Encyclopædia Britannica — versiyalar orasidagi farq

AQSh > AQSH
(AQSh > AQSH)
| isbn = ISBN 1-59339-292-3
| Lib =
}} „'''Encyclopædia Britannica'''“ ({{talaffuz|Insayklopidiya britennika}}; [[lotin tili|lot.]] „Britaniya ensiklopediyasi“ degani; {{lang-en|„British Encyclopaedia“}}) — [[ingliz tili|inglizcha]] universal [[ensiklopediya]]. „Encyclopædia Britannica“ [[Encyclopædia Britannica, Inc.]] kompaniyasiga qarashlidir. Ensiklopediyani 100 ga yaqin muharrir yozadi va muntazam yangilab turadi. Bundan tashqari, 4,000 dan oshiq odam hissa qoʻshib turadi. Bular orasida 110 [[Nobel mukofoti]] sovrindori va besh [[AQShAQSH prezidenti]] bor. „Encyclopædia Britannica“ ingliz tilidagi eng ilmiy ensiklopediyalardan biri hisoblanadi.<ref>[http://www.thenews.com.pk/article-39870-Encyclopedia-Britannica-goes-digital-after-244-years- ''Encyclopedia Britannica'' goes digital after 244 years]. ''The News'' (2012-03-15). Retrieved 17 March 2012.</ref>
 
„Britannica“ hali ham chiqarilayotgan eng eski inglizcha ensiklopediyadir. Birinchi marta „Encyclopædia Britannica“ 1768- va 1771-yillar orasida [[Edinburg]]da uch jildda chop etilgan. Vaqt oʻtishi bilan ensiklopediyaning hajmi oʻsdi: ikkinchi nashri 10 jildli boʻldi. Toʻrtinchi nashriga kelib (1801-1810) jildlar soni 20 ga yetdi. Ensiklopediyaning obroʻsi koʻtarilib bordi. „Britannica“ning 9- (1875-1889) va 11- (1911) nashrlari ilmiy va yozilish uslubi jihatdan yuqori darajada baholanadi.
 
11-nashrga kelib „Britannica“ni [[AQShAQSH|Amerika]]da joylashgan kompaniya sotib oldi. Bundan soʻng [[Shimoliy Amerika]] bozoriga moslashtirilib ensiklopediyaning hajmi qisqartirildi va maqolalar soddalashtirildi. 1933-yil „Britannica“ ensiklopediyalar tarixida birinchi marta muntazam tahrirlashni kiritdi: har bir maqola belgilangan vaqtda yangilanib, butun ensiklopediya muntazam ravishda yangi nashrlarda chop etila boshlandi.
 
2012-yil martda Encyclopædia Britannica, Inc. ensiklopediyaning bosma nashri toʻxtatilganini eʼlon qildi. Buning oʻrniga endi „Britannica“ning onlayn nusxasi boʻlmish „[[Encyclopædia Britannica Online]]“ga eʼtibor qaratildi. „Britannica“ning oxirgi bosma nashri 2010-yil chiqqan 32 jildli nashridir.<ref name=NYT-stop>{{cite news |last=Bosman |first=Julie |title=After 244 Years, Encyclopædia Britannica Stops the Presses |url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopaedia-britannica-stops-the-presses |date=13 March 2012 |work=The New York Times|author=Julie Bosman|accessdate=13 March 2012 }}</ref>
„Britannica“ning 15-nashri uch qismdan iborat: qisqa maqolalardan iborat 12 jildli „[[Micropædia]]“ (750 tadan kam soʻz), uzun maqolalar kiritilgan 19 jildli „[[Macropædia]]“ (2 sahifadan 310 sahifagacha) va bilimning qisqa iyerarxik tavsifini beruvchi bir jildli „[[Propædia]]“. „Micropædia“ tezda biror faktni koʻrib olish uchun moʻljallangan va „Macropædia“dan foydalanish uchun qoʻllanma vazifasini oʻtaydi; „Propædia“ berilgan mavzuning ilmdagi oʻrnini koʻrsatish uchun va yana boshqa shu mavzuda batafsil yozilgan maqolalarga yoʻnaltirish uchun moʻljallangan.
 
„Encyclopædia Britannica“ hajmi oxirgi 70 yilda deyarli birday boʻlib keldi: yarim million mavzuda deyarli 40 million soʻz. Ensiklopediya 1901-yildan beri AQShdaAQSHda chop etilib kelayotgan boʻlsa ham, „Britannica“da maqolalar Britaniyada soʻzlashiladigan ingliz tilida yozilib kelinmoqda.
 
== Tarixi ==
Powell „Britannica“ning obroʻsiga tayanib yangi taʼlim mahsulotlarini tayyorlagan. 1943-yil egalik huquqi [[William B. Benton]]ga oʻtgan, u 1973-yil vafotigacha boshqaruvchilik qilgan. Benton Benton Fondiga asos solgan. Bu fond „Britannica“ni 1996-yilgacha boshqargan. 1968-yil „Britannica“ oʻzining 200 yilligini nishonlagan.
 
[[File:EncycBrit1913.jpg|right|thumb|200px|11-nashr uchun AQShdaAQSHda reklama. U.S. [[National Geographic Magazine]]nign 1913-yil mayda chiqqan nasrhidan.]]
 
==== 1974-1994 ====
 
=== Bagʻishlovlar ===
Britannica 1788-yildan 1901-yilgacha Britaniya taxtidagi monarxga bagʻishlangan. Amerikalik hamkorlikka sotilgandan keyin Britaniya monarxi va AQShAQSH prezidentiga bagʻishlangan.<ref name="kister_1994" /> 11-nashr [[George II]], [[Hindiston imperatori]] va AQShAQSH prezidenti [[William Howard Taft]]ga bagʻishlangan."<ref name="EB_1911">{{cite book | year = 1910 | title = Encyclopædia Britannica | edition = 11th | page = 3}}</ref> Bagʻishlovlardagi ketma-ketlik AQShAQSH va Britaniya kuchiga va sotuvga qarab oʻzgarib kelmoqda. 14-nashrning 1954-yilgi versiyasi AQShAQSH prezidenti [[Dwight David Eisenhower]] va qirolicha [[Elizabeth II]]ga bagʻishlangan."<ref name="EB_1954">{{cite book | year = 1954 | title = Encyclopædia Britannica | edition = 14th | page = 3}}</ref> Shu udumga koʻra 15-nashrning 2007-yilgi versiyasi AQShAQSH prezidenti [[George W. Bush]] va qirolicha Elizabeth IIga bagʻishlangan."<ref name="propedia_3">{{cite book | title = The New Encyclopædia Britannica | edition = 15th edition, ''Propædia'' | page = 3}}</ref> 15-nashrning 2010-yilgi versiyasi boʻlsa AQShAQSH prezidenti [[Barack Obama]] va qirolicha Elizabeth IIga bagʻishlangan.<ref name=propedia2010>''The New Encyclopædia Britannica'', ''Propædia: Outline of Knowledge and Guide to the Britannica'', 15th edition, 2010.</ref>
 
== Tanqidiy baho ==
[[File:EB1 Plate 003 lark flower.gif|thumb|left|200px|1-nashr uchun [[Andrew Bell]] tayyorlagan tasvir]]
 
3-nashrdan beri „Britannica“ga tanqidchilar yuqori baho berib kelayapti.<ref name="kister_1994" /><ref name="sader_1995">{{cite book | last = Sader | first = Marian | coauthors = Lewis, Amy | year = 1995 | title = Encyclopedias, Atlases, and Dictionaries | publisher = R. R. Bowker (A Reed Reference Publishing Company) | location = New Providence, New Jersey | isbn = 0-8352-3669-2}}</ref><ref name="library_association_1996">{{cite book | year = 1996 | title = Purchasing an Encyclopedia: 12 Points to Consider | edition = 5th | publisher = Booklist Publications, American Library Association | isbn = 0-8389-7823-1 | author = reviews by the Editorial Board of Reference Books Bulletin ; revised introduction by Sandy Whiteley.}}</ref> AQShdaAQSHda 3- va 9-nashrlarning noqonuniy nusxalari tayyorlangan.<ref name="kogan_1958" /> „Britannica“dagi maqolalar noqonuniy koʻchirilib tayyorlangan birinchi ensiklopediya „[[Dobson's Encyclopædia]]“dir.<ref>{{cite book | last = Arner | first = Robert D. | year = 1991 | title = Dobson's Encyclopaedia: The Publisher, Text, and Publication of America's First Britannica, 1789–1803 | publisher = University of Pennsylvania Press | location = Philadelphia | isbn = 0-8122-3092-2}}</ref> 14-nashrdan keyin Time jurnali „Britannica“ni „kutubxona boshchisi“ deb nomlagan.<ref>{{cite news | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,732859-1,00.html | title = Patriarch Revised | work= [[Time (magazine)|Time]] | volume = XIV | number = 13 | date = 23 September 1929 | pages = 66–69}}</ref> Bir reklamada [[William Beebe]]ning „Britannica“ni solishtirib boʻlmaydi, chunki unga mos raqib yoʻq" degan soʻzlari ishlatilgan.<ref>{{cite news | title = A Completely New Encyclopaedia (''sic'') Britannica | work= [[Time (magazine)|Time]] | volume = XIV | number = 12 | date = 16 September 1929 | pages = 2–3}}</ref> „Britannica“ ingliz adabiyotida koʻp tilga olingan. Masalan, [[Arthur Conan Doyle]]ning [[Sherlok Xolms]] haqidagi „Qizil boshli liga“ hikoyasida. Bu hikoyani „Britannica“ning 200 yilligida Gilbert Inglefield tilga olgan.<ref name="EB_bicentennial" />
 
„Britannica“ bilimni umumlashtirtuvchi ensiklopediya sifatida shuhrat qozongan.<ref name="thomas_1992">{{cite book| last = Thomas | first = Gillian | authorlink = Gillian Thomas | year = 1992 | title = A Position to Command Respect: Women and the Eleventh Britannica | publisher = [[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]] | isbn = 0-8108-2567-8}}</ref> Baʼzi odamlar bilimlarini chuqurlashtirish uchun „Britannica“ni boshdan-oyoq oʻqib chiqishga qaror qilishgan. Buning uchun 3 yildan 22 yilgacha vaqt sarflashgan.<ref name="kogan_1958" /> 1797-yil [[Fat′h Ali Shah Qajar]] shoh boʻlganida unga „Britannica“ning 3-nashri toʻplami berilgan va u ensiklopediyani boshidan oxirigacha oʻqib chiqqan. Bundan keyin shoh oʻzining rasmiy unvoniga "Eng Buyuk Shoh va Encyclopædia „Britannica“ning ustasi" nomini qoʻshgan.<ref name="EB_bicentennial">{{cite book | year = 1968 | title = Banquet at Guildhall in the City of London, Tuesday 15 October 1968: Celebrating the 200th Anniversary of the Encyclopædia Britannica and the 25th Anniversary of the Honorable William Benton as its Chair and Publisher | publisher = [[Encyclopædia Britannica, Inc.|Encyclopædia Britannica International, Ltd.]] | location = United Kingdom}}</ref> Yozuvchi [[George Bernard Shaw]] ilmiy maqolalardan tashqari 9-nashrni butunlay oʻqib chiqqanini aytgan.<ref name="kogan_1958" /> [[Richard Evelyn Byrd]] 1934-yil [[Janubiy qutb]]ga qilgan 5 oylik sayohati davomida „Britannica“ni oʻqish uchun olib olgan. [[Philip Beaver]] dengizda qilgan sayohati davomida „Britannica“ni oʻqigan.
 
=== Optik mediyadagi ensiklopediyalar ===
CD/DVD-ROM ensiklopediyalardan „Britannica“ uchun eng muhim raqib [[Microsoft]] kompaniyasining „[[Encarta]]“ multimediya ensiklopediyasi boʻlgan.<ref name="seymour_2006" /> „Encarta” hozirda chiqmaydi. „Encarta”da uch bosma ensiklopediya birlashtirilgan: „[[Funk & Wagnalls]]“, „[[Collier's Encyclopedia]]“ va „[[New Merit Scholar's Encyclopedia]]“. „Encarta“ AQShdaAQSHda 2000-yil yanvardan 2006-yil fevralgacha boʻlgan savdo boʻyicha eng bozori chaqqon multimediya ensiklopediya boʻlgan.<ref>{{cite web | publisher = [[Microsoft]] | title = Microsoft Encarta—Premium 2007: Overview | url = http://www.microsoft.com/products/encarta/ProductDetails.aspx?pid=002 | accessdate =6 April 2007}} Sales figures for January 2000&nbsp;— February 2006 as provided by the [[NPD Group]].</ref> „Encarta Encyclopedia“ va „[[Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite]]“ deyarli bir xil narxda sotilgan. „2007 Encyclopædia Britannica Ultimate“ning CD yoki DVD nusxasi $50 ga, <ref name="Britannica Store">{{cite web |url= http://store.britannica.com/shopping/product/detailmain.jsp?itemID=765&itemType=PRODUCT&iMainCat=4&iSubCat=14&iProductID=765&show=all|title= The Britannica Store| work = Encyclopædia Britannica| accessdate =21 November 2006}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> „Microsoft Encarta Premium 2007“ DVD boʻlsa $45 ga sotilgan.<ref name="Encarta Store">{{cite web |url= http://www.amazon.com/Microsoft-FB7-00442-Encarta-Premium-2007/dp/B000FL2DQS|title= Amazon.com: Microsoft Encarta Premium 2007: Software|accessdate=21 November 2006}}</ref>
 
„Britannica“ CD/DVDda 100,000 maqola va „[[Merriam-Webster’s Dictionary and Thesaurus]]“ bor (faqat AQShdaAQSHda). Boshlangʻich va oʻrta maktab uchun alohida nashrlari bor.<ref name="Britannica Store"/> „Encarta“da 66,000 maqola, qulay vizual brauzer, interaktiv xaritalar, matematika, til va uy vazifalari uchun asboblar, lugʻatlar va bollar uchun nashr bor.<ref name="Encarta Store"/> „Encarta“ ham, „Britannica“ ham asosan AQShdagilarAQSHdagilar uchun moʻljallashtirilgani tanqid qilingan. Britaniya haqidagi maqolalar kamroq yangilangan, AQShAQSH xaritalari boshqa mamlakatlarnikiga qaraganda batafsilroq boʻlgan va Britaniya lugʻati boʻlmagan.<ref name="seymour_2006">{{cite web |url= http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/index.cfm?reviewid=502|title= Encyclopedia face-off: Encarta vs Britannica|accessdate=21 November 2006|last= Seymour|first= Ursula|date= 9 November 2006|work= PC Advisor|publisher= IDG}}</ref> Ikkala ensiklopediyani ham onlayn koʻrish uchun pul toʻlab oboʻna boʻlish kerak boʻlgan. Shunday boʻlsa ham, baʼzi materiallarni bepul koʻrish imkoni berilgan.<ref>{{cite encyclopedia | url = http://encarta.msn.com/artcenter_0/Encyclopedia_Articles.html | title = Encarta's Encyclopedia Article Center | accessdate=11 April 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwbm2bZC|archivedate=31 October 2009|deadurl=yes}}</ref>
 
=== Internet ensiklopediyalar ===
| 55,000 rasmiy va 500 000 noqonuniy toʻplam
| Thomas Spencer Baynes (1875-80); keyin W. Robertson Smith
| 8-nashrdan material olingan, lekin asosan yangi ish; ilmning yuqori darajasi; Britannica tomonidan 10,000 toʻplam sotilgan va Little, Brown Boston shahrida, Schribners' Sons Nyu-York shahrida 45,000 nusxa chop etishgan; lekin AQShdaAQSHda juda koʻp noqonuniy nusxasi tayyorlangan (500,000 toʻplam).<sup>[[#editionnote3|3]]</sup>
|-
! style="text-align:right;"| 10-,<br />9-nashrga qoʻshimcha
3 951

ta tahrir