baland joyi — 800—1000 m, gʻarbda 1200 m gacha boradi. Kembriygacha paydo boʻlgan jinslardan tarkib topgan zamin ustida yuqori boʻr va kaynozoy yotqiziqlari yotadi. Kumir, asbest, marganes, misnikel rudalari, olmos, tuz kabi qazilma boyliklari bor. Iqlimi quruq subtropik, shim.dashimolda tropik iqlim. Oʻrtacha tra yanv.dayanvarda 21—27 C°, iyulda 16". Yiliga 250—600 mm yogʻin yogʻadi. Limpopo daryosi irmoqlari oʻtadigan qizilqoʻngʻir tuproqli yerlarda savanna oʻsimliklari oʻsadi. Arslon, qoplon, chiyaboʻri, sirtlon, zebra, jayran, kaltakesak, ilon kabi [[x]]ilma[[x]]ilxilma-xil jonivorlar bor. Milliy bogʻlari: Imsbok, Chobe, Nskay-Pan.
 
== Aholisi ==
AholisnAholisi, asosan, bantu tillari guruhiga kiruvchi tsvanalardirtavanalardir (jami aholining 75%). Shim.Shimoli-sharq va choʻl hududlarda bushmenlar yashaydi. Bir necha ming yevropaliklar bor. Aholining 62% [[xXristian dini|xristianlar]]ristianlar; 32% anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi. AhrliningAholining 24,1% shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili — ingliz va setsvana yoki tsvana tillari. Yirik shaharlari — Gaborone, Frensistaun, Lobatsi.
 
== Tarixi ==
Tari[[x]]i. B.ningBotsvananing 19-a.gacha boʻlgan tari[[x]]i kam oʻrganilgan. Qoyalarda saqlanib qolgan rasmlardan maʼlum boʻlishicha, B.ning tub aholisi bushmenlar (sanlar) koʻchmanchi boʻlib yashaganlar, ovchilik va yovvoyi dara[[x]]t mevalarini yigʻish b-n shugʻullanganlar. Ta[[x]]m. mil. 8-a.da rivojlanishning yuqoriroq pogʻonasidagi bantular bushmenlarni Kalahari choʻli ichkarisiga surib tashlaganlar. B.ning hoz. asosiy aholisi tsvanalar avval hoz. Transvaalda yashagan. Shim.dan bostirib kelgan [[x]]alqlar qisuvida ular 17-a. o[[x]]iri — 18-a. boshlarida B.ga kelib qolganlar. 19-a. boshlarida ular bir necha mustaqil qabila ittifoqdariga birlashdilar. Jan. zulular b-n boʻlgan urushlar B.ni gʻorat qildi. 1820 y. B.da yevropaliklarning birinchi [[x]]ristian missiyasi ochildi. Keyinchalik ingliz mustamlakachilari Jan. Afrikani qoʻlga kiritishda B.dan harbiystrategik baza sifatida foydalandilar. Angliya 1885 y. hoz. B.ni Bechuanalend nomi b-n oʻz protektorata deb eʼlon qildi. Aslida u mustamlakaga aylantirilgan edi. B. aholisi mustamlaka zulmiga qarshi uzluksiz kurashib keldi. Bu kurash 20-a.ning 2030-y.larida avj olib ketdi. 2-jahon urushida inglizlarning Yaqin Sharq va Yevropadagi harbiy operatsiyalarida 10 ming tsvana ishtirok etdi. Urushdan keyin Afrikada boshlangan milliy ozodlik harakati protektoratdagi ozodlik harakatiga katta taʼsir qildi. Angliya B.ga oʻzini oʻzi boshqarish huquqini berishga majbur boʻldi. 1966 y. 30 sent.da Bechuanalend Botsvana nomi b-n mustaqil davlat deb eʼlon qilindi. B. Afrika qitasining jan. qismida mustaqillik bayrogʻini koʻtargan birinchi davlat boʻldi. 1966 y. okt.dan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 30 sent.— Mustaqillik eʼlon qilingan kun (1966).
 
Snyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari. B. demokratik partiyasi, hukmron partiya, 1962 y.da asos solingan; Liberal partiya, 1983 y. tashkil etilgan; B. [[x]]alq partiyasi, 1960 y.da asos solingan; B. milliy fronti, 1965 y.da tuzilgan; B. mustaqilligi partiyasi, 1962 y.da asos solingan; B. kongressi partiyasi, 1998 y.da tuzilgan. B. kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1976 y.da tashkil etilgan.