Encyclopædia Britannica — versiyalar orasidagi farq

xulosa tahrirlanmadi
„Britannica“ universal ensiklopediya boʻlgani uchun maxsus ensiklopediyalar bilan raqobat qilmaydi. „Matematika ensiklopediyasi“, „Oʻrta asrlar ensiklopediyasi“ kabi ensiklopediyalarda tanlangan mavzular haqida yozish uchun joy koʻproq. „Britannica“ning ilk raqibi „[[Ephraim Chambers]]“ universal ensiklopediyasi boʻlgan. Keyin „[[Rees's Cyclopædia]]“ va „[[Encyclopaedia Metropolitana]]“ kabi raqiblar chiqqan. 20-asrdagi raqiblar qatoriga „[[Collier's Encyclopedia]]“, „[[Encyclopedia Americana]]“ va „[[World Book Encyclopedia]]“larini kiritish mumkin. Shunday boʻlsa ham, 9-nashrdan boshlab „Britannica“ inglizcha universal ensiklopediyalar orasida eng sarasi hisoblanib keldi.<ref name="thomas_1992" /> Bunga sabab maqolalarning keng koʻlami va atoqli mualliflarning koʻpligi boʻldi.<ref name="kister_1994" /><ref name="sader_1995" /> „Britannica“ning bosma nashri raqib ensiklopediyalardan ancha qimmat boʻlgan.<ref name="kister_1994" /><ref name="sader_1995" />
 
1990-yillardan beri „Britannica“ elektron manbalardan yangi raqobatda duchor boʻlib kelyapti. Hozirda koʻp inson uchun Internet maʼlumot manbasiga aylandi. Qidiruv saytlari orqali Internetda osonlikcha ishonchli manbalardan va mutaxassislardan maʼlumot olish mumkin. [[Google Book Search]], [[MIT OpenCourseWare]] va [[PubMed Central]] kabi loyihalar Internetda maʼlumot topishni osonlashtirdi.<ref>{{cite journal |author=Lawrence S., Giles C. |title=Accessibility of information on the web |url=http://www.nature.com/nature/journal/v400/n6740/abs/400107a0.html |journal=Nature |volume=400 |issue=6740 |page=107 |year=1999 |doi=10.1038/21987 |pmid=10428673|bibcode = 1999Natur.400..107L |pages=107–9 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Lawrence S., Giles C. |title= Searching the Web: general and scientific information access | url=http://ieeexplore.ieee.org/xpls/abs_all.jsp?arnumber=739314 |journal=Communications Magazine, [[IEEE]] |volume=37 |issue=1 |pages=116–122 |year=1999 |doi=10.1109/35.739314}}</ref> Umuman olganda Internetda bosma manbalardan koʻra maʼlumot tezroq yangilanadi. Sababi Internetda maʼlumot yangilash juda oson.<ref>{{cite web | title=Electronic publishing takes journals into a new realm |publisher=American Chemical Society | url=http://pubs.acs.org/hotartcl/cenear/980518/elec.html |accessdate=11 April 2007}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> Ilm, texnologiya, siyosat, madaniyat va hozirgi tarix kabi sohalarda boʻlayotgan oʻzgaishlarnioʻzgarishlarni vaqtida yoritib turish „Britannica“ uchun muammo boʻlib kelyapti. Bu haqida ilk bor muharrir [[Walter Yust]] batafsil yozgan.<ref name="EB_1954" /> „Britannica“ hozir multimediya manbalarda va Internetda taklif qilinayotgan boʻlsa ham -da,[[Vikipediya]] kabi ensiklopediyalar raqobat yaratayaptiyaratmoqda.<ref name=NYT-stop/>
 
=== Bosma ensiklopediyalar ===
[[Fayl:Encyclopædia Britannica, 1993.jpg|thumb|left|250px|Encyclopædia Britannica, 15-nashr]]
„Encyclopædia Britannica“ni sifat va son jihatda boshqa bosma enskilopediyalargaensiklopediyalarga solishtirish mumkin.<ref name="kister_1994" /><ref name="sader_1995" /><ref name="library_association_1996" /> [[Kenneth Kister]] „Britannica“ni „[[Collier's Encyclopedia]]“ va „[[Encyclopedia Americana]]“ga solishtirgan.<ref name="kister_1994"/> Son jihatdan solishtirish uchun 10 ta tasodifiy maqola tanlangan: [[sunnat qilish]], [[Charles Drew]], [[Galileo Galiley]], [[Philip Glass]], [[yurak xastaligi]], [[IQ]], [[panda]], [[seksual shilqimlik]], [[plashanitsa]] va [[Oʻzbekiston]] ({{lang-en|circumcision, Charles Drew, Galileo, Philip Glass, heart disease, IQ, panda bear, sexual harassment, Shroud of Turin, Uzbekistan}}). Toʻrtta kategoriyada A dan D gacha yoki F (muvaffaqiyatsizlik) baholari berilgan. Bu kategoriyalar maqolalarning qamrovini, aniqligini, ravshanligini va zamonga mosligini oʻlchagan.
 
UchchalaUchala ensiklopediya toʻrttalatoʻrtala kategoriya boʻyicha uchchalauchala enskilopediya ham B− dan B+ gacha baho olgan. Bunga asosiy sabab 1994-yil birorta enskilopediyada ham seksual shilqimlik haqida maqola boʻlmagan. Aniqlik kategoriyasida „Brittanica“ga bitta „D“ va yettita „A“ berilgan. „Encyclopedia Americana“ sakkizta „A“ olgan. „Collier’s“ bitta „D“ va yettita „A“ olgan. Yaʼni „Britannica“ aniqlik uchun 92 %, „Americana“ 95 %, „Collier’s“ 92 % baho olgan. 1994-yilgi „Britannica“ Charles Drew haqidagi maqolasida anchadan beri notoʻgʻri deb topilgan maʼlumotni bergani uchun qoralangandi. Zamonga moslik kategoriyasida „Birannica“ga 86 %, „Americana“ga 90 % va „Collier’s“ga 85 % oʻrtacha baho berilgan. UchchalaUchala ensiklopediyani yana solishtirib Kister „Collier’s Encyclopedia“sini eng yaxshi deb tavsiya qilgan. Bunga asosiy sabab qilib u ensiklopediyaning yozish uslubi, maʼlumotni yoritishi va yaxshi yoʻnaltirishlarni koʻrsatgan. „Collier’s“ 1998-yildan beri chiqmaydi. „Encyclopedia Americana“ oxrigi marta 2006-yil chop etilgan. „Britannica“ bosma nashrini 2012-yil toʻxtatdi.
 
=== Optik mediyadagi ensiklopediyalar ===
CD/DVD-ROM ensiklopediyalardan „Britannica“ uchun eng muhim raqib [[Microsoft]] kompaniyasining „[[Encarta]]“ multimediya ensiklopediyasi boʻlgan.<ref name="seymour_2006" /> „Encarta” hozirda chiqmaydi. „Encarta”da uch bosma ensiklopediya birlashtirilgan: „[[Funk & Wagnalls]]“, „[[Collier's Encyclopedia]]“ va „[[New Merit Scholar's Encyclopedia]]“. „Encarta“ AQSHda 2000-yil yanvardan 2006-yil fevralgacha boʻlgan savdo boʻyicha eng bozori chaqqon multimediya ensiklopediya boʻlgan.<ref>{{cite web | publisher = [[Microsoft]] | title = Microsoft Encarta—Premium 2007: Overview | url = http://www.microsoft.com/products/encarta/ProductDetails.aspx?pid=002 | accessdate =6 April 2007}} Sales figures for January 2000&nbsp;— February 2006 as provided by the [[NPD Group]].</ref> „Encarta Encyclopedia“ va „[[Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite]]“ deyarli bir xil narxda sotilgan. „2007 Encyclopædia Britannica Ultimate“ning CD yoki DVD nusxasi $50 ga,<ref name="Britannica Store">{{cite web |url= http://store.britannica.com/shopping/product/detailmain.jsp?itemID=765&itemType=PRODUCT&iMainCat=4&iSubCat=14&iProductID=765&show=all|title= The Britannica Store| work = Encyclopædia Britannica| accessdate =21 November 2006}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> „Microsoft Encarta Premium 2007“ DVD boʻlsa $45 ga sotilgan.<ref name="Encarta Store">{{cite web |url= http://www.amazon.com/Microsoft-FB7-00442-Encarta-Premium-2007/dp/B000FL2DQS|title= Amazon.com: Microsoft Encarta Premium 2007: Software|accessdate=21 November 2006}}</ref>
 
„Britannica“ CD/DVDda 100,000 maqola va „[[Merriam-Webster’s Dictionary and Thesaurus]]“ bor (faqat AQSHda). Boshlangʻich va oʻrta maktab uchun alohida nashrlari bor.<ref name="Britannica Store"/> „Encarta“da 66,000 maqola, qulay vizual brauzer, interaktiv xaritalar, matematika, til va uy vazifalari uchun asboblar, lugʻatlar va bollar uchun nashr bor.<ref name="Encarta Store"/> „Encarta“ ham, „Britannica“ ham asosan AQSHdagilar uchun moʻljallashtirilganimoʻljallangani tanqid qilingan. Britaniya haqidagi maqolalar kamroq yangilangan, AQSH xaritalari boshqa mamlakatlarnikiga qaraganda batafsilroq boʻlgan va Britaniya lugʻati boʻlmagan.<ref name="seymour_2006">{{cite web |url= http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/index.cfm?reviewid=502|title= Encyclopedia face-off: Encarta vs Britannica|accessdate=21 November 2006|last= Seymour|first= Ursula|date= 9 November 2006|work= PC Advisor|publisher= IDG}}</ref> Ikkala ensiklopediyani ham onlayn koʻrish uchun pul toʻlab oboʻnaobuna boʻlish kerak boʻlgan. Shunday boʻlsa ham, baʼzi materiallarni bepul koʻrish imkoni berilgan.<ref>{{cite encyclopedia | url = http://encarta.msn.com/artcenter_0/Encyclopedia_Articles.html | title = Encarta's Encyclopedia Article Center | accessdate=11 April 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwbm2bZC|archivedate=31 October 2009|deadurl=yes}}</ref>
 
=== Internet ensiklopediyalar ===
Ikkinchi farq maqolalardagi oʻzgarishlarning tezligidir. „Britannica“ning bosma nashri bir necha yilda bir yangi chiqqan. Vikipediyaning maqolalari boʻlsa tez-tez yangilanadi. [[Encyclopædia Britannica Online|„Britannica“ning onlayn nusxasi]] boʻlsa tezroq yangilanadi. Vikipediyaga oʻxshab hozirda onlayn „Britannica“ni tahrirlash mumkin. Ammo tahrir qilganda ismni koʻrsatish kerak va oʻzgarishlar mutaxassislar tekshirib maʼqullashgandan keyingina saytda koʻrinadi.
 
2005-yil [[Nature jurnali]] ikkala saytdan ham har xil mavzuda maqola olib ularni tegishli sohadagi ekspertlarga yuborgan. Mutaxassislar soʻngra maqolalarni yonma-yon solishtirishgan. Ammo ularga qaysi maqola qayerdan olingani aytilmagan. Nature jurlanijurnali 42 ta taqriz olgan.
 
Yakunida jurnal faqatgina sakkizta jiddiy xato topgan (masalan, muhim tushunchani notoʻgʻri anglash): ikkala saytdan toʻrttadan. Yana koʻpgina notoʻgʻri faktlar, qoldirib ketishlar va tushunarsiz gaplar topilgan: Vikipediyada 162 ta, „Britanica“da 123 ta. Bu degani Vikipediyada oʻrtacha har bir maqola uchun 3.86 ta, „Britannica“da oʻrtacha 2.92 ta shunday xato kuzatilgan.<ref>{{cite web|last=Terdiman|first=Daniel|title=Study: Wikipedia as accurate as Britannica|url=http://news.cnet.com/Study-Wikipedia-as-accurate-as-Britannica/2100-1038_3-5997332.html|work=Staff Writer, CNET News|publisher=CNET News|accessdate=5 July 2011}}</ref>
}}</ref> va tezlik bilan topishlaridan voz kechishga chaqirgan. Izlanishda qarab chiqilgan ikki maqola „Britannica“dan emas, balkim Yilnomadan, yana ikki maqola „Comptonʼs Encyclopedia“dan (kompaniya saytida „Britannica Student Encyclopedia“ deb ataladi) olingan deb aytilgan raddiyada. Norozilik xatida yana taqrizchilarga berilgan baʼzi maqolalar bir necha maqolaning birlashtirilgani boʻlgani, qolganlari boʻlsa shunchaki parchalar ekanligi yozilgan. Kompaniya yana Nature xato deb topgan baʼzi narsalar yozishning har xil variantlari ekanligini va qolganlari boʻlsa boshqacha tushunish sabab yuzaga kelganini aytgan.
 
Nature jurlanijurnali oʻzining soʻzidan qaytmagan. Jurnal Vikipediya bilan „Britannica“ning onlayn versiyasini solishtirgani uchun „Britannica“ning saytda qanday maʼlumot bor boʻlsa, oʻshani ishlatganini aytgan.<ref>{{cite press release
| url = http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf
| title = Encyclopædia Britannica: a response
3 951

ta tahrir