Pedro Navarro, graf de Oliveto (ispancha: Pedro Navarro, conde de Oliveto; 1460-yil, Garde, Navarra Qirolligi — 1528-yil 28-avgust, Neapol) — ispan yollanma askari, dengiz qoʻmondoni va Italiya urushlari davridagi muhandis (1494-1559), u koʻp asrlik qal’alarni bosib olishda birinchi marta kukunli minalardan foydalangan, bu esa tosh gʻishtli istehkomlarning mustahkamligiga koʻp asrlik ishonchni yoʻqqa chiqardi. Navarroning usullari Italiyadagi keyingi urushlar uchun muhim edi.

Pedro Navarro
ispancha: Pedro Navarro
Pedro Navarro 1.jpg
Surat, 1791-yil
Tavalludi 1460-yil
Garde, Navarra Qirolligi
Vafoti 28.08.1528
Neapol shahri, Italiya
Fuqaroligi Navarra

Tarjimai holi va faoliyatiTahrirlash

Pedro Navarro asli navarlardan boʻlgan olijanob, ammo qashshoq oila vakili. Harbiy sohada u, ayniqsa, artilleriya va muhandislik bilimi bilan ajralib turardi. Uning familiyasi Garde ehtimol tugʻilgan joyi munitsipaliteti joylashgan Navarradan (Ispaniya) kelib chiqqan[1]. Oʻn beshinchi asrning saksoninchi yillarining boshlariga qadar uning faoliyati haqida aniq xabarlar yoʻq edi, ammo u chorvachilik bilan shugʻullangandan soʻng, dengizchi boʻlib ishga kirganga oʻxshaydi[2]. Keyinchalik u Pietro del Monte qoʻmondonligidagi Florensiya armiyasiga qoʻshildi[3]. Medichilar safida u 1487-yil 14-aprelda Sarzana shahri ustidan hukmronlik qilish uchun Genuyaga qarshi Lunigiana jangida qatnashgan[4].

U Oʻrta er dengizidagi harbiy mojarolarida mashhur boʻlib, u yerda oʻzining shaxsiy manfaatlarini yoki Ispaniya qirolining yoki fransuzlarning manfaatlarini himoya qilgan.

Dastlab, Navarro ispan armiyasida xizmat qilgan, Gonzalva Korduana va boshqa taniqli qoʻmondonlarning yurishlarida qatnashgan (1503-1512). Neapol uchun urush paytida (1499-1504) u birinchi marta kukunli minalardan muvaffaqiyatli foydalangan: u Neapol yaqinidagi ikkita qal’aning devorlarini portlatib yubordi (Kastel Nuovo va Castel dell’Ovo), ular oʻtib boʻlmaydigan deb hisoblangan, u yerda fransuzlar yashiringan edi va ularni shturm bilan qoʻlga olishdi. Oʻshandan beri qal’alarning daxlsizligiga boʻlgan ishonch sezilarli darajada zaiflashdi. U Cherinole jangida ham qatnashgan (1503-yil 28-aprel).

Navarro Shimoliy Afrikani zabt etishda ham qatnashgan. 1508-yil 23-iyulda Ferdinand II tomonidan yuborilgan uning qoʻmondonligi ostidagi ispan otryadi Penón de Velez de la Gomera orolini qaroqchilardan ozod qildi va graf orolning birinchi boshligʻi (alkaide) boʻldi. Bu ishgʻol Ispaniya qiroli Ferdinand II va uning kuyovi, Portugaliya qiroli Manuel I oʻrtasidagi diplomatik munosabatlarni murakkablashtirdi. Ammo 1509-yilda Chintrans shartnomasida Ispaniyaning orolga boʻlgan huquqlari tasdiqlandi.

Keyinchalik, nomaʼlum sabablarga koʻra, Navarro fransuzlar xizmatiga oʻtdi, u yerda artilleriyaga, baʼzan esa qoʻshinlarga qoʻmondonlik qildi. Lautrek Neapolni muvaffaqiyatsiz qamal qilgandan soʻng, fransuzlarning chekinishi paytida ularning asosiy korpusi Navarro ispanlar tomonidan qoʻlga olindi, harbiy sudga tortildi va qatl qilindi (1528).

AdabiyotTahrirlash

  • Navarro, Pedro // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

HavolalarTahrirlash

  1. ^ Ispan manbalari (Bibliografiyaga qarang) uning oilasining kelib chiqishi va shuning uchun hayotning birinchi yillarida bo'lgani kabi, aniq tug'ilgan joyini ham farq qiladi.. 
  2. Su questo aspetto, invece, tutte le fonti sembrano concordare. 
  3. B. Croce , Uyg'onish davridagi Italiya hayotida Ispaniya , Laterza, Bari 1917, p. 260.. 
  4. N. Makiavelli. Florensiya tarixi, Milan 1884-yil..