Turkmanlar — versiyalar orasidagi farq

xulosa tahrirlanmadi
k (r2.7.2+) (Bot Qoʻshdi: be:Туркмены)
|image=[[Image:Turkman girl in national dress.jpg|140px]]<br>A Turkman qizi turkmanlarning milliy kiyimida.
|poptime= 6.84 million (est.)
|popplace= {{flagicon|Turkmenistan}} [[Turkmenistan]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 3,631,000<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People CIA World Factbook Turkmenistan</ref><br />
{{flagicon|Iran}} [[Iran]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 1,100,000<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People CIA World Factbook Iran]</ref><ref>[http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCK Ethnologue Turkmen A language of TurkmenistanIran]</ref><br />
{{flagicon|Afghanistan}} [[Afghanistan]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 932,000<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People CIA World Factbook Afghanistan]</ref><br />
{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistan]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 60,000 <ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 UNHCR: Census of Afghans in Pakistan]</ref><br />
{{flagicon|Russia}} [[Russia]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 33,000<ref>2002 [[Russian census]]</ref> <br />
{{flagicon|Turkey}} [[Turkey]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 2,034<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls]</ref> <br />
{{flagicon|UK}} [[United Kingdom]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 300<ref name=OECD>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/18/23/34792376.xls|title=Country-of-birth database|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|accessdate=2008-09-21}}</ref>
|rels= [[Sunniy]] [[Islom]].
|langs=[[Turkman tili|Turkmancha]]
|related=[[Turkiy xalqlar]]
}}
'''Turkmanlar''' ({{lang-tm|Türkmenler}})  — [[Turkiy]] millat. [[Turkman tili]]da gapirishadi. Asosiy xalqi [[Islom]] diniga e'tiqodeʼtiqod qiladi. Turkmanlarning bir qismi [[Eron]], [[Afgʻoniston]] va [[Rossiya]]da istiqomat qilishadi. Boshqa [[turkiy xalqlar]] qardosh xalqlar hisoblanishadi. Eng yaqinlari [[turklar]] va [[ozarbayjonlar]]. Asosiy mashg'ulotimashgʻuloti ko'chmanchikoʻchmanchi chorvachilikdir. Turkmanlar dunyoga o'zlariningoʻzlarining otlari bilan juda mashhurdirlar, ayniqsa [[axaltekin]] otlari.
 
== Tarix ==
 
[[Image:Turkmen man with camel.jpg|left|280px|thumb|Turkman kishisi milliy turkman kiyimida 1905–19151905—1915.]]
* Eramizdan oldinga 2000-yillarda hozirga [[Turkmaniston]] hududida [[Margʻiyona]] davlati tashkil topgan.
* [[VI asr|VI]]—[[IV asr|IV]] asrlarda bu hudud [[Ahamoniylar]] keyin esa, [[Iskandar Zulqarnayn]] qo'liqoʻli ostida bo'lganboʻlgan.
* [[Eramizdan oldingi III-asr]]da [[Parfiya|Parfiya qirolligi]] tarkibida (poytaxti - — [[Nisa]]), keyinchalik [[Sosoniylar]] imperiyasi tarkibida. 
* [[V asr|V]]-[[VIII asr|VIII]] asrlarda [[eftaliylar]]ga qaram bo'lganboʻlgan, keyin [[Turk xoqonligi]] tarkibiga kirgan, keyin esa [[arablar]] tomonidan bosib olingan. [[776]]—[[783]]-yillarda xalq [[Muqanna]] boshchiligida arablarga qarshi qo'zg'alonqoʻzgʻalon lo'targanloʻtargan ([[Muqanna qoʻzgʻaloni]]).
* [[IX asr|IX]]-[[X asr|X]]asrlarda [[Toxiriylar]] va [[Somoniylar]] tarkibiga kirgan.
* [[XI asr|XI]]da Turkmaniston hududini [[oʻgʻuzlar]] ishgʻol qilishadi va mahalliy eroniy xalqlar bilan aralshgan holda turkman etnosini vijudga keltirishadi.[[XI asr]]da birinchi turkman davlati tashkil topadi va bu davlatni nomi [[Saljuqiylar imperiyasi]] deb atalgan poytaxti [[Marv]] shahri bo'lganboʻlgan.
* [[XII asr]] boshlarida [[moʻgʻullar]] tomonidan bosib olinadi va [[Ilxonlar]] davlati tarkibiga kiradi. Keyin esa [[Temuriylar]] davlati tarkibiga kiradi.
* [[XVI asr|XVI]]-[[XVII asr|XVII]] asrlarda [[Xiva xonligi|Xiva]] va [[Buxoro xonligi|Buxoro]] xonliklari tarkibida bo'lganboʻlgan.
* [[1869]]—[[1885]] yillarda [[Rossiya imperiyasi|Rossiya]] tomonidan bosib olinadi ([[Kaspiyorti viloyati]]).
* [[1917]]-yilning noyabr-dekabr oylarida sovet tuzumi o'rnatilganoʻrnatilgan.[[1921]]-yilning 7-avgustida Turkmaniston hududi [[Turkiston ASSR]] tarkibiga kiritiladi.[[1924]]-yilning 27-oktabrida milliy chegaralanish tufayli [[Turkmaniston SSR]]ga aylantiriladi.
* [[1991]]-yilda Turkmaniston erkinlika erishadi.
 
== Tili ==
[[Turkman tili]] ([[turkmancha]]) [[Oltoy tillar oilasi]]ning [[Turkiy tillar]] bo'limiboʻlimi [[Oʻgʻuz guruxi]]ga mansubdir. Turkmanchaning [[Arab imlosi]]dagi, [[Lotin imlosi]]dagi va [[Kirill imlosi]]dagi yozuvlarini uchratish mumkin. [[Mustaqillik]]dan so'ngsoʻng hukumat [[Kirill alifbosi]]dan [[Lotin alifbosi]]ga o'tishgaoʻtishga qaror berdi va ayni paytda bu davom etmoqda.
 
== Din ==
[[File:Turkmen Ersari Carpet.jpg|thumb|Turkman Ersari gilami]]
Arablar kelguniga qadar turkmanlar [[Tangritanlik]], [[Zardushtiylik]], [[Buddizm]] dinlariga sig'inarsigʻinar edi. Milodiy 8-asrlardan boshlab turkmanlar [[Islom dini]]ni qabul qila boshladilar. Ayni paytda turkmanlar musulmonlikning [[Sunniylik]] mazhabidadir.
 
== Manbalar ==