Arifmetika: Versiyalar orasidagi farq

28 bayt olib tashlandi ,  9 oy oldin
k
Bot v1: Tuzatmalar
k (Bot v1: Tuzatmalar (xato haqida xabar berish))
k (Bot v1: Tuzatmalar)
'''Arifmetika''' ([[Lotin tili|lotincha]]: arithmos – son) – sonlar va sonli to‘plamlardatoʻplamlarda berilgan amallar (qo‘shishqoʻshish, ayirish, ko‘paytirishkoʻpaytirish va bo‘lishboʻlish)ni o‘rganuvchioʻrganuvchi fan. Sonlar yordamida beriladigan misol va masalalar o‘zigaoʻziga xos sodda usullarda yechiladi va kelgusida mat.ni chuqur o‘rganishgaoʻrganishga zamin bo‘ladiboʻladi. A. deganda son tushunchasining paydo bo‘lishiboʻlishi va rivojlanishi, hisoblash usullari va hisoblash qurollari takomillashuvi va turli tarzdagi sonlar bilan amallar baja-rish tushuniladi. Sonlar bilan mantiqiy mulohazalar yuritishga urg‘uurgʻu berilganda nazariy A. tushunchasi ishlatiladi. Bu-tun sonlarning xususiyatlari sonlar na-zariyasida o‘rganiladioʻrganiladi. A. tushunchasi har xil buyumlar, narsalar ustida amallar bajarish zaruriyati tug‘ilgandatugʻilganda ham ish-latiladi. A. algebra bilan uzviy bog‘liqbogʻliq.A. qadimda odamlar barmoklari yor-damida sanash va hisoblashni boshlagan paytlarda paydo bo‘lganboʻlgan. Keyinchalik hisoblash va sodda o‘lchovoʻlchov ishlarini amalga oshirish natijasida A. tez ri-vojlandi. Ayniqsa, pul paydo bo‘lgandanboʻlgandan so‘ngsoʻng pul hisobi, ishlab chiqarish vositalarining ko‘payishikoʻpayishi, boshqa fanlarga tatbiq qilinishi tufayli A. fan sifatida shakllandi. A. rivojlanish jarayonining eng muhim bosqichlari Hindiston madaniyati taraqqiyoti bilan bog‘liqbogʻliq. O‘rtaOʻrta dengiz atrofidagi davlatlarning juda ko‘pkoʻp qismida, G‘arbiyGʻarbiy Osiyodan tortib to Hindistongacha, A. va umuman mat.ning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgankoʻrsatgan o‘rtaoʻrta asr sharqi olimlari uz tarjimalari va asarlarida yunon matematiklari me-rosini saqlabgina qolmay, hindlarning yutuqlarini targ‘ibtargʻib etish bilan cheklanmay, ularni yana ham boyitdilar. Muhammad al-Xorazmiy A.ga doir asar yezdi. Bu asarda A. izchil bayon qilingani uchun u 624madrasalarda mat.dan asosiy qullanma bo‘libboʻlib kelgan. Arifmetik amallarni ba-jarishda hind hisob tizimi (unli sanoq tizi-mi)ga asoslangan yangi usullar 10-asrda Yevropaga tarqala boshlaydi. Yevropaliklarga arifmetik amallarni ishlatish usullari, malakasi hindlardan utgan bo‘lsaboʻlsa ham bu jarayon al-Xorazmiyning lotin tiliga tarjima qilingan A. qo‘llanmasiqoʻllanmasi yordamida amalga oshirilgan. Bu asarning usha davrdagi tarjimasi hozirgacha saqlanib qolgan.Musulmonqul Berdiqulov.
 
== Adabiyotlar ==
318 252

ta tahrir