Bosh menuni ochish

Oʻzgarishlar

Mashali qishlog’i hududida, Maydon yaylovida muqaddas ziyoratgoh “Sayyid qabri”, “Yetti cherkov” (Alban cherkovi) bor. Bundan tashqari 4 joyda Alban cherkovi mavjud bo’lgan. Afsuski, armanlar ozarbayjonlarga qarshi olib borgan vahshiyliklar nafaqat inson talafoti, yo’qotishlari bilan, balki tarixiy me’morlik obidalarning, moddiy madaniyat namunalarning buzib yo’qotilishi bilan ham yakunlandi.<ref name="R14" />
 
== Fan va madaniyat o’choqlarioʻchoqlari ==
 
1970-yillarda Tog’liTogʻli Qorabog’gaQorabogʻga berilgan e’tiboreʼtibor, viloyatni zamonaviy sanoati, ilg’orilgʻor qishloq xo’jaligixoʻjaligi, zamonaviy infrastrukturasi bo’lganboʻlgan, yuksak darajada rivojlangan mintaqalardan biriga aylantirdi. Umummilliy lider Haydar Aliyevning Ozarbayjonga boshchilik qilgan 1969-1982-yillarda Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga alohida e’tiboreʼtibor qaratishi viloyat aholisining farovon kelajagiga zamin yaratdi. Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ hodisalari boshlagan davrda ham viloyat har tomonlama taraqqiy etgan mintaqa sifatida 1970-yillarni bosib o’tayotgandioʻtayotgandi. Tasodifni qarangki, 1988-yil boshlarida Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyati hodisalari boshlagan paytda nizo sababini “Ozarbayjon„Ozarbayjon tomonidan Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatini g’arazligʻarazli shaklda orqada qoldirilishida”qoldirilishida“ ko’rgankoʻrgan shovinist arman siyosatchilarining g’oyalarigʻoyalari eng salohiyatli va millati arman mansabdor iqtisodchi mutaxassislar ishtirok etgan tekshiruvlarda amalga oshgan.
1988-yil mart oyida SSSR Fanlar Akademiyasi akademigi, asosiy fondlar, asosiy resurs tushumlarining va yangi texnikaning iqtisodiy samaraliligi bo’yichaboʻyicha ilmiy shura raisi Tigran Xachaturov Ozarbayjonga keldi. Bokuda, Xonkandida Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyati ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy sohalardagi real vaziyatni keng, mayda detallarigacha tahlil qilindi, tekshiruv olib borildi. Natijada millati arman bo’lganboʻlgan taniqli iqtisodchilar Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatida ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy sohalardagi vaziyat arman siyosatchilarining dunyoga taqdim qilgan vaziyatidan ancha yaxshi ekanligini tan olishga majbur bo’ldilarboʻldilar.<ref name="R14" />
 
Turli me’morlikmeʼmorlik uslubida bir qancha binolarning barpo etilishi, madaniyat obidalarining qurilishi Ozarbayjonning dinamik rivojlangan shaharlaridan biri sifatida Xonkandi shahri ko’rinishinikoʻrinishini qisqa muddatda o’zgartiriboʻzgartirib yuborgandi. Bu yerda iqtisodiyot bilan bir qatorda ta’limtaʼlim, fan va madaniyat ham taraqqiy etgan, matbuot, adabiyot va san’atsanʼat rivojlanib, oliy va o’rtaoʻrta maxsus ta’limtaʼlim sohasi kengaytirilgan, bolalar muassasalarining, maktablarning moddiy-texnik ta’limtaʼlim bazasi mustahkamlangan.<ref name="R14" />
 
Umummilliy lider Haydar Aliyevning oqilona siyosati natijasida Xonkandi shahrida fan, ta’limtaʼlim va madaniyat sohalari taraqqiyoti uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Shu sababli ham 1970-1985-yillar Xonkandi shahrida madaniyat rivojining muhim davri bo’libboʻlib, Xonkandi shahri dinamik jihatdan rivojlangan madaniyatga ega shaharlardan biriga aylangan edi. Eng katta yutuqlardan biri Xonkandida o’qituvchilaroʻqituvchilar institutining ochilishi edi. 1938-yilda ochilgan bu institut Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatidagi yetti yillik maktablarini tayyor o’qituvchilaroʻqituvchilar bilan ta’minlartaʼminlar edi. 1940-yilda esa ortiq institutning ikki bo’limiboʻlimi bor edi. 1950-yilda Xonkandi O’qituvchilarOʻqituvchilar Institutining uch sho’basishoʻbasi ishga tushdi. 1970-1985-yillarda Xonkandi shahrida kasb ta’limitaʼlimi tizim sur’atli ravishda rivojlanardi. Shunday qilib, shaharning 8 o’rtaoʻrta maktabida shogirdlarga turli kasblar o’rgatilardioʻrgatilardi.<ref name="R14" />
 
Madaniy-ma’rifiymaʼrifiy muassasalarning keng shaklda tuzilib, rivojlanishi Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyati aholisi uchun katta ahamiyatga ega bo’lishboʻlish bilan birga viloyatda savodsizlikni kamaytirish uchun bir qancha ishlar ko’rdikoʻrdi. Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatida kutubxona va darsxonalarning ochilishi uchun alohida e’tiboreʼtibor qaratildi. 1920-1940-yillar davomida viloyatda 66 mustaqil kutubxona faoliyat ko’rsatardikoʻrsatardi. XX asrning 30-yillarida Xonkandi shahrida madaniy-ma’rifiymaʼrifiy muassasalar sifatida klublar ham tashkil topgan edi. Aholini savodli qilishda, ijtimoiy-siyosiy faoliyat ortishida albatta matbuot roli tengsizdir. 1960-yil oxirida respublika bo’ylabboʻylab 118 gazeta nashr etilardi, ulardan 6 tasi Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyatida chop etilardi.bu gazetalardan biri ozarbayjon, biri rus tilida, 4 tasi esa arman tilida chiqar edi. Boy, qiziqarli va rangbarang repertuarga ega Xonkandi Davlat Ashula va Raqs ansamblining 1959-yildan faoliyatini boshlashi aholining madaniy saviyasi yuksalishida muhim rol o’ynadioʻynadi.<ref name="R14" />
 
1970-1985-yillar davomida Xonkandi shahrida bir qator ilmiy idoralar faoliyat ko’rsatardikoʻrsatardi, bu idoralar mintaqaning xalq xo’jaligixoʻjaligi sohasida yuksak mahsuldorlikka erishish uchun yangi-yangi samarali takliflarni ilgari surardi, yangi ixtirolar qilishardi. Shuningdek, Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ Muxtor Viloyati tabiiy boyliklarining chuqur o’rganilishidaoʻrganilishida, ham qishloq xo’jaligixoʻjaligi o’simliklarioʻsimliklari, hamda chorvachilikda mahsuldorlikning orttirilishining chora-tadbirlari topilishida muhim ishlar ko’rildikoʻrildi. Xonkandi Agrar Sanoat Birligi, Xonkandi Zona Tajriba Stansiyasi, Ozarbayjon Qishloq xo’jaligixoʻjaligi texnikasi birligining TQMV filiali, Qorabog’Qorabogʻ Ilmiy tajriba bazasi, OMFA ning Tog’liTogʻli Qorabog’Qorabogʻ filiali ana shunday idoralardan edi.<ref name="R14" />
 
Xonkandi shahrida O’qituvchilarniOʻqituvchilarni Malakalarini oshirish Instituti, Pedagogik Institut, Qishloq xo’jaligixoʻjaligi texnikomi, Ozarbayjon Yozuvchilar Uyushmasining Xonkandi filiali, 2 musiqiy maktab, texnik-kasb maktablari, Tarix-Mamlakatshunoslik muzeyi, M.Gorkiy nomidagi Xonkandi drama teatri, kutubxonalar, sport maydonchasi, istirohat parklari, istirohat uylari, ashula va raqs to’garaktoʻgarak va ansambllari faoliyat ko’rsatardikoʻrsatardi.<ref name="R14" />
 
== Yasalishi ==
 
„Xonkandi“ suvosti qurilish kemasi BP shirkatining maxsus buyurtmasiga asosan Boku Kema ishlab chiqarish zavodida yirik „Shohdengiz-2“ loyihasi doirasida „Shohdeniz bosqich 2“ ishlangan loyihasining suvosti qurilishlarni amalga oshirish uchun yasalgan<ref name="R14" />. Shu sababli 17 aprel 2014-yilda „Boku Kemasozlik Zavodi“ MChJ suvosti qurilish kemasining loyihasi va qurilishi borasida „Shohdengiz“ gaz konining ishlovi va foydalanishi boʻyicha ijro qiluvchi „BP Exploration“ MChJ bilan qiymati 400 million dollarga teng boʻlgan shartnoma tuzgan<ref name="R14" />.
 
„Xonkandi“ suvosti qurilish kemasining ikki yirik tana qismi muvofiq shartnoma asosida Singapurda yasalib, xavfsiz ravishda Bokuga olib kelindi, bu ikki qism Boku kemasozlik zavodida qurilish-oʻrnatish sohasiga chiqarilib, inshosi yakunlangan burun, yashash va boshqarish bloklari bilan birlashtirildi va muvofiq integratsiya ishlari bajarilgach, 2016-yilning may oyida suvga tushirildi<ref name="R14" />.
Boku kemasozlik zavodining yon tomon koʻprigida „Xonkandi“ kemasining paluba jihozi — asosiy koʻtaruvchi kran, yordamchi kranlar, shu jumladan, vertolyot maydonchasi oʻrnatilib, kemaning barcha tizimi, jihozlari va qurilmalari integratsiya qilindi, tekshirilgan holda ishga tushirildi va sozlandi. Ikki oy davomida ochiq dengizda barcha foydalanish ishlari muvaffaqiyatli amalga oshirildi. „Xonkandi“ kemasi qurilishida jami ikki mingdan koʻp ishchi ishlagan boʻlib, bu ishchilarning 75 % i mahalliy, 25 % i esa xorijiy mutaxassislardan tashkil topgan. Kema buyurtmachiga topshirilishi uchun tayyor vaziyatga keltirilgan<ref name="R14" />.
 
== Foydalanishga topshirilishi ==
6 sentyabr 2017-yilda kema taqdimoti marosimi boʻlib oʻtdi. Marosimda Prezident Ilhom Aliyev<ref name="R14" />, Ozarbayjon Davlat Neft Shirkati prezidenti Ravnaq Abdullayev, „BP-Ozarbayjon“ shirkati prezidenti Garry Counz, „Kaspiy dengizi Kemasozligi“ Yopiq Aksiyadorlik Jamiyati raisi Rauf Valiyev ishtirok etdi. Davlat rahbari „Xonkandi“ suvosti qurilish kemasining ramziy foydalanishga topshirilishini bildiruvchi lentani kesib, kemani ishga soluvchi tugmani bosdi<ref name="R14" />.
 
== Texnik koʻrsatkichlar ==
 
DNV GL Norvegiya va Germaniya tasnifot jamiyati nazorati ostida yasalgan bu nodir kemaning maksimal tezligi 13,5 knot, uzunligi 155, eni 32, maksimal suvga botishi 7,5 va asosiy palubasining balandligi 13 metrdir<ref name="R14" />.
 
Kema 3,5 metr balandlikda katta toʻlqinlarda faoliyat koʻrsatishi uchun dinamik joylashuv tizimi, 600 metrgacha suvosti amaliyotlar olib borish uchun 900 metrik tonnalik asosiy krani, 18 nafarlik ikki suzgich kapsula tizimi, uzoqdan boshqariluvchi ikki apparati, mustahkamlangan asbob-uskuna tushiriluvchi shaxta va boshqa zaruriy texnikalar bilan jihozlangan<ref name="R14" />.
 
„Xonkandi“ suvosti qurilish kemasining umumiy ogʻirligi 17700 tonna va suvga botishi 6,5 metrik tonnadan ortiq yuk tashish qobiliyatiga ega<ref name="R14" />. 175 nafarlik kayutalar bilan jihozlangan.<ref name="R14" />
 
Qayd etib oʻtish joizki, 175 nafarlik kayutaar bilan jihozlangan bu kema hozirgi kungacha Boku kemasozlik zavodida yasalgan eng muhim buyurtmadir. Kema yasalishi Ozarbayjonning iqtisodiy va sanoat potensialining kuchayishi boʻyicha navbatdagi qadamdir.
„Xonkandi“ kemasi faqatgina Ozarbayjonning emas, butun Kaspiy kemasozlik tarixida yangi eraning boshlangʻichidir. Kaspiy dengizidagi neft va gaz flotining yangi texnologiyali eng zamonaviy kemasi boʻlgan „Xonkandi“ suv chuqurligi 550 metrgacha boʻlgan qismlarda dunyo standartlariga mos suvosti qurilmalar yasash uchun loyihalashtirilgan.<ref name="R14" />
 
== Taniqli shaxslari ==
1 466

ta tahrir