Alloh — versiyalar orasidagi farq

17 bayt qoʻshildi ,  1 yil oldin
Xatoni to'g'riladm
(Xatoni to'g'riladm)
Teglar: Mobil tahrirlash Mobil dastur orqali tahrirlash
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Alloh''' ([[arab]], "al-iloh" – ilohiy kuch, xudo), Olloh – islom dinida butun mavjudotni yaratgan oliy ilohiy kuch; xudoning nomi. Keyingi yillardagi ada-biyotlardaadabiyotlarda mahalliy talaffuzga moslab Olloh shaklida ham qo‘llanib kelingan. Odatda A.ga taolo (ulug‘, oliy) sifati qo‘shib aytiladi.Shimoliy [[Arabiston]]da istiqomat qilgan samudSamud qabilasining ibodatgohidan topilgan [[Milodiy yil|mil]]. 2–3-asrlarga tegishli yozuvda aytilishicha, o‘sha paytda ularning bosh xudosi – A. bo‘lgan. Boshqa shimoliy arab (safoviy) yozuvida "hollo" so‘zi uchraydi-ki, bu yerda "ho" hozirgi zamon arab adabiy tilidagi aniqlik artikli "al"ning o‘rnini bosadi. A. islom yoyilishi arafasida ba’zi arablarning, xususan, Mak-kaMakka axlining xudolaridanva biriasl musulmonlarning yagona xudosi bo‘lgan, degan fikr ham bor. Dastlab A. so‘zi ma’-noma’no jihatidan "Iloh" (xudo) va "rabb" (tarbiyachi,parvardigor, ega) so‘zlaridan farq qilmagan. Bunga Muhammadning otalari Abdulloh ismida bo‘lganlari dalildir. Qad. rimliklarda [[Yupiter]], yunonlarda [[Zevs]], [[yahudiy]]larda [[Yaxve]], [[slavyan]]larda Perun, [[turk]]iy [[til]]li [[xalq]]larda esa Tangri bosh xudo hisoblangan. Binobarin yakka xudoga e’tiqod qilish (qarang Tavhid) islomdan ancha ilgari boshlan-gan. Bevosita islom yoyilishi arafasida o‘zlarini Ibrohim (as)ga mansub deb bilgan haniflar arab qabilalarini o‘z sanamlaridan voz kechishga va yagona A. (Iloh)ga e’tiqod qilishga da’vat etganlar. Ko‘pxudolikni rad etib, aynan shu Ibrohim(as) va boshqa ulug‘ ajdodlarning yak-kaxudolik diniga qaytishni arablar ora-sida astoydil targ‘ib qilishga kirishish Muhammadga birinchi bor vahiy kelgan yil – 610 yildan bosh-langan.Islom diniga binoan A.– yakkayu yagona xudo, olamning yaratuvchisi va qiyomat kunining egasi. U Muhammadni insoniyatga o‘zining so‘nggi elchisi sifatida yuborgan. Is-lomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodat "Lo iloha illalohu Muhammadun rasululloh" ("A.dan boshqa iloh yo‘q, Muhammad – A.ning payg‘ambari"), deb uqtiradi. Islomga ko‘ra, Qur’on Muhammadga nozil qilingan A.ning so‘zidir. Qur’oni ka-rimda A.ning yagonaligi va buyukligi juda ko‘p bor ta’kidlanadi. Shuningdek Qur’onda doimo A.ning mukammalligi, qodirligi va ulug‘ligi haqida gapirila-di. A. "alim", ya’ni biluvchidir, u bo‘lib utgan ishlarni, endi bo‘ladigan ishlar-ni, xoh katta, xoh kichik, barchasini bi-ladi; A. "murid", ya’ni xohlaguvchidir – dunyodagi ishlarning har biri A. ta-oloning irodasi va xohishi ila bo‘ladi, u xohlagan ish bo‘lmay qolmas va xox-lamagan ish aslo bo‘lmas; A. "qadir", ya’ni har ishga qudrati yetuvchidir; A. "basir", ya’ni ko‘ruvchi – yer va osmon-dagi, qorong‘u va yorug‘dagi, katta va kichik narsalarning barchasini ko‘radi; A. "sami’", ya’ni eshituvchi – qattiq bo‘lsin, sekin bo‘lsin har qanday ovozlarni eshitadi; A. "mutakallim", ya’ni so‘zlaguvchi – Qur’oni karimdagi barcha oyatlar, shuningdek Tavrot, Injil, Za-bur kitoblari A. taoloning so‘zidir; A. "mukavvin", ya’ni bo‘ldirguvchi – dunyo-dagi barcha narsalar uning bo‘ldirmog‘i ila bo‘lgandir; A. "rabbun", ya’ni tar-biya qiluvchi – barcha jonli va jonsiz narsalarni tarbiya qiladi; A. taolo "odil", ya’ni to‘g‘rilik qiluvchi – har bir hukmni va har bir ishni to‘g‘rilik ila qiladi, hech kimga jabr va zulm qilmaydi. U rahmdil, mehribon va kechirimli. Odamlar butunlay unga itoat etishlari (islomga kirishlari), xudodan qo‘rqib vijdonli bo‘lishlari, barcha nar-sada A.ga va uning irodasiga ishonishlari lozim. A. o‘zi xohlagan paytda yerdagi barcha narsani barbod etadi, o‘liklarni tiriltiradi va ularni o‘z huzuriga hukm qilish uchun yig‘adi; u yerda har kishining qilgan amaliga ko‘ra jahannam (do‘zax) azobiga duchor qiladi yoki jannat bilan mu-kofotlaydi.A. haqidagi ta’limot musulmon dini va ilohiyot fanining asosi bo‘lib qoldi. A. tabiatining turli qirralari hadislarda, tafsir va ilohiyotga oid maxsus asarlarda tilga olinib, tushun-tirildi. Shunga ko‘ra, Uning sifatlari inson sifatlaridan tubdan farq qiladi. Ba’zi ulamolar fikricha, A. taoloning zoti va sifatlari to‘g‘risida chuqur baxs yuritish shar’an man etiladi. A. biror narsaga o‘xshatilmaydi va biror narsa ham A.ga o‘xshatilmaydi.A.ning ilohiy sifatlari Qur’oni karimda tilga olingan 99 ismida yaqqol ko‘rinadi ( q. [[Al-asmo al-husno)]].A. bilan odamlarning o‘zaro munosa-batlari muammosi islomdagi ikki oqim – sunniylik va shialik o‘rtasidagi farqlanishning asosini tashkil etadi. 356Sunniylar Muhammad vafotidan so‘ng A. bilan odamlar o‘rtasidagi bevosita aloqa to‘xtab qolgan deb hisoblaydilar. Shialar esa bu aloqa imomlar orqali da-vom etmoqda, deb biladilar.Hamidulla Karomatov, Abdulaziz Mansur.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->