Bosh menuni ochish

Oʻzgarishlar

4 350 bytes added ,  4 yil oldin
xulosa tahrirlanmadi
{{oʻzbek adabiyoti|bosqich_8=yorit}}
'''Tohir Malik''' ({{lang-uz|asl ismi Hobilov Tohir Abdumalikovich}}) — Mohir hikoyanavis, qissanavis va romannavis, [[Oʻzbekiston xalq yozuvchisi]], [[Oʻzbek adabiyoti|oʻzbek adabiy fantastikasining asoschilaridan biri]], maʼrifat arbobi.
'''Tohir Malik''' ({{lang-uz|asl ismi Hobilov Tohir Abdumalikovich}}) — Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (2000). Oʻzbek adabiy fantastikasinkng asoschilaridan biri. Toshkent untining kechki jurnalistika fakultetini tugatgan (1969). Quruvchi (1963—64), maktabda oʻqituvchi (1965—66) boʻlib ishlagan. "Lenin uchquni" gaz., "Guliston" (1975—78), Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda mugʻarrir (1981—82), "Choʻlpon" nashriyotida bosh muharrir (1985—87), "Sharq yulduzi" (1982—85), "Yoshlik" (1989— 91) jurnalilarida adabiy xodim, masʼul kotib, bosh muharrir, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida kotib (1988— 90). Birinchi yirik asari — "Hikmat afandining oʻlimi" (1972). "Zaharli gʻubor" (1974), "Falak" (1975), "Somon yoʻli elchilari" (1978), "Chorrahada qolgan odamlar" (1982), "Bir koʻcha, bir kecha" (1983), "Alvido, bolalik" (1989), "Soʻnggi oʻq" (1990), "Ov" (1995) kabi ilmiy-fantastik, sarguzasht qissalari mashhur. "Soʻnggi oʻq" kissasi asosida 7 qismli telefilm (1994) yaratilgan. "Qaldirgʻoch" (1987) epik asari Abdulla Avloniy taqdiri misolida 20-y.lar oʻzbek ziyolilarining shakllanishi haqida bahs yuritadi.
 
== Tarjimai holi ==
[[1946-yil]]ning [[27-dekabr]]ida [[Toshkent]] shahrida tugʻilganziyoli oilasida dunyoga kelgan. [[Toshkent]] Davlat Universiteti (hozirgi [[Oʻzbekiston Milliy Universiteti]])ning jurnalistika fakulteti kechki boʻlimida oʻqidioʻqib, kunduzi qurilishda ishladiishlarida qatnashgan. [[1966 yildan-yil]]dan beri [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston radiosida]], gazeta va jurnallar tahririyatida, [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasida]], nashriyotlarda ishladifaoliyat yuritgan. HozirHozirgi kunda «[[Sharq]]» NMAK Bosh tahririyatida muharrir.
 
Barcha tengdoshlari singari u ham [[Ikkinchi jahon urushi|urushdan]] keyingi turmush qiyinchiliklarini boshidan kechirgan. Oilada besh farzand boʻlib Tohir Malik eng kenja farzand boʻlgan. Tohir maktabga bormay turiboq, dars tayyorlab oʻtirgan akalari va opalari yonida savodni oʻzlashtirgan. Ukasining kitobga boʻlgan ixlosini sezgan akalari unga — ''Mard yigit'' ertaklar toʻplamini sovgʻa qilishadi va ushbu kitobni hozirga qadar eʼzozlab saqlashini aytgan. Taniqli oʻzbek adibi va tarjimoni [[Mirzakalon Ismoiliy]] Tohir Malikning togʻasi boʻlib, uni [[1949-yil]]da ''"xalq dushmani"'' degan tuhmat bilan qamoqqa olishadi. Bu haqida adibning oʻzi ushbu soʻzlarni aytgan<ref>http://www.kutubxona.com/Turkum:Tohir_Malik</ref>:
"Shaytanat" romani (1kitob, 1992; 2kitob, 1995; 3kitob, 1997; 4kitob, 2000) T.M.ning yirik asarlaridan. Asar asosida koʻp seriyali telefilm yaratildi. Romanda turli qiyofadagi zamondoshlarimizning obrazlari yorqin lavhalarda katta mahorat bilan chizilgan, muhim maʼnaviyaxloqiy muammolar koʻtarilgan. Asarda jinoyat olamidagi voqealar fonida asosiy eʼtibor asar qahramonlarining ruhiy dunyosini taxlil etishga karatilgan. Kishilarni jinoyatning razil olamidan ehtiyot boʻlishga chaqiruvchi ushbu ogohlantiruvchi asar mazmuni T.M.ning "Jinoyatning uzun yoʻli" (2004) ilmiytahliliy risolasida davom ettirilgan. "Mexmon tuygular" (2003) nomli xotira, yodnoma, adabiy maqolalar toʻplamida adabiy jarayondagi muammolar aks etgan. T. M. ning yozuvchi Mirzakalon Ismoiliy ijodiy faoliyatini yorituvchi "Yozuvchining baxti va baxtsizligi" (1988), Asqad Muxtor ijodini taxlil etuvchi "Sobir" (2003), Oʻlmas Umarbekov ijodiga bagʻishlangan "Qiyomat qarz" (2002) hamda Abdulla Qodiriy romanlari taxlil etilgan "Ibrat maktabi" (1993) badialari xam bor. T.M. xujjatli kino sohasida xam faoliyat koʻrsatgan. Uning "Amir Temur davri adabiyoti" (1998), "Varaxsha" (1999), "Unvoni inson" (1999), "Sohilsiz dentiz" (2000), "Zulmat saltanati", (2001), "Moshtabib" (2002) siyenariylari asosida hujjatli filmlar ishlangan. Rus yozuvchisi F.M. Dostoyevskiyning "Maʼsuma" kissasini, shuningdek, jahon adabiyoti namoyandalarining ayrim asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.
 
{{quote|Kechasi uygʻonib ketib qarasam, ayam rahmatli qora chiroq nurida doʻppi tikib oʻtiribdilar. Qoʻllari ishda-yu, koʻzlarida yosh. "Nega yigʻlayapsiz?" deb soʻradim. Javob bermadilar. Sababini oradan yillar oʻtib bildim. Togʻamning "xalk dushmani" emasligi maʻlum boʻlib, "oqlanib" chiqqanlarida ikkinchi sinfda oʻqirdim. Dastlabki mashqlarim oʻshanda boshlangan. Ammo yozganlarimni talabchan togʻamga koʻrsatishga choʻchir edim.}}
 
Dastlabki hikoyasi [[1960-yil]]da ''Gulxan'' jurnalida chop etiladi<ref>http://kitob.uz/view_data.php?id=28</ref>. [[1963-yil]]da Tohir Malik [[Toshkent Davlat Univeriteti]]ning kechki jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirib, kunduzi qurilishda duradgor, gʻisht teruvchi boʻlib ishlay boshlaydi. U ijodga doir mashqlarni davom ettirrib, togʻasining: {{quotation|"Oʻzing yaxshi bilmagan narsani yozma", "Boshqalar yurgan yoʻldan yurma, oʻz yoʻlingni top"}} degan ikki oʻgitiga hamisha amal kilgan. Bolalarga atab yozilgan hikoyalari bilan badiiy adabiyot sirlarini oʻrgangan Tohir Malik keyinchalik [[Oʻzbek Adabiyoti|oʻzbek adabiyotida]] kam eʼtibor berilgan fantastika janriga qoʻl uradi va bir qator asarlari bilan kitobxonlar eʼtiborini qozongan. Uning talabalik yillari yozilgan ''Hikmat afandining oʻlimi'' asari oʻzbek adabiyotining fantastika yoʻnalishida yaratilgan birinchi qissa hisoblanadi. Yozuvchining bir qator asarlari [[Rus tili|rus]] va boshqa tillarga tarjima qilingan. ''Soʻnggi oʻq'' asari asosida yetti qismli, [[Shaytanat (asar)|Shaytanat]] asari asosida yigirma qismli badiiy fil’m suratga olinib, namoyish etilgan<ref>http://www.kutubxona.com/Tohir_Malik._Shaytanat_(I-_kitob_I-_qism)</ref>.
 
== Faoliyati ==
Tohir Malik oʻnga yaqin radiop’esalar, hujjatli fil’m ssenariylari, badialar muallifi. Badiiy tarjima sohasida ham xizmat qilgan.
 
Tohir Malik [[1966-yil]]dan eʼtiboran matbuot sohasida ishlagan. ''Lenin uchquni'' (Hozir ''Tong yulduzi'' deb nomlanadi), Oʻzbekiston radiosida, Gʻafur gʻulom nomidagi va „Choʻlpon“ nashriyotlarida, „Sharq yulduzi“, „Yoshlik“ jurnallarida faoliyat yuritgan. U ijodiiy faoliyati davomida hayotni, insonlar tabiatini atroflicha oʻrgana boshlaydi. Yozuvchi insonlarni, ularning ichki kechinmalarini, ruhiyatlarini sinchilab oʻrganadi va kitobxonni ham mana shu ruhiyat olamiga olib kiradi. Uni shu holga solgan sabablarni tahlil qilishga va xulosa chiqarishga yoʻnaltiradi.
Yozuvchi yaratgan asarlari asosida koʻplab tele va baʼdiyfilmlar yaratilgan. Asarlarida turli qiyofadagi zamondoshlarimizning obrazlari yorqin lavhalarda katta mahorat bilan aks etgan, muhim maʼnaviyaxloqiy muammolar koʻtarilgan<ref>http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=906</ref>. Rus yozuvchisi F.M. Dostoyevskiyning ''Maʼsuma'' qissasini, shuningdek, jahon adabiyoti namoyandalarining ayrim asarlarini [[Oʻzbek tili|oʻzbek tiliga]] tarjima qilgan. [[1961-yil|1961]]-[[1964-yil]]larda quruvchi, [[1965-yil|1965]]-[[1966-yil]]larda maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlagan. ''Lenin uchquni'' gazetasi, [[1975-yil|1975]]-[[1978-yil]]larda ''Guliston'' nashriyotida, [[1981-yil|1981]]-[[1982-yil]]larda ''Gʻafur Gʻulom nomidagi'' nashriyotda muharrir, [[1982-yil|1982]]-[[1985-yil]]larda ''Sharq yulduzi'' jurnalida, [[1985-yil|1985]]-[[1987-yil]]larda ''Choʻlpon'' nashriyotida bosh muharrir, [[1989-yil|1989]]—[[1991-yil|91-yillar]]da „Yoshlik“ jurnalida adabiy xodim, masʼul kotib, bosh muharrir, [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi]]da [[1988-yil|1988]]—[[1990-yil|90-yillar]] davomida kotib boʻlib faoliyat olib borgan.
 
== Asarlari ==
 
Birinchi yirik asari — „Hikmat afandining oʻlimi“ (1972). „Zaharli gʻubor“ (1974), „Falak“ (1975), „Somon yoʻli elchilari“ (1978), „Chorrahada qolgan odamlar“ (1982), „Bir koʻcha, bir kecha“ (1983), „Alvido, bolalik“ (1989), „Soʻnggi oʻq“ (1990), „Ov“ (1995) kabi ilmiy-fantastik, sarguzasht qissalari mashhur. „Soʻnggi oʻq“ kissasi asosida 7 qismli telefilm (1994) yaratilgan. „Qaldirgʻoch“ (1987) epik asari Abdulla Avloniy taqdiri misolida 20-y.lar oʻzbek ziyolilarining shakllanishi haqida bahs yuritadi. „Mexmon tuygular“ (2003) nomli xotira, yodnoma, adabiy maqolalar toʻplamida adabiy jarayondagi muammolar aks etgan. T. M. ning yozuvchi Mirzakalon Ismoiliy ijodiy faoliyatini yorituvchi „Yozuvchining baxti va baxtsizligi“ (1988), Asqad Muxtor ijodini taxlil etuvchi „Sobir“ (2003), Oʻlmas Umarbekov ijodiga bagʻishlangan „Qiyomat qarz“ (2002) hamda Abdulla Qodiriy romanlari taxlil etilgan „Ibrat maktabi“ (1993) badialari xam bor. T.M. xujjatli kino sohasida xam faoliyat koʻrsatgan. Uning „Amir Temur davri adabiyoti“ (1998), „Varaxsha“ (1999), „Unvoni inson“ (1999), „Sohilsiz dentiz“ (2000), „Zulmat saltanati“, (2001), „Moshtabib“ (2002) siyenariylari asosida hujjatli filmlar ishlangan.
 
== T. Malik. Shaytanat ==
Asarda jinoyat olamidagi voqealar fonida asosiy eʼtibor asar qahramonlarining ruhiy dunyosini taxlil etishga karatilgan. Kishilarni jinoyatning razil olamidan ehtiyot boʻlishga chaqiruvchi ushbu ogohlantiruvchi asar mazmuni T.M.ning „Jinoyatning uzun yoʻli“ (2004) ilmiytahliliy risolasida davom ettirilgan.
Hozirgacha yozuvchining 20dan ortiq qissasi chop etildi. 1971 yilda chop etilgan «[[Hikmat afandining oʻlimi]]» dan keyin «[[Falak]]» (1976), «[[Somon yoʻli elchilari]]» (1976) tahayyul, ilmiy-tahayyul qissalari bosildi. «[[Chorrahada qolgan odamlar]]» qissasida tahayyul va detektiv xususiyatlari seziladi. «[[Alvido bolalik]]» (1989), «[[Qaldirgʻoch]]» (1987) qissalarida muhim mavzu ishlanadi. Mutaqillik yillarida T.Malik «[[Soʻnggi oʻq]]» (1990), 4 qismdan iborat «[[Shaytanat]]» (1994—2001), «[[Odam ovi]]» (2001), «[[Charxralak]]», «[[Murdalar garirmaydilar]]» (1999) qissalarini chop ettirdi. Yozuvchi 20 asrdagi hayotni, kishilar taqdirini goh tahayyul, goh izchil xolis, goh detektiv yoʻsinda tasvirlaydi. U qissa janri imkoniyatlarini uzluksiz boyitib bormoqda. 2002 yilda yozuvchining «[[Mehmon tuygʻular]]» oʻylari, «[[Jinoyatning uzun yoʻli]]» risolasi chop etildi. Tohir Malikka «[[Oʻzbekiston xalq yozuvchisi]]» unvoni berilgan (2000). Mustaqillik yillarida eng koʻp adadda kitob chop ettirgan Tohir Malikdir.
 
== Mukofotlari ==
Yozuvchining bir qator asarlari kitobxonlar orasida oʻtkazilgan soʻrov asosida turli yillarda yillik mukofotlar bilan, xususan Gʻafur Gʻulom nomidagi mukofotlar bilan taqdirlangan. Yoshlar tarbiyasiga oid asarlari inobatga olinib ''Maorif fidoyisi'' unvoni berilgan. Shuningdek, [[Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti]] [[Islom Karimov]] farmoni bilan ''Doʻstlik'' ordeni va ''[[Oʻzbekiston xalq yozuvchisi]] faxriy unvoni bilan taqdirlangan.<ref>http://tohirmalik.uz/content/blogcategory/17/196/</ref>
 
== Asarlari ==
* Tohir Malik «[[Falak]]» Ilmiy-fantastik qissa. T.: «[[Yosh gvardiya]]», 1976, 4,75 b.t.
* Tohir Malik «[[Soʻnggi oʻq]]» qissa, hikoya. T.: «[[Yosh gvardiya]]», 1990 13,04 b.t.
* «[[Shaytanat]]» 4 qism, T.: «[[Sharq]]», 1994—2001.
 
== Adabiyotlar ==
* A. Rasulov «[[Koʻrgulik]]» Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati, 1991, 2 avgust.
== Tohir Malik internetda ==
* [http://tohirmalik.com/ Rasmiy sayti]
 
== Manbalar ==
{{reflist}}
* Tanlangan asarlar, 1—2j.lar, T., 2004.
 
{{stub}}
{{no iwiki}}
 
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
1 626

ta tahrir