Fazogir — versiyalar orasidagi farq

13 bayt qoʻshildi ,  6 yil oldin
k
qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: 1 y. → 1 yil (6), va b.) → va boshqalar) using AWB
k (qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: y.da → yilda (2) using AWB)
k (qisqartmalarni toʻliqlash, replaced: 1 y. → 1 yil (6), va b.) → va boshqalar) using AWB)
'''KOSMONAVT''' (kosmos va yun. nautes — dengizda suzuvchi), astronavt — kosmik kema (KK) da kosmosga parvoz qilib, kosmik texnikani sinovchi va ishlatuvchi, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan kishi; kosmosga inson parvoz qilganidan (1961) soʻng paydo boʻlgan kasb. AQSh da
astronavt deb ataladi. K.da muayyan xususiyatlar (uchuvchilik qobiliyatining yuqoriligi, har xil shoshilinch vaziyatlarda tez qaror qabul qila olishlik, shovqinlar, titrashlar, tezlik va tezlanishlarning uygʻunlashgan taʼsiriga, vaznsizlikka chidamlilik, amaliy va
ilmiy kuzatuvlarni oʻtkazish hamda natijalarni qayd qilib bora olishlik, jismoniy va ruhiy jihatdan barkamol boʻlish, faloqat va haloqatli vaziyatlarda shoshib qolmay, yonidagilarga yordam qoʻlini choʻzish va b.boshqalar) mujassam boʻlishi lozim. Shuning uchun K.likka nomzod-
lar dastlab, asosan, harbiy uchuvchilar, sinovchi-uchuvchilar orasidan tanlab olingan. Keyinchalik kosmik kemalar ekipajlari tarkibiga maxsus tayyorgarlik va bilimga ega boʻlgan olimlar va muhandislar ham kiritila boshladi. Hozir (2003) ularning katoriga max-
sus tayyorgarlikdan oʻtgan sayyohlar ham qoʻshilmokda.
 
Dastlabki K. larni tayyorlash ishlari AQSh da 1959 yilda, SSSRda 1960 yilda boshlangan. Birinchi K. (Yu. A. Gagarin) 1961 y.yil 12 apr.da kosmosga parvoz qildi. Keyinchalik (1969 y.yil 16—24 iyulda) AKSh astronavtlari N. Armstrong, E. Oldrin va M. Kollinz Oyga parvoz
qildilar. Birinchi ayol — K. Valentina Tereshkova 1963 y.yil 16 iyunda kosmosga parvoz qildi. K.-uchuvchi A. L. Leonov 1965 y.yil 18 martda „Vosxod-2“ KK da kosmosga parvoz qildi (P. P. Belyaev bilan birga) va jahonda birinchi boʻlib ochiq kosmosga chikdi. Oʻzbekistonlik K.— uchuvchi V. A. Jonibekov oʻzining kosmosga qilgan 5 parvozi mobaynida 145 kun 15 soat 58 min. 29 sek. kosmosda boʻlgan, 2 marta ochiq kosmosga chiqib, muhim i. t. va amaliy ishlarni bajargan. Oʻzbek uchuvchi-astronavti S. Sharipov 1998 y.yil avg .da amerikalik va rossiyalik 7 kishilik ekipaj tarkibida „Endever“ KK da kosmosga parvoz qildi. 1961—2003 y.laryillar mobaynida kema komandiri va ekipaj aʼzosi sifatida 430 tadan ortiq kishi kosmosga parvoz qilgan.<ref name="ReferenceA"/>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
197 605

ta tahrir