Olmos Ulviy (Olmos Qosim qizi Binnatova) — Ozarbayjon Milliy Bilimlar Akademiyasining Nizomiy nomidagi adabiyot instituti bosh ilmiy xodimi, filologiya fanlari doktori, professor.[1]

Olmos Ulviy
ozarbayjoncha: Almaz Qasım qızı Binnətova
Tavalludi 08.08.1960
Ozarbayjon
Akademik rahbarlari filologiya fanlari doktori

Portretiga chizgilarTahrirlash

Olmos Ulviy 1960 — yil 8-avgustda Ozarbayjonda o’qituvchi oilasida tavallud topgan. 1977 — yilda o’rta maktabni tamomlagan. Bolalikdan kitobga oshno tutinadi. Albatta, bunda kasbi o’qituvchilik bo’lgan otasining ta’siri katta bo’lgan. Hali bola paytidayoq amerikalik yozuvchi Teodor Drayzerning “Dohiy” asarini mutolaa qiladi. Asar voqealarini, mazmun-mohiyatini hali to’la idrok etolmasa-da yosh Olmosga asar juda katta estetik zavq berdi, Yujin timsoli unga o’zgacha ruh bag’ishladi. Olmos ozarbayjon adibi Ilyos Afandiev, tatar shoiri Musa Jalil asarlarini sevib mutolaa qildi, Chexov, Gi de Mopassan ijodidan bahramand bo’ldi. Kitobga, adabiyotga mehr uni filologiya sohasiga yetakladi. 1978-1984 - yillarda Baku Davlat Universitetida tahsil oldi. 1986-1988-yillarda Ozarbayjon Tillar Universitetini ikki yillik fors tili bo’limini tamomlaydi. Fors tilini o’rganish uni klassik shoirlarni shu tilda bitgan asarlarini o’qish, uni sirli dunyosidan voqif bo’lish imkoniyatini berdi.

Hozirgi kunda Olmos Ulviy Ozarbayjon Milliy Bilimlar Akademiyasining Nizomiy nomidagi adabiyot institutining “Turk xalqlari adabiyoti” bo’limida bosh ilmiy xodim bo’lib xizmat qiladi. Filologiya fanlari doktori, professor. U 1984-1997-yillarda “Adabiyot va insoniyat” gazetasida va 1997-yildan hozirga qadar davlat gazetasi bo’lmish “Xalq gazetasi”ning “Adabiyot va insoniyat” bo’limida ishlaydi. Olmos Ulviy 1995-yilda “Demokratiya va milliy mustaqillik yo’lidagi harakatning poeziyada aksi” mavzusida nomzodlik, 2010-yilda esa “XX asr Ozarbayjon adabiyotshunosligida o’zbek klassiklarining o’rni” mavzusida doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan.

Olmos Ulvi 1990-yilda Ozarbayjon Ozodligi yo’lida shahid bo’lgan Ozarbayjon Milliy Qahramoni Ulvi Bunyodzodaning xotirasiga “Ulvi Bunyodzoda Xotira Muzeyi”ni tashkil etgan. Shuningdek, u “Atilla” nomli ilmiy, adabiy-badiiy jurnalning ta’sischisi va bosh muharriridir.

Olmos Ulvi oilali. Umr yo’ldoshi Ozarbayjon Milliy Ilmlar Akademiyasining Fol`klor institutida ilmiy xodim bo’lib faoliyat yuritadi. Atilla ismli o’g’li bor. 30-yildirki, olima matbuotda ilm, adabiyot, tarix, publitsistikaga oid maqolalari bilan muntazam chiqish qilib keladi. Gazeta va jurnallarda, kitob, almanax va ilmiy to’plamlarda, bir qator xalqaro jurnallarda turk, o’zbek, turkman, rus, ingliz, gruzin, arab, fors, nemis, qozoq, qirg’iz, tatar va boshqa tillarda ilmiy maqolalari e’lon qilingan. Umuman, Ozarbayjon va xorijda 500 dan ortiq maqolasi chop etilgan. Olmos Ulviy O’zbekiston, Turkiya, Qirg’iziston, Gruziya, Rossiya, Ukraina, Turkmaniston, Avstriya va boshqa mamlakatlarda 60-dan ortiq ilmiy simpozium va konferentsiyalarda o’z ma’ruzalari bilan ishtirok etgan.

Olmos Ulviy ozarbayjon va o’zbek adabiy aloqalari kontekstida o’zbek adabiyotiga doir 150 dan ortiq maqolalar nashr ettirgan. Olimaning 2009-yilda Toshkentda “Ozarbayjon-o’zbek (chig’atoy) adabiy aloqalari (davrlar, siymolar, janrlar, tamoyillar)” va “Alisher Navoiy Ozarbayjon adabiyotshunosligida” kitoblarining taqdimoti o’tkazilgan. Olmos Ulviyning yuqoridagi tadqiqotlarida turkiy xalqlar va o’zbek adabiy aloqalarining uzoq yillik tarixini qamrab olganligi, qolaversa, Alisher Navoiyning Ozarbayjon adabiyotshunosligida o’rganilishiga oid ma’lumotlari e’tiborga loyiqdir. Uning bu boradagi tadqiqotlari ikki xalq adabiy aloqalari tarixida alohida sahifani tashkil etadi desak yanglishmagan bo’lamiz. Olima zamonaviy o’zbek adabiyoti bilan ham qiziqadi va bu borada ham bir qator ishlarni amalga oshirgan. U taniqli va iste’dodli shoira Xosiyat Rustamova she’riyatini tahlil qilar ekan, o’zbek adabiyotida o’zining betakror ijodi bilan yangi bir ovoz, yangi bir iste’dod kirib kelganligini e’tirof etadi: “XXI asr o’zbek poeziyasiga yangi, iste’dodli, qalbi she’riyatga oshufta, dard, yangi ovoz bilan bir qiz qadam qo’ydi” (ozarbayjon tilidan tarjima bizniki – O.SH.). Olmos Ulviy Xosiyat Rustamova she’riyatini Yunus Emro, Ulvi Bunyodzoda she’riyati biloan muqoyasa qilib o’rganar ekan, uning o’ziga xos dardi, falsafasi borligini aytib o’tadi.[2]

Umuman, Olmos Ulviyning o’zbek-ozarbayjon adabiy aloqalari doirasida olib borgan ishlari, faolligi tahsinga sazovor. Uning shogirdlari ham o’zbek adabiyoti bo’yicha izlanishlar olib boryapti. Olima o’zbek adabiyotiga oid tadqiqotlarini davom ettiryapti. Olmos Ulviyning olib borayotgan faoliyati O’zbekiston va Ozarbayjon mamlakatlari o’rtasidagi do’stlik, hamkorlik rishtalarini yanada mustahkamlash, rivojlantirishda o’ziga xos o’rin tutadi deb bemalol ayta olamiz.

KitoblariTahrirlash

1. Olmos Ulviy.Poezziyada milliy-ozodlik tuyg’ulari (monografiya), Boku, 1998 y.
2. Olmos Ulviy.Adabiyot umri yashovchan abadiyat me’moridir (monografiya), Boku.2009
3. Olmos Ulviy.Adabiy tuyg’ularim. Portretlar, tushunchalar, qaydlar. Boku.2009
4. Olmos Ulviy.Ozarbayjon-o’zbek (chig’atoy) adabiy aloqalari (davrlar, siymolar, janrlar, tamoyillar). Boku.2008
5. Olmos Ulviy.Alisher Navoiy Ozarbayjon adabiyotshunosligida. Maqolalar to’plami. Boku, 2009 y.
6. Olmos Ulviy.Ülviləşən Ülvim" Bakı, 1998, 256 səh.
7. Olmos Ulviy.Müharibə ağrılarım. Sənədli publisistik düşüncələr, ədəbi qeydlər (Baki, 2009,546 səh.),
8. Olmos Ulviy.Müdriklik işığında" (2009, 137 səh.)
9. Olmos Ulviy.Göyçə mahalı Kəsəmən: Bir kəndin tarixindən səhifələr, I kitab. Bakı, "CBS", 2011. 592 səh., tiraj 1000.
10. Olmos Ulviy.Elmin haqq çırağı (akademik Musa Əliyevin həyatı, fəaliyyəti və dövrü)Elmi redaktoru akademik İsa Həbibbəyli. Bakı, Elm, 2015, 186 səh. (şəkilli)
11. Olmos Ulviy.Özbək ədəbiyyatı (ədəbi portret cizgiləri, araşdırmalar, müsahibələr).Elmi redaktoru və ön söz müəllifi akademik İsa Həbibbəyli. - Bakı, “Elm və təhsil”, 2016, 316 səh.
12. Olmos Ulviy.O’zbek adabiyoti va Ozarbayjon (tadqiqotlar, adabiy portretlar). Mas’ul muharrir va so’zboshi mualliflari: prof.dr. Qozoqboy Yo’ldoshev, doç.dr. Sirdaryoxon O’tanova. -Toshkent, 2016. 216 bet.
13. Ulvi Bunyodzoda. Buyuk tuyg’ularim (to’plovchi, tartib etuvchi, nashrga tayyorlovchi, muharrir va so’zboshi muallifi Olmos Ulvi). Boku, 1990 y.
14. Ulvi Bunyodzoda.Umrim sening ishqingda (to’plovchi, tartib etuvchi, nashrga tayyorlovchi, muharrir va so’zboshi muallifi Olmos Ulvi). Boku, 1998 y.
15. Ulvi Bunyodzoda.Umr yo’li (poema), ozarbayjon, gruzin, rus, turk, ingliz tillarida (to’plovchi, nashrga tayyorlovchi, muharrir va so’zboshi muallifi Olmos Ulvi). Tbilisi, 2009 y.
16. Ulvi Bunyodzoda.Umr yo’li (poema), ozarbayjon va gruzin tillarida (to’plovchi, nashrga tayyorlovchi, muharrir va so’ngso’z muallifi Olmos Ulvi). Boku, 2009 y.
17. Ülvi Bünyadzadə, "Ülvi duyğularım" (toplayanı, tərtib edəni, nəşrə hazırlayanı, redaktoru və ön sözünün müəllifi Almaz Ülvidir), Bakı, “Gənclik”, 1990, 55 səh.
18. Ülvi Bünyadzadə, "Bir ölümün acığına" (toplayanı, tərtib edəni, nəşrə hazırlayanı, redaktoru və ön sözünün müəllifi Almaz Ülvidir), Bakı, “Gənclik”, 1993, 256 səh.
19. Ülvi Bünyadzadə, "Sənin oxşarın bənövşədi" (toplayanı, tərtib edəni, nəşrə hazırlayanı, redaktoru və ön sözünün müəllifi Almaz Ülvidir), Bakı, “CBS” 2005, 495 səh.
20.Ülvi Bünyadzadə, Qəhərlənmiş könlüm: dünya ədəbiyyatından tərcümələr / şeirlər, hekayələr, (redaktoru və ön sözün müəllifi filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvi (Binnətova) // Bakı , “Elm və təhsil”, 2015. 120 səh.
21. Ülvi Bünyadzadə, Əfqanıstan ağrıları (poema və povest) // Azərbaycan, türk, özbək, qırğız, tatar, ingilis, rus, gürcü dillərində, // Bakı , “Elm və Təhsil”, 2015. 192 səh.
22. Qasham Aslan. Mag’lub o’lim (povest`, hikoya, miniatyura va maqolalar). (Muharrir va so’zboshi muallifi Olmos Ulvi). Boku, 2013 yil.
23.Qəşəm Aslan. Seçilmiş əsərləri (povest, hekayə, miniatür və məqalələr). Redaktoru və ön söz filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvinindir // Bakı, “Nurlan”, 2013. 252 səh.
24. Xaliq Əhmədov. Ölüncə biləcəm sənin qədrini (Şeirlər - Qarabağ cəbhəsindəki bir əsgərin cib dəftərçəsi) // Redaktoru və ön söz müəllifi filologiya elmləri namizədi Almaz Ülvi (Binnətova) // Bakı, “Ağrıdağ”, 1997, 30 s.

ManbalarTahrirlash

MaqalalarTahrirlash

  • Алмаз Улвий. Адабий жараендаги янги тамойиллар // «Жахон адабиети» журнали. адабий-бадиий, ижтимоий-публицистик журнал.Тошкент: 2009, №1, с. 1-3. / таржумачи Улугбек Абдуллаев.
  • Алмаз Улвий. Навоий мероси – Озарбайжонда // Тил ва адабийот талими. Тошкент: 2008, №10, с.3-9
  • Алмаз Улвий. Максуд Шайхзода ижоди адабий алокалар кузгусида // “Узбек тили ва адабиети”,Озбекистон Республикасы Фанлар Академийасы Алишир Навоиу номидаги Тил ва Адабиуот Институту, Тошкент: 2009, №1, с.134-156.
  • Алмаз Улвий. Узанини топган дарелар ехуд Озарбайжон – узбек алокаларига бир назар // «Зарафшан», Тошкент: 2008,21 октйабр, s.3.
  • Алмаз Улвининг «Озорбайжон-узбек адабий алокалари (даврлар, сиумо-лар, жанрлар, тамойиллар)» китоби хаггинда Рустам Джаббаров. Достлик ва гардошлик ифодаси // Озбекистон миллий ахборот акентлики. 2008, 24 нойабр.

HavolalarTahrirlash