Gayana — versiyalar orasidagi farq

12 bayt qoʻshildi ,  8 yil oldin
k
Boʻlimlarni vikifikatsiyalash
(Maqolaga matn qoʻshildi)
k (Boʻlimlarni vikifikatsiyalash)
'''Gayana''' (Guyana), Gayana Kooperativ Respublikasi (Cooperative Republic of Guyana) — Jan. Amerikaning shim.-sharqidagi davlat. Mayd. 215 ming km2. Aholisi 900 ming kishi (1997). Poytaxti — Jorjtaun sh. Maʼmuriy jihatdan 10 okrugga boʻlinadi.
 
 
Davlat tuzumi. G.— Hamdoʻstlik tarkibidagi respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1978 y. iyuddagi referendumda qabul qilingan va 1980 y. 6 oktyabrdan kuchga kirgan. Davlat va hukumat boshligʻi — prezident. U umumiy toʻgri ovoz berish yoʻli b-n 5 y. muddatta saylanadi. Konun chiqaruvchi hokimiyatni bir palatali parlament — Millat majlisi amalga oshiradi. Ijroiya hokimiyat prezident va bosh vazir boshchiligidagi vazirlar mahkamasi ixtiyorida. Vazirlar mahkamasi Millat majlisi oldida javobgardir.
== Davlat tuzumi ==
Davlat tuzumi. G.— Hamdoʻstlik tarkibidagi respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1978 y. iyuddagi referendumda qabul qilingan va 1980 y. 6 oktyabrdan kuchga kirgan. Davlat va hukumat boshligʻi — prezident. U umumiy toʻgri ovoz berish yoʻli b-n 5 y. muddatta saylanadi. Konun chiqaruvchi hokimiyatni bir palatali parlament — Millat majlisi amalga oshiradi. Ijroiya hokimiyat prezident va bosh vazir boshchiligidagi vazirlar mahkamasi ixtiyorida. Vazirlar mahkamasi Millat majlisi oldida javobgardir.
 
Tabnatya. Atlantika sohili pastlik boʻlgani uchun dengiz toʻlqini paytida qirgʻoqdagi yerlarni suv bosadi. Shim. va shim.-sharqi botqoq bosgan payettekislikdan, markazi va jan.
Aholisining 54% hindistonliklar, 36% afrikaliklar. Negrlar, duragaylar, mulatlar, xitoylar, indeyslar ham yashaidi. Davlat tili — ingliz tili. Diniy eʼtiqodiga koʻra koʻpchilik aholi protestantlar boʻlib, katoliklar, musulmonlar, hindular ham bor. Shahar aholisi — 31%. Yirik shaharlari: Jorjtaun, Bartika va b.
 
 
Tarixi. Qadimda G. hududida indeyslar yashagan. G.ni birinchi boʻlib ispanlar kashf etgan (1499). 16-a. oxirlarida inglizlar G. qirgʻoqlariga kelganlar. Keyinroq golland savdogarlari Essekibo, Demerara va Berbis daryolari boʻyiga kelib joylashib, bu yerlarni oʻzlashtira boshladilar. Ular Afrikadan keltirilgan negr qullar yordamida plantatsiya xoʻjaliklari barpo etdilar. 18-a. oxiri — 19-a. boshlarida G.ga egalik qilish uchun Buyuk Britaniya, Gollandiya va Fransiya oʻrtasida kurash boʻlib turdi. 1814 y.gi Angliya-Gollandiya sulhiga binoan G. Buyuk Britaniya ixtiyoriga oʻtdi va 1831 y.dan Britaniya Gvianasi deb ataladigan boʻldi. 1834 y.da quldorlik bekor qilindi. 1838 y.dan boshqa mamlakatlardan, ayniqsa Hindiston va Xitoydan arzon ish kuchi keltiriddi. G. aholisi milliy-ozodlik uchun kurashdi. Bu kurash 2-jahon urushidan keyin keskin tuye oldi. 1953 y.da Britaniya Gvianasi mehnatkashlari ichki oʻzini oʻzi boshqarishni kengaytirishga erishdi. 1966 y. 26 mayda Britaniya Gvianasi mustaqil davlat deb eʼlon qilindi va u G. deb nomlandi. 1970 y.dan G.— respublika. Oʻsha yildan BMT aʼzosi. 1992 y. 8 yanv.da OʻzR suverenitetini tan olgan. Milliy bayrami: Respublika kuni -23fev. (1970).
== Tarixi ==
Tarixi. Qadimda G. hududida indeyslar yashagan. G.ni birinchi boʻlib ispanlar kashf etgan (1499). 16-a. oxirlarida inglizlar G. qirgʻoqlariga kelganlar. Keyinroq golland savdogarlari Essekibo, Demerara va Berbis daryolari boʻyiga kelib joylashib, bu yerlarni oʻzlashtira boshladilar. Ular Afrikadan keltirilgan negr qullar yordamida plantatsiya xoʻjaliklari barpo etdilar. 18-a. oxiri — 19-a. boshlarida G.ga egalik qilish uchun Buyuk Britaniya, Gollandiya va Fransiya oʻrtasida kurash boʻlib turdi. 1814 y.gi Angliya-Gollandiya sulhiga binoan G. Buyuk Britaniya ixtiyoriga oʻtdi va 1831 y.dan Britaniya Gvianasi deb ataladigan boʻldi. 1834 y.da quldorlik bekor qilindi. 1838 y.dan boshqa mamlakatlardan, ayniqsa Hindiston va Xitoydan arzon ish kuchi keltiriddi. G. aholisi milliy-ozodlik uchun kurashdi. Bu kurash 2-jahon urushidan keyin keskin tuye oldi. 1953 y.da Britaniya Gvianasi mehnatkashlari ichki oʻzini oʻzi boshqarishni kengaytirishga erishdi. 1966 y. 26 mayda Britaniya Gvianasi mustaqil davlat deb eʼlon qilindi va u G. deb nomlandi. 1970 y.dan G.— respublika. Oʻsha yildan BMT aʼzosi. 1992 y. 8 yanv.da OʻzR suverenitetini tan olgan. Milliy bayrami: Respublika kuni -23fev. (1970).
 
Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmasi. Xalq taraqqiyparvar partiyasi, hukmron partiya, 1950 y. tuzilgan; Xalq milliy kongressi, muxolifatdagi partiya, 1955 y. tashkil etilgan; "Birlashgan kuch", muxolifatdagi partiya, 1960 y. tuzilgan; Mehnatkashlar ittifoqi, muxolifatdagi partiya, 1977 y. tashkil etilgan. G. kasaba uyushmalari kongressi, 1940 y. da asos solingan.
187 764

ta tahrir