Fazogir: Versiyalar orasidagi farq

2 198 bayt qoʻshildi ,  9 yil oldin
tahrir izohi yoʻq
(Maqolaga matn qoʻshildi)
Tahrir izohi yoʻq
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Astronavt''' (astro...astro… va yun. nautike  — kema yuritish)  ba’zibaʼzi mamlakatlar (mas, AQSH)da kosmonavt atamasi o‘rnida ishlatiluvchi so‘z. <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
 
'''KOSMONAVT''' (kosmos va yun. nautes — dengizda suzuvchi), astronavt — kosmik kema (KK) da kosmosga parvoz qilib, kosmik texnikani sinovchi va ishlatuvchi, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan kishi; kosmosga inson parvoz qilganidan (1961) soʻng paydo boʻlgan kasb. AQSh da
astronavt deb ataladi. K.da muayyan xususiyatlar (uchuvchilik qobiliyatining yuqoriligi, har xil shoshilinch vaziyatlarda tez qaror qabul qila olishlik, shovqinlar, titrashlar, tezlik va tezlanishlarning uygʻunlashgan taʼsiriga, vaznsizlikka chidamlilik, amaliy va
ilmiy kuzatuvlarni oʻtkazish hamda natijalarni qayd qilib bora olishlik, jismoniy va ruhiy jihatdan barkamol boʻlish, faloqat va haloqatli vaziyatlarda shoshib qolmay, yonidagilarga yordam qoʻlini choʻzish va b.) mujassam boʻlishi lozim. Shuning uchun K.likka nomzod-
lar dastlab, asosan, harbiy uchuvchilar, sinovchi-uchuvchilar orasidan tanlab olingan. Keyinchalik kosmik kemalar ekipajlari tarkibiga maxsus tayyorgarlik va bilimga ega boʻlgan olimlar va muhandislar ham kiritila boshladi. Hozir (2003) ularning katoriga max-
sus tayyorgarlikdan oʻtgan sayyohlar ham qoʻshilmokda.
 
Dastlabki K. larni tayyorlash ishlari AQSh da 1959 y.da, SSSRda 1960 y.da boshlangan. Birinchi K. (Yu. A. Gagarin) 1961 y. 12 apr.da kosmosga parvoz qildi. Keyinchalik (1969 y. 16—24 iyulda) AKSh astronavtlari N. Armstrong, E. Oldrin va M. Kollinz Oyga parvoz
qildilar. Birinchi ayol — K. Valentina Tereshkova 1963 y. 16 iyunda kosmosga parvoz qildi. K.-uchuvchi A. L. Leonov 1965 y. 18 martda „Vosxod-2“ KK da kosmosga parvoz qildi (P. P. Belyaev b-n birga) va jahonda birinchi boʻlib ochiq kosmosga chikdi. Oʻzbekistonlik K.— uchuvchi V. A. Jonibekov oʻzining kosmosga qilgan 5 parvozi mobaynida 145 kun 15 soat 58 min. 29 sek. kosmosda boʻlgan, 2 marta ochiq kosmosga chiqib, muhim i. t. va amaliy ishlarni bajargan. Oʻzbek uchuvchi-astronavti S. Sharipov 1998 y. avg .da amerikalik va rossiyalik 7 kishilik ekipaj tarkibida „Endever“ KK da kosmosga parvoz qildi. 1961—2003 y.lar mobaynida kema komandiri va ekipaj aʼzosi sifatida 430 tadan ortiq kishi kosmosga parvoz qilgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
 
[[Xalqaro Aviatsiya Federatsiyasi]] (Yevropa) 100 kilometrdan,<ref>[ftp://www.fai.org/sporting_code/sc08_2008.pdf FAI Sporting Code, Section 8, Paragraph 2.12.1]</ref> [[NASA]] (AQSh) esa 80 kilometrdan<ref>[http://www.nasa.gov/centers/dryden/news/NewsReleases/2005/05-57.html NASA — X-15 Space Pioneers Now Honored as Astronauts]</ref> yuqoriga parvoz qilgan shaxslarni koinotga uchgan, deb hisoblaydi. [[2009]]-yilgacha 38 mamlakatdan 505 kishi 100 kilometrdan tepaga parvoz qilgan,<ref name="CBSQL">[http://www.cbsnews.com/network/news/space/democurrent.html Current Space Demographics]</ref> ulardan 24 nafari [[Oy]]ga uchib kelgan.<ref>[http://www-pao.ksc.nasa.gov/kscpao/factoids/hundred.htm NASA'sNASAʼs First 100 Human Space Flights]</ref>
 
Aksariyat fazogirlar davlat tomonidan tayyorlanib, harbiy unvonli boʻlishadi, biroq 2004-yildan beri xususiy kompaniyalar fuqaro fazogirlarni tayyorlashmoqda.