Andoza:Valyuta 2

Shved kronasi
shvedcha: Svensk krona inglizcha: Swedish Krona fransuzcha: Couronne suédoise
[[Tasvir:Sek 5 1946 e.jpg Enkrona 1906 bak.jpg|300px|center]]
ISO 4217: SEK (752)
Davlat nomi:  Shvetsiya
Simvol: sk


Krona (shvedcha: krona) — Shvetsiyaning pul birligi. ISO 4217 kodi — SEK. 1 krona rasmiy ravishda 100 orega boʻlingan (shvedcha: öre). Ore nominalidagi tangalar hozirgi vaqtda chiqarilmaydi. Öre soʻzi oxir-oqibat lotincha tilla (aurum) soʻzidan kelib chiqadi[1].

TarixiTahrirlash

Shved kronasi birinchi jahon urushigacha davom etgan Skandinaviya valyuta ittifoqining shakllanishi natijasida 1873-yilda muomalaga kiritilgan. Yangi pul birlik ilgari muomalada boʻlgan riksdaler oʻrnini egalladi. Shvetsiyada krona, Daniya va Norvegiyada krone nomi bilan Skandinaviya mamlakatlari ittifoqqa aʼzo boʻlishdi, bu Skandinaviya tillarida „toj“ degan maʼnoni anglatadi. Ushbu assotsiatsiya qulagandan soʻng, har uch mamlakat ham oʻz valyutalari uchun nomni saqlab qolishga qaror qilishdi. Barcha uchta valyuta oltin standartida boʻlib, bunda krona/krona 1×2480 kilogramm sof oltin sifatida belgilangan.

Har uchala valyutaning oʻzaro ekvivalentligi Birinchi jahon urushi paytida, ularning oltinga konvertatsiyasi toʻxtatilganda tugadi. Garchi ularning oltin paritetlari urushlararo davrning koʻp qismida saqlanib qolgan boʻlsa-da, bu valyutalar turli bozor kurslarida kotirovka qilingan[2].

Anʼanaga koʻra, bir krona nominalidagi tanganing old tomonida (avers) Shvetsiya monarxining portreti, orqa tomonida (revers) esa Shvetsiya gerblaridan biri yoki toj tasvirlangan. Tangada qirolning shiori ham bor.

Katta portlashTahrirlash

Katta portlash (inglizcha: Big Bang) 1982-yil oktabr oyida Shvetsiya oʻz valyutasini (shved kronasini) 16 % ga devalvatsiya qilganda sodir boʻldi. Bu hodisa boʻlganiga sabab 1970-yillardagi xalqaro iqtisodiy tanazzul, iqtisodiy jihatdan boshqa koʻplab davlatlardan orqada qolib ketganligi va Shvetsiyaning ularga yetishish istagi edi. " Katta portlash " atamasi astronomiyadan olingan. Bu nom butun Shvetsiya iqtisodiyoti uchun yangi boshlanishni anglatishi kerak edi.

Banknotlar va tangalarTahrirlash

BanknotalarTahrirlash

1987-yil 31-dekabrda 1874, 1890, 1892, 1894, 1896, 1898, 1914, 1939, 1940, 1948, 1952, 1954-yillardagi banknotalar muomaladan chiqarildi. Ushbu banknotlarni yangilariga almashtirish 1995-yil 31-avgustgacha davom etdi.

1992-yil 1-yanvarda 1958-yil namunasidagi 10 000 krona muomaladan chiqarildi. Ayirboshlash 2000-yil 31-dekabrgacha davom etdi.

1999-yil 1-yanvarda 1965-yil namunasidagi 5 krona, 1963-yil namunasidagi 10 krona, 1965-yil namunasidagi 50 krona, 1965-yil namunasidagi 100 krona, 1985-yil namunasidagi 500 krona va 1000 namunasidagi krona muomaladan chiqarildi. Ayirboshlash 2006-yil 31 oktabrgacha davom etdi.

2006-yil 1-yanvarda 1991-yil namunasidagi 20 krona, 1986-yil namunasidagi 100 krona va 1989-yil namunasidagi 500 krona muomaladan chiqarildi. Ayirboshlash 2017-yil 31-dekabrgacha davom etdi.

2014-yil 1-yanvarda 1996-yildagi namunadagi 50 krona va 1989-yildagi 1000 krona muomaladan chiqarildi[3]. Yangi banknotlarga ayirboshlash 2018-yilning 31-dekabriga qadar davom etdi.

2015-yil oktabr holatiga koʻra quyidagi banknotalar muomalada boʻlgan:


Old tomonida yozuvchi Selma Lagerlöf, orqa tomonida esa uning „Nilsning yovvoyi gʻozlar bilan ajoyib sayohati“ ertaki qahramoni — Nils tasviri tushirilgan 20 krona;
Opera xonandasi Jenni Lind tasviridagi 50 nominalga ega krona;
Karl Linney tasvirlangan 100 nominalga ega krona;
Qirol Karl XI va shved ixtirochi va sanoatchisi Kristofer Polhem tasvirlangan 500 nominalga ega krona;
Qirol Gustav Vasa tasviri tushirilgan 1000 nominalga ega krona.

2015-yil 1-oktabrdan boshlab Shvetsiya banki yangi tasvirlar bilan banknotlarni, shuningdek, 200 krona nominalidagi banknotlarni muomalaga chiqarishni boshladi:


20 nominalga ega krona (2015-yil 1 oktabrdan boshlab) old tomonida yozuvchi Astrid Lindgrenning surati va uning „Uzun paypoq Pippi“ ertaki qahramoni. Orqa tomonda — Astrid Lindgren oʻsgan Småland ;
Shoir, bastakor va rassom Evert Taube tasvirlangan 50 nominalga ega krona (2015-yil 1 oktabrdan beri). Orqa tomonda — Bohuslän, master ilhom izlagan joylardan biri;
100 nominalga ega krona (2016-yil 3 oktabrdan beri) aktrisa Greta Garbo tasviri tushirilgan. Orqa tomonda aktrisa ulgʻayib oʻsgan Stokgolm;
Rejissor Ingmar Bergman tasviri tushirilgan 200 nominalga ega krona (2015-yil 1 oktabrdan beri). Orqa tomonda Foryo oroli tasviri tushirilgan boʻlib, u yerda rejissor abadiy sokinlik topgan;
500 nominalga ega krona (2016-yil 3 oktabrdan beri), opera qoʻshiqchisi Birgita Nilsson tasviri tushirilgan. Orqa tomonda qoʻshiqchi ulgʻayib oʻsgan Skåne okrugidagi Oresund koʻprigi tasviri tushirilgan;
1000 nominalga ega krona (2015-yil 1-oktabrdan beri) BMT Bosh kotibi, Shvetsiya akademiyasining aʼzosi Dag Xammarshkyöld surati bilan. Orqa tomonda Dag Xammarshkyöld uchun katta qiziqish uygʻotgan Lappland tabiati tasvirlangan[4].

Yangi namunadagi banknotalar Stokgolmdagi „Tumba Bruk“ bosmaxonasida chop etilladi.

TangalarTahrirlash

 
5 krona 1976-yil

2016-yil may oyida qonuniy toʻlov vositasi boʻlgan tangalar:


1 nominalga ega krona (1875-yildan beri chiqarilgan barcha tangalar;);
2 nominalga ega krona (1876-1971-yillarda chiqarilgan barcha tangalar, 1972-yildan beri chiqarilmagan);
5 nominalga ega krona (1954-yildan beri chiqarilgan barcha tangalar);
10 nominalga ega krona (1991-yildan beri chiqarilgan barcha tangalar);
1897-yildan beri chiqarilgan barcha esdalik tangalar.

1 va 2 „ore“ nominalga ega tangalar 1972-yil 30-iyunda, 5 va 25 „ore“ nominalga ega tangalar — 1985-yil 30-iyunda, 10 „ore“ nominalga ega tangalar — 1992-yil 30 sentabrda muomaladan chiqarilgan. 2006-yil 1-yanvardan boshlab, 1875-1991-yillarda zarb qilingan 50 „ore“ nominalga ega tangalar muomaladan chiqarilgan. 2010-yil 30 sentabrdan boshlab 50-"ore" nominalga ega barcha tangalar muomaladan chiqarilgan.

2016-yilning 1 oktabridan boshlab 1, 2 va 5 krona nominalga ega yangi namunadagi tangalarni chiqarish boshlandi. 2016-yil 30-iyundan 20, 50 va 1000 kronalik eski banknotalar, 2017-yil 30-iyundan esa 100 va 500 kronalik eski banknotalar va eskirgan (2016-yilgacha chiqarilgan) 1, 2 va 5 kronalik tangalar qonuniy kuchga ega boʻlmay qoldi.

Shunday qilib, 2017-yilning oktabr oyidan boshlab barcha eski uslubdagi banknotlar va tangalar (10 kronalik tangalarni hisobga olmaganda) muomaladan chiqarildi[5].

2002-yilda Shvetsiya tanga saroyi Finlyandiya tanga saroyi tomonidan sotib olindi. 2011-yilda rentabelsizlik tufayli Shvetsiya tanga saroyi yopildi[6].

Valyuta kursi rejimiTahrirlash

 
Shved kronasiga yevro kursi

1992-yildan beri Shvetsiya erkin suzuvchi valyuta kursi rejimidan foydalanmoqda. Valyuta siyosati samaradorligining mezoni (valyuta kursi langari) inflyatsiya koʻrsatkichlari hisoblanadi.

Aholi jon boshiga muomaladagi banknotlar va tangalarTahrirlash

Shvetsiya boy davlat boʻlib, 1970 va 1980-yillarda banknotlar va tangalarning aholi jon boshiga qiymati dunyodagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biri edi. 1991-yilda 1958-yildan beri muomalada boʻlgan eng katta 10 000 nominaldagi krona oʻz kuchini yoʻqotdi va endi qonuniy toʻlov vositasi emas deb qabul qilingan edi.

Shuningdek qarangTahrirlash


Shvetsiya Markaziy banki
Skandinaviya valyuta ittifoqi
Shvetsiya va yevro
Shvetsiyada naqd puldan foydalanishni rad etilishi

HavolalarTahrirlash


Shvetsiya markaziy banki (ingl.)
Shvetsiya tangalari (katalog va galereya)
Shvetsiya qirolligi tangalari, Feodosiy pullar muzeyi
Shvetsiya qirolligi banknotalari, Feodosiy pullar muzeyi
Shvetsiya banknotalari galereyasi(olm.)(ingl.)

ManbalarTahrirlash

  1. „Ordet öre kommer av latinets Aereus/aurum“. Sveriges Riksbank. Retrieved 22 January 2012.
  2. p.12: Gold parity rate is $0.2680 for all, but actual quoted rates are $0.155 for the Danish krone, $0.178 for the Norwegian krone, and $0.184 for the Swedish krona. https://fraser.stlouisfed.org/files/docs/publications/books/musilver_comm_1933.pdf
  3. Invalid banknotes prior to 2016 Andoza:Wayback 2, Bank Shvesii(ingl.)
  4. New banknotes Andoza:Wayback 2, sayt Banka Shvesii(ingl.)
  5. „Sveriges riksbank“. riksbank.se. Qaraldi: 26-aprel 2016-yil.
  6. DN