Turkish Airline- (Turk. Türk Hava Yollari, o'zbekcha. Turk Havo Yo'llari) Istanbulda joylashgan Turkiya davlati aviakompaniyasidir. U Yevropa , Osiyo , Afrika va Amerikadagi 220 ta xorijiy va 42 ta mahalliy aeroportlarga muntazam reyslarni amalga oshiradi. Turkish Airlines 120 mamlakatga parvoz qiladi, bu boshqa barcha aviakompaniyalarga qaraganda ko'proq[1]. Aviakompaniyaning asosiy markazi - Yangi Istanbul aeroporti, Istanbul (IST), ikkinchi darajali markazlar - Esenbog'a xalqaro aeroporti, Anqara (ESB) va Izmir (OTB).

2006-2007-yillarda aeroport orqali 17 - 19,7 million yoʻlovchi tashilgan[2]. Aviakompaniyada 31 mingga yaqin xodim ishlaydi.

2008-yil 1-aprelda aviakompaniya Star Alliance a'zosi bo'ldi[3].

Turkish Airlines
Turkish Airlines logo 2019 compact.svg
IATA ICAO Identifikatori
TK TNY Turkish
Tashkil topgan 1933-yil
Asosi  TurkiyaIstanbul Aeroporti
Havo tuguni

 TurkiyaAnqara Esenbog'a  TurkiyaAntaliya

 Turkiya Izmir
Havo liniyasi yoʻldoshlari Logo Star Alliance cropped.png Star Alliance
Park hududi 308 [1]
Manzillari 292
Manzili  Turkiya Istanbul
Ishchilari 31,543 (2017)
Sayti http://www.turkishairlines.com/

TarixiTahrirlash

Aviakompaniya 1933-yil 20-mayda Davlat Aviatsiya Boshqarmasi (turk. Devlet Hava Yollari İşletmesi İdaresi) (DHY) sifatida tashkil etilgan. Istanbul, Eskishehir va Anqara o'rtasida birinchi parvozlar 1933-yil avgust oyida amalga oshirilgan. 1937-yil sentabr oyida aviakompaniya uchta De Havilland DH 86B samalyotlarini harid qilgan. O'sha yilning dekabr oyida to'rtinchi samolyot keldi. Ushbu samolyotlar Istanbul , Eskishehir , Izmir , Anqara , Adana , Kayseri va Diyarbakir o'rtasidagi ichki yo'nalishlarda ishlatilgan. Kompaniya yangi nom oldi -Davlat Havo Yo'llari Umum Mudirligi (DHY) 1938-yil iyun oyida. Birinchi muntazam xalqaro reys 1947-yilda Afinaga amalga oshirilgan, ammo Uzoq Sharqqa va Atlantika okeani bo'ylab uzoq masofali reyslarning ochilishi 40 yil o'tgach amalga oshirilgan.

Qayta tashkil etish natijasiga ko'ra, 1956-yil 20-fevralda aviakompaniya aralash korporatsiyaga aylandi, Turk Hava Yollari. 1990-yil dekabr oyida 5% aksiyalari sotildi. Keyinchalik hukumat 2004-yil dekabr oyida 23% va 2006-yil may oyida 28,75% aktsiyalarni sotdi.

Hozirda aksiyalarning 49 % i davlatga, 51%i esa xususiy mulkdorlarga tegishli. Bundan tashqari, Lufthansa sho'ba SunExpress aviakompaniyasining 50 % ga egalik qiladi. Turk Havo Yo'llari 1999-yilda Swissair va Delta bilan mos kela olmagani uchun Qualiflyer guruhidan chiqdi.

2006-yil dekabr oyida Turk Havo Yo'llari Star Alliancega qo'shilish to'g'risida qaror qabul qilindi. 2008-yilning 1-aprelida Turk Havo Yoʻllari alyansga toʻliq aʼzo sifatida kirdi[4].

2012-2015-yillarda u dunyodagi eng yaxshi o'nta aviakompaniya qatoriga kirdi[5][6].

Yo'nalishlarTahrirlash

Turk Havo Yoʻllari Turkiyaning 42 ta aeroportidan parvoz qiladi. Turk Havo Yo'llari Anadolu Jetning arzon bo'linmasini hisobga olgan holda ichki tashishlarda yetakchi hisoblanadi. Raqobatchilar qatoriga Onur Air , Pegasus , SunExpress (50% Turk Havo Yoʻllari tegishli) va Atlasjet kiradi.

 
Turkish Airlines parvoz yo'nalishalari:Parvoz amalga oshirilayotgan yo'nalishlar(och ko'k), Faqat yuk tashish yo'nalishlari (sariq), Parvoz rejalashtirilayotgan yo'nalishlar (och yashil), Parvoz to'xtatilgan yo'naalishlar (to'k ko'k)


Turk Havo Yo'llari xalqaro reyslarining aksariyati Istanbulning yangi xalqaro aeroportidan amalga oshiriladi, bu yerdan 50 ta yo'nalishga parvozlar uch soatdan oshmaydi. Turk Havo Yoʻllari Turkiyadan tashqarida 220 ta yoʻnalishga xizmat koʻrsatadi. Atlantika okeani orqali Shimoliy Amerikaga - Atlanta , Boston , Vankuver , Vashington , Havana , Dallas , Kankun , Los-Anjeles , Mayami , Mexiko , Monreal , Nyu-York , Nyuark , Panama, San-Fransisko , Sietl , Toronto , Chikago, Xyuston , Janubiy - Bogota , Buenos-Ayres , Karakas , San-Pauluga parvozlar mavjud.

Osiyodagi eng yirik yoʻnalishlar: Bangkok , Gonkong , Guanchjou , Jakarta , Kuala-Lumpur , Manila , Pekin , Pxuket , Sebu , Seul , Sian , Singapur , Shanxay , Taypey , Tokio , Chin - Xan, Bator va Xoshimin)[7].

Turk havo yo'llari Denver , Detroitga rejalashtirilgan reyslarni e'lon qildi. 2022-yilda Abha , Asvon , Atirau , Bergamo , Volgograd , Kassel , Krakov , La Korunya , Lankaran , Maxachqal'a , Nantes , Palermo , Port Sudan , Sialkot va Hargeisaga o'rta masofali reyslarni amalga oshiradi, ammo yangi havo kemalari qabul qilinishi kechikishi sababli , bu muddatlar bajarilmaydi[8].

Qozog'istondagi tadbirlarTahrirlash

Aviakompaniya Aqtau , Atirau , Olmaota , Nur-Sulton , Turkiston shaharlariga muntazam reyslarni amalga oshiradi.

Rossiyadagi tadbirlarTahrirlash

Aviakompaniya Voronej , Yekaterinburg , Qozon , Kaliningrad , Krasnodar , Moskva (Vnukovo aeroporti), Omsk , Perm , Rostov-na-Donu , Samara , Sankt-Peterburg , Sochi , Surgut , Tyumen , Ufa , Chelyabinsk shaharlariga muntazam reyslarni amalga oshiradi.

Homiylik va reklamaTahrirlash

Turk Havo Yoʻllari “Barselona” , “Borussiya Dortmund ” , “ Galatasaroy ” , “ Olimpik de Marsel [ Gannover,Sarayevo“,VillaAston,][9]'' va “A.S.Roma[10] kabi Yevropa  klublari tomonidan rasmiy aviatashuvchi sifatida tanlangan. 2016-yildaTurk Havo Yoʻllari turkiyalik sayyohlik agentliklari bilan hamkorlikda “Qaytarib boʻlmaydigan” romantik komediya filmini suratga oldi[11].

Aviakompaniya, shuningdek, Lionel Messi , Kobe Brayant , Karolin Voznyacki , Kevin Kostner , Ueyn Runi va Dide Drogba  kabi mashhur sportchilar va aktyorlar bilan homiylik va promouterlik qilgan[12].

Kompaniya 2010-yildan beri Turkish Airlines Euroleague bosh homiysi  va 2010-yilgi FIBA ​​Jahon chempionati homiylari qatorida edi.

“Turk Havo Yoʻllari va Yevroliga 2013-yil 22-oktabrda homiylik shartnomasini 2020 -yilgacha yetti yilga uzaytirish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi[13].

Turk Havo Yo'llari 2014-2015-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi uchun Galatasaray va FK Sarayevo futbol klublarining homiysi bo'ldi.

2015-yil 10-dekabrda Turk Havo Yoʻllari va UEFA oʻrtasida EVRO 2016 uchun homiylik shartnomasi imzolanib, futbol boʻyicha Yevropa chempionati  turnirlarining birinchi homiysi boʻldi[14].

2016-yil 29-yanvarda Turk Havo Yoʻllari Warner Bros. Batman vs Superman: Adolat tongiga homiylik qilish. Filmda asosiy sahna Turkish Airlines A330  bortida sodir bo'ladi[15].

kompaniya samalyotlariTahrirlash

2021-yil iyul oyida Turk Havo Yoʻllari floti oʻrtacha yoshi 7,0 yil boʻlgan 308 ta samolyotdan iborat edi:

Turk Havo Yo'llari floti
Samolyot turi Miqdori Buyurtma qilingan joylar soni Eslatmalar
Airbus A319-100 6 _ 126 Ichki reyslar, Yevropa.
Airbus A320-200 11 _ 153 Ichki reyslar, Yevropa.
Airbus A321-200 66 _ 188 Ichki reyslar, Yevropa, Transkavkaz
Airbus A321neo 30 81 182 2018-yildan 2023-yilgacha yetkazib berish
Airbus A330-200 23 _ 250 Yevropa, Yaqin Sharq, Uzoq

Sharq, Shimoliy Amerika va Afrika.

Airbus A330-300 39 _ 289 Yevropa, Yaqin Sharq, Uzoq

Sharq, Shimoliy Amerika va Afrika.

Airbus A350-900 5 25 329 Yevropa, Yaqin Sharq, Uzoq

Sharq, Shimoliy Amerika va Afrika.

Boeing 737-800 41 _ 165 Ichki reyslar,

qisqa va o'rta masofalarga parvozlar.

Boeing 737-900ER 15 _ 151 Ichki reyslar,

qisqa va o'rta masofalarga parvozlar.

Boeing 737 MAX 8 14 65[16] 151
Boeing 737 MAX 9 12 10[17] 169 2019-yildan 2020-yilgacha yetkazib berish[18]
Boeing 777-300ER 33 _ 400 Olmaota, Singapur, London, Nyu-York,

Gonkong, Tokio, Los-Anjeles, Pekin, San-Fransisko, Vashington, Mayami, Chikago, Toronto.

Boeing 787-9 15 25 300 Yevropa, Yaqin Sharq, Uzoq

Sharq, Shimoliy Amerika, Afrika va Markaziy Osiyo.

Jami: 300 206

MukofotlarTahrirlash

Turk Havo Yoʻllari 2011, 2012 va 2013-yillarda ketma-ket uch yil davomida Yevropaning eng yaxshi aviakompaniyasi, Janubiy Yevropaning eng yaxshi aviakompaniyasi va dunyo boʻylab eng yaxshi iqtisod klassi aviakompaniyasi uchun Skytrax mukofotlarini oldi[19].

U 2014, 2015 va 2016-yillarda Yevropaning eng yaxshi aviakompaniyasi maqomini saqlab qoldi va olti yil ketma-ket unvonga ega bo'ldi[20][21].

Samolyot halokatlariTahrirlash

75 yillik tarixida Turk Havo Yoʻllari samolyotlari xalqaro reyslarda 4 ta, ichki reyslarda esa 18 ta halokatga uchradi.

  • Birinchi Turk Havo Yoʻllari halokati 1959 -yil 17-fevralda roʻy berdi, unda Vickers Viscount Type 793 TC-SEV roʻyxatidan oʻtgan samolyot London Gatwick aeroportiga qoʻnayotganda qalin tuman ostida halokatga uchradi. Samolyotdagi yoʻlovchilar orasida Turkiya Bosh vaziri Adnan Menderes va hukumat delegatsiyasi Kipr maqomi toʻgʻrisidagi bitimni imzolash uchun Londonga ketayotgan edi. Menderes omon qolgan o'ntadan biri edi (bortda 8 ekipaj a'zosi va 16 yo'lovchi bo'lgan).
  • 1974 -yil 3-martda Fransiyada sodir boʻlgan 981-reys halokati oqibatida koʻpchilik hayotdan koʻz yumdi, dekompressiya tufayli bortdagi barcha 346 kishi halok boʻldi. Buning sababi DC-10 ning yuk chiqishidagi dizayn xatosi edi. Tenerife halokatidan oldin bu eng halokatli samolyot halokati edi.
  • 1994 -yil 29-dekabrda Turk Havo Yoʻllariga qarashli Boeing 737-400 samolyoti Van Ferit Melen aeroportidan 4 kilometr uzoqlikda qulab tushdi. Hodisa oqibatida 57 nafar yoʻlovchi halok boʻldi, 19 nafari tirik qoldi, biroq yaralandi  .
  • 2009 -yilning 25-fevralida Turkish Airlines’ning TK 1951 reysi Amsterdamdagi Schiphol xalqaro aeroportida qoʻnish chogʻida halokatga uchragan, bortda 127 yoʻlovchi va 7 nafar ekipaj a’zosi boʻlgan. Boeing 737-800NG(quyruq raqami TC-JGE) gavjum avtomagistral yaqiniga tushib, uch qismga bo'linib ketdi. Fojia kompyuterga notoʻgʻri koʻrsatkichlar bergan radio altimetrning ishdan chiqishi tufayli sodir boʻlgan. Bort elektronikasi samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagidan oshib oʻtganiga qaror qildi va avtotrotsel dvigatel rejimini “boʻsh turgan gaz”ga oʻtkazdi. Kema komandiri samolyot konfiguratsiyasini “qoʻnish” konfiguratsiyasiga oʻzgartirish bilan mashgʻul boʻlib, bir vaqtning oʻzida stajirovka oʻtayotgan ikkinchi uchuvchiga koʻrsatma berdi. Ekipajga o'quv parvozlari paytida qo'mondonga yordam berish uchun tanishtirilgan qo'shimcha uchinchi uchuvchi avtotroselning ishlashiga va samolyotning "havo" tezligining pasayishiga e'tibor bermadi. Tezlikni yo'qotgan va balandlik zaxirasi bo'lmagan samolyot sirpanish yo'lidan tushib keta boshladi. Qo'mondon dvigatellarga qo'lda rejim qo'shish orqali javob berdi, ammo juda kech edi.

ManbalarTahrirlash

  1. https://ru.wikipedia.org/wiki/Turkish_Airlines#cite_note-1
  2. ATW Daily News, archived from the original on 2007-12-24, https://web.archive.org/web/20071224112002/http://www.atwonline.com/news/story.html?storyID=6958, qaraldi: 2022-05-25 Turkish Airlines]]
  3. Turkish Airlines - Star Alliance (mavjud havola) (2015-yil 8-aprel). 2018-yil 7-yanvarda olindi. 2015-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
  4. http://www.worldairlineawards.com/
  5. Dunyodagi eng yaxshi aviakompaniyalar 2013 (mavjud havola). Kirish sanasi: 2015-yil 18-yanvar. Asl nusxadan
  6. Dunyodagi eng yaxshi aviakompaniyalar 2014-yil
  7. https://ru.wikipedia.org/wiki/Turkish_Airlines#cite_ref-8
  8. Ommaviy xavflar"
  9. Marsel Turk Havo Yoʻllari bilan hamkorlikni qoʻlga kiritdi | Goal.com
  10. Turk Havo Yoʻllari yangi Rim homiysi | Futbol Italiya
  11. Shira Lazar. Deyarli byudjetsiz Yevropada qanday qilib film suratga olasiz?  (inglizcha). Huffington Post (2016-yil 23-fevral). 2018-yil 7-janvarda olindi. 2017-yil
  12. VIDEO: Messi va Drogba yangi virusli videoda to'qnash kelishdi -
  13. Euroleague - THY hamkorlik 2020'ye uzadi
  14. uefa.com. Media-relizlar - Media - UEFA.org  (inglizcha) , UEFA.com  (2015-yil 10-dekabr). 2018-yil
  15. Turkish Airlines Warner Bros. bilan hamkorlik qiladi. Botmon va Supermen uchun rasmlar
  16. 2013-yil 9-aprel. Turk Havo Yoʻllari 50 737 MAX va 20 ta yangi avlod 737 samolyotlarini buyurtma qilish boʻyicha Boeing rejasi toʻgʻrisida. Boeing.com. 2016-yil
  17. Turk Havo Yo'llari firmalarining 10 737 MAX 8s, 20 A321neos variantlari | dan havo ramkalari tarkibi
  18. hisobot 2013-yil. Turk havo yo'llari.
  19. Turkish Airlines - Mukofotlar - turkishairlines.com, archived from the original on 2013-10-17, https://web.archive.org/web/20131017043523/http://www.turkishairlines.com/en-int/corporate/press-room/awards, qaraldi: 2022-05-25 Turkish Airlines]]
  20. tomonidan “Yevropaning eng yaxshi aviakompaniyasi” deb topildi
  21. Mintaqalar bo'yicha dunyodagi eng yaxshi aviakompaniyalar | 2017

HavolalarTahrirlash