Tranzistor — versiyalar orasidagi farq

qisqa izoh tahrirlanmadi
(+)
Teglar: Mobil tahrirlash Mobil dastur orqali tahrirlash
[[Fayl:Transistors-white.jpg|thumb|right|250px|Har xil tranzistorlar]]
[[ru:Транзистор]]
'''Tranzistor''' ({{lang-en|transfer}}  — koʻchirmoq va rezistor) — [[elektr]] tebranishlarni kuchaytirish, generatsiyalash (hosil qilish) va oʻzgartirish uchun moʻljallangan 3 elektrodli yarimoʻtkazgich asbob hamda mikroelektronika qurilmalarining asosiy elementi.
 
Tranzistorlar tuzilishi, ishlash prinsipi va parametrlariga koʻra 2 ta sinfga ajratiladi — bipolyar va maydoniy (unipolyar) tranzistorlar. Bipolyar tranzistorlarda ikkala turdagi ([[p-tipli yarimoʻtkazgichlar|p-tipli]] va [[n-tipli yarimoʻtkazgichlar|n-tipli]]) oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan yarimoʻtkazgichlar ishlatiladi. Bipolyar tranzistor, oʻzaro yaqin joylashgan [[p-n o'tish|p-n oʻtish]] hisobiga ishlaydi va baza-emitter oʻtishi orqali tokni boshqaradi.
Elektron sxemalarda tranzistor „VT“ yoki „Q“ harflari bilan hamda joylashgan oʻrniga muvofiq indeks bilan belgilanadi. Masalan, VT15. Rus tilidagi adabiyotlar va hujjatlarda esa XX asrning 70-yillariga qadar „T“, „PP“ (poluprovodnikoviy pribor) yoki „PT“ (poluprovodnikoviy triod) kabi belgilanishlar ham ishlatilgan.
 
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Havolalar ==
{{Commons category multi|Transistors|Transistors (SMD)}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7091190.stm BBC: Building the digital age] photo history of transistors
* [https://web.archive.org/web/20070928041118/http://www.porticus.org/bell/belllabs_transistor.html The Bell Systems Memorial on Transistors]
* [http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/The_Transistor_and_Portable_Electronics ''IEEE Global History Network, The Transistor and Portable Electronics'']. All about the history of transistors and integrated circuits.
* [https://www.pbs.org/transistor/ ''Transistorized'']''. Historical and technical information from the [[Public Broadcasting Service]]
* [http://www.aps.org/publications/apsnews/200011/history.cfm ''This Month in Physics History: November 17 to December 23, 1947: Invention of the First Transistor'']. From the [[American Physical Society]]
* [https://web.archive.org/web/20070714010051/http://www.sciencefriday.com/pages/1997/Dec/hour1_121297.html ''50 Years of the Transistor'']. From [[Science Friday]], December 12, 1997
 
== Yaratilish tarixi ==
1029-1933-yillarda Leningrad fizika-texnika institutida Oleg Losev [[Abram Fyodorovich Ioffe|A.F.Ioffe]] rahbarligi ostida yarimoʻtkazgich qurilmalar ustida bir qator tajribalar oʻtkazdi. Uning konstruktiv jihatdan nuqtaviy tranzistorning nusxasi boʻlgan [[karborund|karborund kristalli]] (SiC) ustida oʻtkazgan tajribasi natijasida kerakli kuchaytirish koeffitsiyentini hosil qilolmadi. Shundan soʻng yarimoʻtkazgichlardagi [[Elektrolyuminessensiya|elektrolyuminessensiya]] hodisasini oʻrgangan Losev 90 ta turli materiallarni, asosan, [[Kremniy|kremniyli]] birikmalarni koʻrib chiqdi va 1939-yilda oʻzining kundaligida uch elektrodli sistema haqida qaydlar qoldirgan. Biroq, [[Ikkinchi jahon urushi|2-jahon urushining]] boshlanib qolishi va 1942-yilda injenerning Leningrad qamalida halok boʻlishi tufayli, uning qilgan ishlari hozir yoʻqolib ketgan. Shu sababli, uning tranzistor yarata olgan yoki olmagani bizga nomaʼlum.
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Havolalar ==
{{Commons category multi|Transistors|Transistors (SMD)}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7091190.stm BBC: Building the digital age] photo history of transistors
* [https://web.archive.org/web/20070928041118/http://www.porticus.org/bell/belllabs_transistor.html The Bell Systems Memorial on Transistors]
* [http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/The_Transistor_and_Portable_Electronics ''IEEE Global History Network, The Transistor and Portable Electronics'']. All about the history of transistors and integrated circuits.
* [https://www.pbs.org/transistor/ ''Transistorized'']''. Historical and technical information from the [[Public Broadcasting Service]]
* [http://www.aps.org/publications/apsnews/200011/history.cfm ''This Month in Physics History: November 17 to December 23, 1947: Invention of the First Transistor'']. From the [[American Physical Society]]
* [https://web.archive.org/web/20070714010051/http://www.sciencefriday.com/pages/1997/Dec/hour1_121297.html ''50 Years of the Transistor'']. From [[Science Friday]], December 12, 1997
 
 
285

ta tahrir