Abdulahad

(Said Abdulahaddan yoʻnaltirildi)

Abdulahad (1859.16.3-1911.6.1) – Buxoro amirligining hukmdori (1885–1910). Oʻzbek mang‘itlardan. Amir Muzaffarning o‘g‘li.

Said Abdulahadxon portreti

Buxorolik tarixchi Mirzo Salimbek Abdulahadxon toʻgrisida quyidagi fikrlarni yozib qoldirgan: "U hurmatli va juda obroʻli podishah edi, barcha xizmatkorlari va boʻysunuvchilariga bir xil darajada hamdard, rahmdil edi. Ayniqsa, akalariga nisbatan u taʼriflab boʻlmaydigan darajada va cheksiz saxiy va mehribon edi. Birinchidan, u hurmatga sazovor boʻlgan otasining irodasiga binoan shahzoda Sayid Mir Akramxonni Gʻuzor viloyatining hukmdori sifatida tasdiqladi va shahzoda Sayyid Mir Qosimxonni Chiroqchiga xokim qilib tayinladi. U boshqa akasi Sayyid Mir Siddiqxonni Buxoro shahrida kerakli lavozimni berdi. Qolgan shahzodalar: Sayyid Mir Azimxon, Sayyid Mir Sodiqxon Buxoro arkidan uy-joy bilan taʼminladilar va ularni katta maosh bilan taʼminladilar. Amir Abdulahadxon birodarlarini, juda munosib birodarlarini har doim yuqori hurmat qilib turar edi.[1]

Said Abdulahad-xon davrida chor hukumati Buxoroda rus siyosiy agentligi taʼsis etib (1886), Turkistonni, jumladan Buxoro xonligini xom ashyo bazasiga aylantirish va bu yerdagi boyliklarni Rossiyaga tashib ke-tish maqsadida Amudaryoga ko‘prik qurdi, Chorjo‘y-Samarqand temir yoʻl o‘tkazdi (1900–01). Shuningdek Abdulahadxon davrida jadidchilik harakati kuchaydi.[2]

Obodonchilik ishlariTahrirlash

Amir Sankt-Peterburgdagi mashhur masjid - oʻsha davrdagi Evropadagi eng katta masjidni qurishda mutlaqo alohida rol oʻynadi. Abdulahad Bahodirxon nafaqat Rossiya hukumatidan masjid qurish uchun ruxsat olgan, va qurilish uchun er uchastkasini sotib olish uchun 350 ming rubl va qurilishning oʻzi uchun yana 100 ming dona xayriya qilgan. Bundan tashqari, amir buxorolik savdogarlar orasida shu maqsadda xayr-ehsonlar toʻplamini tashkil qildi. Umuman olganda 200 mingdan ortiq oltin rubl toʻplandi.

 
Sankt Peterbugdagi masjid

Masjidning tantanali poydevorini qoʻyish marosimi Buxoro amiri taxtga oʻtirganining 25 yilligiga bagʻishlandi. 1909 yilda poydevor qazilgan. Oʻsha yillarning anʻanalariga ko'ra, xatchoʻp matni bilan kumush plakat buyurtma qilingan edi: «1910 yil 3-fevral Buxoro amiri general-adyutant shayx Abdul-Ahadxon va boshqa muhtaram mehmonlar huzurida ushbu masjid amir hazratlari tomonidan Sankt-Peterburg musulmonlariga sovgʻa qilingan.[3]

ManbalarTahrirlash

  1. Mirza Salimbek. Tarikh-i Salimi (Istochnik po istorii Bukharskogo emirata). Tashkent. Akademiya. 2009, 44-45 betlar
  2. "Abdulahad" OʻzME. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  3. Tagirdzhanova A. N., Mecheti Peterburga: proyekty, voploshcheniye, istoriya musul'manskoy obshchiny. SPb, 2014, S. 39