Lotin tili: Versiyalar orasidagi farq

k
qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: L. t. → {{subst:FULLPAGENAME}} (18), va b.) → va boshqalar), va b. → va boshqa using AWB
(Qatorga koʻchirish toʻgʻrilandi)
k (qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: L. t. → {{subst:FULLPAGENAME}} (18), va b.) → va boshqalar), va b. → va boshqa using AWB)
'''Lotin tili''' — hind-yevropa tillari oilasining italiy tillari guruhiga mansub; Italiyaning oʻrta qismidagi Latsiy viloyatida mil. av. 8-a.da yashagan lotin kabilasining tili. L.Lotin t.ningtilining asta-sekin Rim hududidan tashqariga tarqalishi va qad. Italiyaning boshqa tillarini siqib chiqarishi mil. av. 4—3-a.larga toʻgʻri keladi. Apennin ya. o.ning lotinlashuvi (yunon tili hukmron boʻlgan Jan. Italiya va Sitsiliya bundan mustasno) mil. av. 1-a.da yakunlanadi. Rim imperiyasining gullab-yashnashi, yangi-yangi mustamlakalarning bosib olinishi natijasida L.Lotin t.tili Shim. Afrika, Ispaniya, Galliya, Germaniya, Dunayboʻyi hududlariga tarqaladi. L.Lotin t.dagitilidagi eng qad. yodgorliklar mil. av. 3-a.ga mansub.
 
Qad. davr L.Lotin t.tili tarixi bir-biridan u yoki bu darajada farqlanuvchi 5 ta davrga ajratiladi: 1) eng qad. L.Lotin t.tili davri (mil. av. 6—4-a.lar); 2) klassik davrgacha boʻlgan L.Lotin t.tili davri (mil. av. 3—2-a.lar, adabiy L.Lotin t.ningtilining shakllanish vaqti); 3) klassik, "oltin" L.Lotin t.tili davri (mil. av. 1-a., juda boy leksika va rivojlangan adabiyoti bilan ajralib turadi); 4) klassik davrdan keyingi, "kumush" L.Lotin t.tili davri (mil. 1-a., adabiy tilning fonetik va morfologik meʼyorlari uzil-kesil shakllandi); 5) soʻnggi bosqichdagi L.Lotin t.tili (2— 6-a.lar; yozuv tili bilan xalq-soʻzlashuv tili-"xalqona lotin" oʻrtasida tafovut paydo boʻldi).
 
5-a.da Rim imperiyasi qulaganidan keyin xalq-soʻzlashuv tilining mintaqaviy farqlanishi tezlashib, bu nar-sa 9-a.ga kelib alohida, mustaqil roman tillarinkng (italyan, fransuz, portugal, ispan, rumin, moldavan va b.boshqalar) paydo boʻlishiga olib keldi. Yozma L.Lotin t.ningtilining birligi saqlanib qoldi, u leksik jihatdan rivojlanishda davom etdi, klassik L.Lotin t.ningtilining asosiy lugʻat tarkibi va grammatik kurilishi barqarorlashdi. Adabiy L.Lotin t.tili tarqalgan barcha hududlarda u maʼmuriy boshqaruv, savdo-tijorat, maktab tili edi; oʻrta asrlarda butun Gʻarbiy Yevropa umumiy yozuv tili boʻlib qoʻllandi; 18—19-a.largacha diplomatiya, ilm-fan va falsafa tili, 20-a.da esa katolik cherkovi tili, Vatikanning (italyan tili bilan birga) rasmiy tili boʻlib qoldi. L.Lotin t.tili Yevropa madaniyati rivojida ulkan rol oʻynadi. Yevropa tillaridagi siyosiy, ilmiy va texnik terminologik tizimlarning leksik jihatdan boyishi va koʻpayib borishiga ijobiy taʼsir koʻrsatdi.
 
L. t. qadimiy hind-yevropa tillariga xos, uni xett tili, hind-eron, kelt tillari bilan yaqinlashtiruvchi xususi-yatlarni saqlab qolgan. Asosiy fonetik jihatlari unda unlilar chuzikli-gining fonologi k farqlanishiga egaligi, urgʻu soʻzning oxirgi boʻgʻiniga tushmasligi, undoshlarning kuchsizlanib borishi kabilardan iborat. Morfologik xususiyatlari: fleksiyadan shakl yasashning asosiy vositasi sifatida foydalanish, fleksiyaning 5 turi mavjudligi, turlanishning 6 kelishikka asoslanishi, feʼllarda 3 xil mayl (indikativ, konʼyunktiv, imperativ) va 2 xil nisbat (aktiv va oʻrta passiv) farqlanishi va b. Soʻz tartibida feʼl ran oxirida keladi. L. t. leksikasida yaqin qarindosh yoki noqarindosh qabilalar tillarining taʼsiri saqlanib qolgan. L. t.ga yunon tili, ayniqsa, mil. av. 3— 1-a.larda kuchli va davomli taʼsir koʻrsatgan. L. t. leksikasi, yunon tili bilan birga, ilmiy terminologiya sohasida xanuz baynalmilal terminlarni yaratishda manba boʻlib xizmat qilmoqda. <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
 
L.Lotin t.tili qadimiy hind-yevropa tillariga xos, uni xett tili, hind-eron, kelt tillari bilan yaqinlashtiruvchi xususi-yatlarni saqlab qolgan. Asosiy fonetik jihatlari unda unlilar chuzikli-gining fonologi k farqlanishiga egaligi, urgʻu soʻzning oxirgi boʻgʻiniga tushmasligi, undoshlarning kuchsizlanib borishi kabilardan iborat. Morfologik xususiyatlari: fleksiyadan shakl yasashning asosiy vositasi sifatida foydalanish, fleksiyaning 5 turi mavjudligi, turlanishning 6 kelishikka asoslanishi, feʼllarda 3 xil mayl (indikativ, konʼyunktiv, imperativ) va 2 xil nisbat (aktiv va oʻrta passiv) farqlanishi va b.boshqa Soʻz tartibida feʼl ran oxirida keladi. L.Lotin t.tili leksikasida yaqin qarindosh yoki noqarindosh qabilalar tillarining taʼsiri saqlanib qolgan. L.Lotin t.gatiliga yunon tili, ayniqsa, mil. av. 3— 1-a.larda kuchli va davomli taʼsir koʻrsatgan. L.Lotin t.tili leksikasi, yunon tili bilan birga, ilmiy terminologiya sohasida xanuz baynalmilal terminlarni yaratishda manba boʻlib xizmat qilmoqda. <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
 
== Manbalar ==
 
{{OʻzME}}
 
 
 
 
[[Turkum:Tillar]]
197 605

ta tahrir