Litiy — versiyalar orasidagi farq

22 bayt qoʻshildi ,  5 yil oldin
k
qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: t-ra → temperatura (2), Hoz. → Hozirgi, y.da → yilda, va b. → va boshqa using AWB
k (clean up, replaced: m3 → m³ using AWB)
k (qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: t-ra → temperatura (2), Hoz. → Hozirgi, y.da → yilda, va b. → va boshqa using AWB)
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Litiy''' (lito... va lot Lithium), Li — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 3, at. m. 6,941, ishqoriy metallarga mansub. Ikkita barqaror iztopi bor: 6Li (7,52%) va 7Li(92,48%). 1817 y.dayilda shved kimyogari A. Arfvedson kashf qilgan. L. tabiatda keng tarqalgan. Yer poʻstining massa jihatdan 6,5-10~3% ni tashkil qiladi. 30 ga yaqin minerali maʼlum. Asosiy minerallari: spodumen LiAl[Si2O6], lepidolit K, 5A1, 5[SiAll0] (F2OH)2 va petalit (Li,Na)[Si4A10lo]. L. kumushdek oqmetall (havoda xiralashib, qoramtir parda bilan qrplanadi) yengil, yumshoq, choʻziluvchan, pichoq bilan kesiladi. Zichligi 533&nbsp;kg/m³ , suyuqlanish t-rasitemperaturasi 180,54°, qaynash t-rasitemperaturasi 1340°. Brinell boʻyicha qattiqligi 7850Pa. Barcha birikmalarida L. bir valentli. Kislorod bilan bevosita reaksiyaga kirishganda yoki isitilganda (havorang alanga berib yonadi) litiy oksid hosil qiladi. Suv bilan birikkanda litiy ishqori LiOH hosil qilib vodorod ajratib chiqaradi. Mineral kislotalar bilan faol reaksiyaga kirishib, tuzlar beradi. Azot, vodorod, galogenlar, uglerod, kremniy, fosfor birikmalari va b.boshqa koʻpgina moddalar bilan reaksiyaga kirishadi. Metallorganik birikmalar hosil kila olish L.ning muhim xususiyati. Shunga koʻra, organik sintezda koʻp qoʻllaniladi (q. [[Litiyorganik birikmalar]]). L. olish uchun tarkibida 0,25—30% litiy oksid boʻlgan ruda boyitiladi. Natijada hosil boʻlgan mineral (spodumen, lepidolit, petalit) konsentratlaridan L. ajratib olinadi. Sanoatda L. metali litiy xlorid va kaliy xlorid aralashmasini elektroliz qilish yoʻli bilan olinadi. Hoz.Hozirgi vaqtda L. metallotermik usul bilan ham olinmoqda. Metall L. quyma, donalar, sim, sterjen shaklida chiqarilib, vazelin yoki parafin qatlami ostida (germetik idishda) saqlanadi. L. yadro energiyasi i. ch.da, silikat sanoatida, kora va rangli metallurgiyada, kimyo, toʻqimachilik sanoatlarida va q. x.da ishlatiladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
197 605

ta tahrir