Alloh — versiyalar orasidagi farq

328 bayt olib tashlandi ,  2 oy oldin
qisqa izoh tahrirlanmadi
k (213.230.94.156 tahrirlari Malikxan versiyasiga qaytarildi)
Teglar: Mobil tahrirlash Mobil dastur orqali tahrirlash Eski holiga qaytarish
{{Islom}}
'''Alloh''' yoki '''Olloh''' ([[arab]],cha: "al„al-iloh" –iloh“ — ilohiy kuch, xudo), Alloh – — [[islom]] dinida butun mavjudotni yaratgan oliy ilohiy kuch; xudoning nomi. Keyingi yillardagi adabiyotlardaada-biyotlarda mahalliy talaffuzga moslab Olloh shaklida ham qo‘llanibqoʻllanib kelingan. Odatda Allohga "taolo" (ulug‘ulugʻ, oliy) sifati qo‘shibqoʻshib aytiladi. Shimoliy [[Arabiston]]da istiqomat qilgan Samudsamud qabilasining ibodatgohidan topilgan [[Milodiy yil|mil]]. 2–32-3-asrlarga tegishli yozuvda aytilishicha, o‘shaoʻsha paytda ularning bosh xudosi — Alloh bo‘lganboʻlgan. Boshqa shimoliy arab (safoviy) yozuvida "hollo"„hollo“ so‘zisoʻzi uchraydikiuchraydi-ki, bu yerda "ho"„ho“ hozirgi zamon arab adabiy tilidagi aniqlik artikli "al"ning„al“ning o‘rninioʻrnini bosadi. Alloh islom yoyilishi arafasida ba’zibaʼzi arablarning, xususan, Makka axlining vaxudolaridan aslbiri musulmonlarning yagona xudosi bo‘lganboʻlgan, degan fikr ham bor. Dastlab Alloh so‘zisoʻzi ma’nomaʼ-no jihatidan "Iloh"„Iloh“ (xudo) va "rabb"„rabb“ (tarbiyachi, parvardigor, ega) so‘zlaridansoʻzlaridan farq qilmagan. Bunga Muhammad(s.a.v)ningMuhammadning otalari Abdulloh ismida bo‘lganlariboʻlganlari dalildir. Qad. rimliklarda [[Yupiter]], yunonlarda [[Zevs]], [[yahudiy]]larda [[Yaxve]], [[slavyan]]larda Perun, [[turk]]iy [[til]]li [[xalq]]larda esa Tangri bosh xudo hisoblangan. Binobarin, yakka xudoga e’tiqodeʼtiqod qilish (qarang Tavhid) islomdan ancha ilgari boshlanganboshlan-gan. Bevosita islom yoyilishi arafasida o‘zlarinioʻzlarini Ibrohim (a.s)gaIbrohimga mansub deb bilgan haniflar arab qabilalarini o‘zoʻz sanamlaridan voz kechishga va yagona Alloh (Iloh)ga e’tiqodeʼtiqod qilishga da’vatdaʼvat etganlar. Ko‘p xudolikniKoʻpxudolikni rad etib, aynan shu Ibrohim(a.s) va boshqa ulug‘ulugʻ ajdodlarning yakka xudolikyak-kaxudolik diniga qaytishni arablar ora-sidaorasida astoydil targ‘ibtargʻib qilishga kirishish Muhammad(s.a.v)ga paygʻambarga birinchi bor vahiy kelgan yil — 610 yildan boshlanganbosh-langan.Islom diniga binoan Alloh–Alloh yakkayu yagona xudo, olam va koinotningolamning yaratuvchisi va qiyomat kunining egasidiregasi. U Muhammad(s.a.v)niMuhammadni insoniyatga o‘ziningoʻzining so‘nggisoʻnggi elchisi sifatida yuborgan. Islomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodat "La„Lo ilahailoha illalohu Muhammadun rasululloh"rasululloh“ ("Allohdan„Allohdan boshqa iloh yo‘qyoʻq, Muhammad(s.a.v) — Allohning payg‘ambaridir"paygʻambari“), deb uqtiradi. Islomga ko‘rakoʻra, Qur’on Muhammad(s.a.v)gaMuhammadga nozil qilingan Allohning so‘zidirsoʻzidir. Qur’oni Karimdaka-rimda Allohning yagonaligi va buyukligi alohidajuda ta’kidlanadikoʻp bor taʼkidlanadi. Shuningdek Qur’oniQur’onda Karimdadoimo Allohning mukammalligi,99 oliy sifat egasiligi, qodirligi va ulug‘ligiulugʻligi haqida gapiriladi. Alloh "alim"„alim“, ya’niyaʼni biluvchidir, u bo‘libboʻlib o'tganutgan ishlarni, endi bo‘ladiganboʻladigan ishlarniishlar-ni, xoh katta-, xoh kichik, barchasini biladibi-ladi; Alloh "murid"„murid“, ya’niyaʼni xohlaguvchidir — dunyodagi ishlarning har biri Alloh taoloningta-oloning irodasi va xohishi ila bo‘ladiboʻladi, u xohlagan ish bo‘lmayboʻlmay qolmas va xoxlamaganxohlamagan ish aslo bo‘lmasboʻlmas; Alloh "qodir"„qadir“, ya’niyaʼni har ishga qudrati yetuvchidir; Alloh "basir"„basir“, ya’niyaʼni ko‘ruvchi –koʻruvchi — yer va osmondagiosmon-dagi, qorong‘uqorongʻu va yorug‘dagiyorugʻdagi, katta va kichik narsalarning barchasini ko‘radikoʻradi; Alloh "sami’"„sami’“, ya’niyaʼni eshituvchi — qattiq bo‘lsinboʻlsin, sekin bo‘lsinboʻlsin har qanday ovozlarni eshitadi; Alloh "mutakallim"„mutakallim“, ya’niyaʼni so‘zlaguvchi –soʻzlaguvchi — Qur’oni karimdagi barcha oyatlar, shuningdek Tavrot, Injil, Za-burZabur kitoblari Alloh taoloning so‘zidirsoʻzidir; Alloh "mukavvin"„mukavvin“, ya’niyaʼni bo‘ldirguvchiboʻldirguvchi — – dunyodagidunyo-dagi barcha narsalar uning bo‘ldirmog‘iboʻldirmogʻi ila bo‘lgandirboʻlgandir; Alloh "rabbun"„rabbun“, ya’niyaʼni tarbiya qiluvchi — barcha jonli va jonsiz narsalarni tarbiya qiladi; Alloh taolo "odil"„odil“, ya’niyaʼni to‘g‘riliktoʻgʻrilik qiluvchi — har bir hukmni va har bir ishni to‘g‘riliktoʻgʻrilik ila qiladi, hech kimga jabr va zulm qilmaydi. U rahmdil, mehribon va kechirimli zotdir. InsonlarOdamlar butunlay unga itoat etishlari (islomga kirishlari), xudodan qo‘rqibqoʻrqib vijdonli bo‘lishlariboʻlishlari, barcha narsadanar-sada Allohga va uning irodasiga ishonishlari lozim. Alloh o‘zioʻzi xohlagan paytda yerdagi barcha narsani barbod etadi, o‘liklarnioʻliklarni tiriltiradi va ularni o‘zoʻz huzuriga hukm qilish uchun yig‘adiyigʻadi; u yerda har kishining qilgan amaliga ko‘rakoʻra jahannam (do‘zaxdoʻzax) azobiga duchor qiladi yoki jannatijannat bilan mukofotlaydi. Alloh haqidagi ta’limottaʼlimot musulmon dini va ilohiyot fanining asosi bo‘libboʻlib qoldi. Alloh tabiatining turli qirralari hadislarda, tafsir va ilohiyotga oid maxsus asarlarda tilga olinib, tushuntiriladitushun-tirildi. Shunga ko‘rakoʻra, Uning sifatlari inson sifatlaridan tubdan farq qiladi. Ba’ziBaʼzi ulamolar fikricha, Alloh taoloning zoti va sifatlari to‘g‘risidatoʻgʻrisida chuqur bahsbaxs yuritish shar’an man etiladi. Alloh biror narsaga o‘xshatilmaydioʻxshatilmaydi va biror narsa ham Allohga o‘xshatilmaydioʻxshatilmaydi. Allohning ilohiy sifatlari Qur’oni karimda tilga olingan 99 ismida yaqqol ko‘rinadi ( q. [[Al-asmo al-husno)]]koʻrinadi. Alloh bilan odamlarning o‘zarooʻzaro munosabatlari muammosi islomdagi ikki oqim — sunniylik va shialik o‘rtasidagioʻrtasidagi farqlanishning asosini tashkil etadi.Sunniylar 356Sunniylar Muhammad(s.a.v) vafotidan so‘ngsoʻng Alloh bilan odamlar o‘rtasidagioʻrtasidagi bevosita aloqa to‘xtabtoʻxtab qolgan deb hisoblaydilar. Shialar esa bu aloqa imomlar orqali davom etmoqda, deb biladilar.Hamidulla Karomatov, Abdulaziz Mansur.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Alloh''' ([[arab]], "al-iloh" – ilohiy kuch, xudo), Alloh – islom dinida butun mavjudotni yaratgan oliy ilohiy kuch; xudoning nomi. Keyingi yillardagi adabiyotlarda mahalliy talaffuzga moslab Olloh shaklida ham qo‘llanib kelingan. Odatda Allohga "taolo" (ulug‘, oliy) sifati qo‘shib aytiladi.Shimoliy [[Arabiston]]da istiqomat qilgan Samud qabilasining ibodatgohidan topilgan [[Milodiy yil|mil]]. 2–3-asrlarga tegishli yozuvda aytilishicha, o‘sha paytda ularning bosh xudosi – Alloh bo‘lgan. Boshqa shimoliy arab (safoviy) yozuvida "hollo" so‘zi uchraydiki, bu yerda "ho" hozirgi zamon arab adabiy tilidagi aniqlik artikli "al"ning o‘rnini bosadi. Alloh islom yoyilishi arafasida ba’zi arablarning, xususan, Makka axlining va asl musulmonlarning yagona xudosi bo‘lgan, degan fikr ham bor. Dastlab Alloh so‘zi ma’no jihatidan "Iloh" (xudo) va "rabb" (tarbiyachi,parvardigor, ega) so‘zlaridan farq qilmagan. Bunga Muhammad(s.a.v)ning otalari Abdulloh ismida bo‘lganlari dalildir. Qad. rimliklarda [[Yupiter]], yunonlarda [[Zevs]], [[yahudiy]]larda [[Yaxve]], [[slavyan]]larda Perun, [[turk]]iy [[til]]li [[xalq]]larda esa Tangri bosh xudo hisoblangan. Binobarin, yakka xudoga e’tiqod qilish (qarang Tavhid) islomdan ancha ilgari boshlangan. Bevosita islom yoyilishi arafasida o‘zlarini Ibrohim (a.s)ga mansub deb bilgan haniflar arab qabilalarini o‘z sanamlaridan voz kechishga va yagona Alloh (Iloh)ga e’tiqod qilishga da’vat etganlar. Ko‘p xudolikni rad etib, aynan shu Ibrohim(a.s) va boshqa ulug‘ ajdodlarning yakka xudolik diniga qaytishni arablar ora-sida astoydil targ‘ib qilishga kirishish Muhammad(s.a.v)ga birinchi bor vahiy kelgan yil – 610 yildan boshlangan.Islom diniga binoan Alloh– yakkayu yagona xudo, olam va koinotning yaratuvchisi va qiyomat kunining egasidir. U Muhammad(s.a.v)ni insoniyatga o‘zining so‘nggi elchisi sifatida yuborgan. Islomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodat "La ilaha illalohu Muhammadun rasululloh" ("Allohdan boshqa iloh yo‘q, Muhammad(s.a.v) Allohning payg‘ambaridir"), deb uqtiradi. Islomga ko‘ra, Qur’on Muhammad(s.a.v)ga nozil qilingan Allohning so‘zidir. Qur’oni Karimda Allohning yagonaligi va buyukligi alohida ta’kidlanadi. Shuningdek Qur’oni Karimda Allohning mukammalligi,99 oliy sifat egasiligi, qodirligi va ulug‘ligi haqida gapiriladi. Alloh "alim", ya’ni biluvchidir, u bo‘lib o'tgan ishlarni, endi bo‘ladigan ishlarni, xoh katta-xoh kichik, barchasini biladi; Alloh "murid", ya’ni xohlaguvchidir – dunyodagi ishlarning har biri Alloh taoloning irodasi va xohishi ila bo‘ladi, u xohlagan ish bo‘lmay qolmas va xoxlamagan ish aslo bo‘lmas; Alloh "qodir", ya’ni har ishga qudrati yetuvchidir; Alloh "basir", ya’ni ko‘ruvchi – yer va osmondagi, qorong‘u va yorug‘dagi, katta va kichik narsalarning barchasini ko‘radi; Alloh "sami’", ya’ni eshituvchi – qattiq bo‘lsin, sekin bo‘lsin har qanday ovozlarni eshitadi; Alloh "mutakallim", ya’ni so‘zlaguvchi – Qur’oni karimdagi barcha oyatlar, shuningdek Tavrot, Injil, Za-bur kitoblari Alloh taoloning so‘zidir; Alloh "mukavvin", ya’ni bo‘ldirguvchi – dunyodagi barcha narsalar uning bo‘ldirmog‘i ila bo‘lgandir; Alloh "rabbun", ya’ni tarbiya qiluvchi – barcha jonli va jonsiz narsalarni tarbiya qiladi; Alloh taolo "odil", ya’ni to‘g‘rilik qiluvchi – har bir hukmni va har bir ishni to‘g‘rilik ila qiladi, hech kimga jabr va zulm qilmaydi. U rahmdil, mehribon va kechirimli zotdir. Insonlar butunlay unga itoat etishlari (islomga kirishlari), xudodan qo‘rqib vijdonli bo‘lishlari, barcha narsada Allohga va uning irodasiga ishonishlari lozim. Alloh o‘zi xohlagan paytda yerdagi barcha narsani barbod etadi, o‘liklarni tiriltiradi va ularni o‘z huzuriga hukm qilish uchun yig‘adi; u yerda har kishining qilgan amaliga ko‘ra jahannam (do‘zax) azobiga duchor qiladi yoki jannati bilan mukofotlaydi.Alloh haqidagi ta’limot musulmon dini va ilohiyot fanining asosi bo‘lib qoldi. Alloh tabiatining turli qirralari hadislarda, tafsir va ilohiyotga oid maxsus asarlarda tilga olinib, tushuntiriladi. Shunga ko‘ra, Uning sifatlari inson sifatlaridan tubdan farq qiladi. Ba’zi ulamolar fikricha, Alloh taoloning zoti va sifatlari to‘g‘risida chuqur bahs yuritish shar’an man etiladi. Alloh biror narsaga o‘xshatilmaydi va biror narsa ham Allohga o‘xshatilmaydi. Allohning ilohiy sifatlari Qur’oni karimda tilga olingan 99 ismida yaqqol ko‘rinadi ( q. [[Al-asmo al-husno)]]. Alloh bilan odamlarning o‘zaro munosabatlari muammosi islomdagi ikki oqim – sunniylik va shialik o‘rtasidagi farqlanishning asosini tashkil etadi.Sunniylar Muhammad(s.a.v) vafotidan so‘ng Alloh bilan odamlar o‘rtasidagi bevosita aloqa to‘xtab qolgan deb hisoblaydilar. Shialar esa bu aloqa imomlar orqali davom etmoqda, deb biladilar.Hamidulla Karomatov, Abdulaziz Mansur.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
'''Alloh''' ([[arab tili|arabcha]]: اﷲ, Allāh) [[islom]] dinidagi [[xudo]]ning nomidir.
 
== Manbalar ==