Volga: Versiyalar orasidagi farq

36 bayt olib tashlandi ,  3 oy oldin
tahrir izohi yoʻq
Tahrir izohi yoʻq
Tahrir izohi yoʻq
{{Daryo
|Nomi = Volga (Idil)
|Asl nomi ={{lang-tt|Идел}}<br>{{lang-kk|Еділ}}<br>{{lang-ru|Волга}}
|Tasvir = Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG
|Tasvirga izoh =
|Xarita =Volgarivermap.png
|Xaritaga izoh =
|Uzunligi = 3530
|Havzasi =
|Daryolar havzasi =
|Suv sarfi =
|Oʻlchangan joyi =
|Boshlanishi =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|Daryo burilishi =
|Davlat = Rossiya
|Mintaqa =
|Tuman =
|Vikiombordagi turkum =
}}
'''Edil,''' yoki '''Idil''' ([[tataryoki tili|tat]].''Идел'Volga''' ({{Lang-tt|Идел}}, [[turk tili{{Lang-tr|turk]].''İdil, İtil''}}, [[qozoq tili{{Lang-kk|qoz]].''Еділ''}}, [[rus tili{{Lang-ru|rus]]. ''Волга''}}) - [[Rossiya]]daning [[Yevropa]] qismida joylashgan [[daryo]].
 
=== Nomiming kelib chiqishi ===
Antik vaqtlardagi va qadimda «Ra», oʻrta asrlarda esa «Itil» yoki «Egyel» deb nomlangan. Slavyanlar davridagi nomlanishida «Vlga», «Vilga» va «Volgo» deb nomlangan. Hozirgi paytda ushbu daryo «Volga» deb ataladi. [[Turkiy xalqlar]] uni «Idil» deb atashadi.
=== Umumiy maʼlumot ===
 
=== Umumiy maʼlumot ===
Volga — [[Rossiya]]ning [[Yevropa]] qismidagi eng yirik va sersuv daryo. Uzunligi 3530&nbsp;km (suv omborlari qurilishidan oldin 3690&nbsp;km). Havzasining maydoni 1360 ming km’. Valday qirlaridan boshlanib (228 m balandlikdan), [[Kaspiy dengizi]]ga delta hosil qilib (maydoni 19 ming km²) quyiladi. V. ga 200 tacha irmoq qoʻshiladi. Chap irmoqlari oʻng irmoqlariga nisbatan koʻp va sersuvroq. V. Verxit. Sterj, Vselug, Peno, Volgo kabi bir qancha koʻllardan oqib oʻtadi. Oʻng irmoq — Oka quyilish joyidan V. nipg oʻrta oqimi (to Kama daryosi quyilishigacha) boshlanadi va daryoVolga boʻyi qirlarining shimoliy va sharqiy yon bagʻirlari boʻylab oqib, Jiguli togʻlarini aylanib oʻtadi va Samara yoyi deb ataladigan juda katta tirsak hosil qiladi. Volgograd sh. yaqinida V. dan uz. 520&nbsp;km boʻlgan Axtuba chap tarmogʻi ajralib chiqadi. V.ning chap irmoqparidan Mologa, Sheksna, Kostroma, Unja, Vetluga, Kama, Samara, Katta Irgiz va boshqa; oʻng irmoqparidan Oka, Sura, Sviyaga eng yirik irmoqlardir. V. asosan qor (yillik oqimining qariyb 60%), grunt (30%) va yomgʻir (10%) suvlaridan toʻyinadi. Yoz va qishda daryo suvi juda kamayib ketadi, baʼzan yozda ketma-ket jala yogʻganda suv sathi koʻtariladi. V.ning yuqori va oʻrta qismi noyabr oxirida muzlab, aprel oʻrtasida eriydi, quyi qismi esa dekabr oʻrtasida muzlab, mart oʻrtasida muzdan boʻshaydi. Quyilish yeridan Rjevgacha (3256&nbsp;km) muntazam kema qatnaydi. V.ning suv rejimini tartibga solish, daryoni chuqurlashtirib, kemalar qatnovini yaxshilash va arzon elektr energiya olish maqsadida daryoda GESlar qurildi. V. Volga-Boltiq suv yoʻli orqali Boltiq dengizi bilan, Shimoliy Dvina suv sistemasi va Oq dengiz-Boltiq kanali orqali Oq dengiz bilan, kema qatnaydigan Volga-Don kanali orqali Azov va Qora dengizlari bilan, Moskva sh. bilan Moskva nomli kanal orqali bogʻlangan. V. sohilida Tver, Yaroslavl, Nijniy Novgorod, Qozon, Ulyanovsk, Samara, Saratov, Volgograd, Astraxon sh.lari joylashgan. V.da 70 tur baliq yashaydi, bulardan 40 turi ovlanadi. Daryoda yogʻoch, yogʻochsozlik mahsulotlari, neft, tuz, ruda, binokorlik materiallari, galla, meva va boshqa tashiladi. V. havzasida Volga-Kama, Jigulevsk, Astraxon qoʻriqxonalari. Samarskaya Luka tabiat milliy bogʻi mavjud. Antropogen taʼsir natijasida V.da ekologik vaziyat keskin yomonlashdi. V.ning tabiiy majmuasini tiklash uchun ilmiy izlanishlar olib borilmokda.
 
5 202

ta tahrir