Tinch okeani: Versiyalar orasidagi farq

15 bayt olib tashlandi ,  3 yil oldin
k
tahrir izohi yoʻq
k (qisqartmalarni toʻliqlash (via JWB))
kTahrir izohi yoʻq
{{birlashtirish|Buyuk okean}} <!-- Bot tomonidan qo‘shildi -->
[[Tasvir:Pacific Ocean.png|thumb|200px]]
[[Tasvir:Pacific elevation.jpg|200px|thumb|Tinch okeani chuqurlik xaritasi]]
'''Tinch okeani''' [[Amerika]] va [[Osiyo]] qitʼalari orasida joylashgan dunyoning eng katta [[okean]]idir. Ismini [[Ispaniya]] qirolligi uchun dunyoni aylangan [[Portugaliya]]lik dengizchi [[Ferdinand Magellan]] qoʻygan. Magellan bir necha kun davom etgan qiyin va kuchli toʻlqinli suvda, oʻz ismini bergan [[Magellan boʻgʻozi]]dan kechib bu okean ochilganda, kuchli toʻlqinlar bitib va oʻzi tiniq suvlar bilan qarshilashgani uchun portugalchada "tinch" maʼnosini bildirgan "Pasifico" ismini qoʻygan. Tinch okeani sathi 179.7 million km<sup>2</sup> dan iborat. Tinch okeani, deyarli [[Atlantika okeani|Atlantika]] va [[Hind okeani|Hind]] okeanining birlashgan holi bilan teng kattalikdadir. Eng chuqur yeri [[Mariana chuquri]] boʻlib, u 11.034 m chuqurdir. [[Mariana chuquri]] dunyoning eng chuqur nuqtasi deb bilinadi. Dunyodagi [[zilzila]]larning 90%'i va katta zilzilalarning 80%'i Tinch okean maydonida sodir boʻlmoqdadir. Bu okeanning 708.000.000&nbsp;km<sup>3</sup> suv hajmi bor. Okeanning 3.000 — 3.500 m dan chuqur boʻlgan har joyida suv darajasi 2&nbsp;°C dan pastda. [[1950]] — [[1980]] yillari orasida Tinch okeanida juda katta va kuchli dengiz toʻlqinlari boʻlgani tufayli kemalar oʻta olmayotgan edi. Kemalar Tinch okeanining bir uchidan bir necha kilometr uzoqlashishi bilan toʻlqinlar boshlar edi. U toʻlqinlar hozirgi kunlarda ham koʻrilmoqdadir.
 
'''Tinch okeani''' [[Amerika]] va [[Osiyo]] qitʼalari orasida joylashgan dunyoning eng katta [[okean]]idir. Ismini [[Ispaniya]] qirolligi uchun dunyoni aylangan [[Portugaliya]]lik dengizchi [[Ferdinand Magellan]] qoʻygan. Magellan bir necha kun davom etgan qiyin va kuchli toʻlqinli suvda, oʻz ismini bergan [[Magellan boʻgʻozi]]dan kechib bu okean ochilganda, kuchli toʻlqinlar bitib va oʻzi tiniq suvlar bilan qarshilashgani uchun portugalchada "tinch" maʼnosini bildirgan "Pasifico" ismini qoʻygan. Tinch okeani sathi 179.7 million km<sup>2</sup> dan iborat. Tinch okeani, deyarli [[Atlantika okeani|Atlantika]] va [[Hind okeani|Hind]] okeanining birlashgan holi bilan teng kattalikdadir. Eng chuqur yeri [[Mariana chuquri]] boʻlib, u 11.034 m chuqurdir. [[Mariana chuquri]] dunyoning eng chuqur nuqtasi deb bilinadi. Dunyodagi [[zilzila]]larning 90%'i va katta zilzilalarning 80%'i Tinch okean maydonida sodir boʻlmoqdadir.
Bu okeanning 708.000.000&nbsp;km<sup>3</sup> suv hajmi bor. Okeanning 3.000 — 3.500 m dan chuqur boʻlgan har joyida suv darajasi 2&nbsp;°C dan pastda. [[1950]] — [[1980]] yillari orasida Tinch okeanida juda katta va kuchli dengiz toʻlqinlari boʻlgani tufayli kemalar oʻta olmayotgan edi. Kemalar Tinch okeanining bir uchidan bir necha kilometr uzoqlashishi bilan toʻlqinlar boshlar edi. U toʻlqinlar hozirgi kunlarda ham koʻrilmoqdadir.
 
'''Tinch okean''', Buyuk okean - Dunyo okeanining bir qismi, kattaligi va chuqurligi jihatidan Yer sharida 1oʻrinda. Tinch okeani gʻarbdan Yevrosiyo va Avstraliya, sharqdan Shimoliy va Janubiy Amerika, shimolidan Chukotka va Syuard yarim orollari oʻrtasidagi yoʻlak, janubidan Antarktida bilan chegaralangan. Maydoni dengizlari bilan birga 178,6 mln. km², dengizlarsiz 148,3 mln. km², suvining hajmi 710 mln.km³. Oʻrtacha chuq. 3980 m, eng chuqur joyi 11022 m (Mariana novi). Qirgʻoklarining aksari qismi ford tipli va yemirilgan, gʻarbdagi tropik kengliklarda marjonli, baʼzi joylari toʻsiq rifli. Antarktidadagi qirgʻoklar, asosan, shelf muzliklari bilan qoplangan. Dengizlar, koʻproq, Tinch okeanining shimoli-gʻarbiy va gʻarbiy chekkalarida joylashgan. Yarim yopiq dengizlar: Bering, Oxota, Yapon, Sharqiy Xitoy, Sariq va Janubiy Xitoy, Ichki Yapon; orollararo dengizlar: AvstraliyaOsiyo Oʻrta dengizlari deb umumiy nomlanadi; chekka dengizlar: Marjon va Tasman dengizlari, janubida Antarktida sohili yaqinidagi Amundsen, Bellinsgauzen va Ross dengizlari.
Sharqiy Osiyoda, titanmagnetitli qumlar Yaponiyaning qirgʻoq boʻyi qismida joylashgan. Alyaskaning sohilboʻyidengiz qismi oltin va platinaga boy. Tinch okeanining chuq. 3000 m dan ziyod boʻlgan qismida, asosan, 6° va 20° shu kabi va taxminan 180 va 120° gʻ.u. oraligidagi maydoni 6 mln. km² ga teng zonada temirmarganets konkretsiyalarning yirik konlari bor. Okeanda 120 dan ortiq neft va neftgaz konlari razvedka qilinib, 70% ishga tushirilgan. Asosiy neftgaz rni — Kaliforniyaning janubiy shelf qismi, Kuk, Guayakil qoʻltiklari, Yaponiyaning garbiy shelf qismi, Boxayvan qoʻltigʻi, Base boʻgʻozi, Malay arxipelagi, Yangi Zelandiya, Bruney, Tailand, Malayziya, Indoneziya, Peruda. Yaponiya qirgʻoqlari yaqinida okeandan toshkoʻmir olinadi.
 
Tinch okeani okeanda tashiladigan yuklar hajmi va ularning oʻsish surʼati boʻyicha 2oʻrinda. Okeanda eng koʻp neft, yogʻoch materiallar, metall rudasi, oziq-ovqat mahsulotlari tashiladi. Eng muhim transport yoʻllari AQSH va Kanada portlarini Yaponiya portlari bilan bogʻlaydi. Suv yoʻli orqali Yaponiyaga toshkoʻmir, oʻrmon mahsulotlari, bugʻdoy, ruda va boshqa yuklar olib boriladi, orqaga avtomobil, elektr apparaturalari, matolar, baliq tashiladi. AmerikaAvstraliyaAmerika-Avstraliya yoʻnalishida ham katta hajmda yuk ortilgan kemalar qatnaydi. Janubiy Amerika mamlakatlarini AQSH va Kanadaning Tinch okeani va Atlantika okeani (Panama kanali orqali) portlari bilan bogʻlovchi yoʻnalish boʻyicha qora va rangli metall rudalar, selitra va boshqa xom ashyo, kon sanoati uchun mashinalar, dastgoxlar tashiladi. Yirik portlari: Vladivostok, Naxodka (Rossiya), Vonsan (KXDR), Tyantszin, Shanxay, Guanchjou (Xitoy), Yokoxama, Kavasaki, Tiba, Kobe, Osaka, Tokio (Yaponiya), Xayfon, Xoshimin (Vyetnam), Syangan (Syangan), Singapur (Singapur), Sidney, Melburn (Avstraliya), Uellington (Yangi Zelandiya), Vankuver (Kanada), LosAnjeles, SanFransiskoOklend, Sietl, Portlend (AQSH), Kalyao (Peru), Uasko (Chili).{{OʻzME-T}}
 
{{Okeanlar}}
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{hydro-stub}}
{{OʻzME}}
 
[[Turkum:Okeanlar]]
[[Turkum:Tinch okeani|*]]
 
 
{{geo-stub}}
{{Okeanlar}}