ALLOH (arab. "al-iloh" - ilohiy kuch, turkiy xalqlarda, xususan, oʻzbeklarda - Tangri, fors-toj. Xudo, Yazid), Olloh - islom dinida butun mavjudotni yaratgan oliy ilohiy kuch; xudoning nomi. Odatda Alloh.ga Taolo (ulugʻ, oliy), Taboraka va taolo, Jalla jalalahu, karim, buzurg, Parvardigori olam kabi sifatlar qoʻshib aytiladi. Islom diniga binoan Alloh. - yakkayu-yagona xudo, olamning yaratuvchisi va qiyomat kunining egasi. U Muhammad paygʻambar (sav)ni insoniyatga oʻzining soʻnggi elchisi sifatida yuborgan. Islomning eng asosiy talabi hisoblangan kalimai shahodat "La iloha illalohu Muhammadur rasululloh" ("Allohdan boshqa iloh yoʻq, Muhammad - Allohning paygʻambari"), deb uqtiradi. Islomga koʻra, Qur’on Muhammad (sav)ga farishta Jabroil (as) orqali yuborilgan Allohning soʻzidir. Qur’oni karimda Allohning yagonaligi va buyukligi juda koʻp bor ta’kidlanadi. 112-Ixlos surasida: "...U - Alloh Birdir (ya’ni Uning hech qanday sherigi yo’qdir. U yakka-yu yolgʻizdir). Alloh (barcha hojatlar bilan) koʻzlanguvchidir (ya’ni barcha hojatlar Undan soʻraladi, ammo U hech kimga muhtoj emasdir). U tugʻmagan va tugʻilmagandir (ya’ni A.ning oʻgʻil-qizi ham, otasi-onasi ham yo’qdir. U azaliy va abadiy zotdir). Va hech kim U zotga teng emasdir", deyilgan. Shuningdek, Qur’onda doimo Allohning mukammalligi, qodirligi va ulugʻligi haqida gapiriladi. Alloh "aliym", ya’ni biluvchidir, u boʻlib oʻtgan ishlarni, endi boʻladigan ishlarni, xoh katta, xoh kichik, barchasini biladi; A. "murid", ya’ni xohlaguvchidir - dunyodagi ishlarning har biri A. taoloning irodasi va xohishi ila boʻladi, u xohlagan ish boʻlmay qolmas va xohlamagan ish aslo boʻlmas; A. "qadir", ya’ni har ishga qudrati yetuvchidir; Alloh "basir", ya’ni koʻruvchi yer va osmondagi, qorongʻu va yorugʻdagi, katta va kichik narsalarning barchasini koʻradi; Alloh "sami’", ya’ni eshituvchi - baland boʻlsin, sekin boʻlsin har qanday ovozlarni eshitadi; Alloh "mutakallim", ya’ni soʻzlaguvchi - Qur’oni karimdagi barcha oyatlar, shuningdek, Tavrot, Injil, Zabur kitoblari Alloh taoloning soʻzidir; Alloh "mukavvin", ya’ni boʻldirguvchi - dunyodagi barcha narsalar uning boʻldirmogʻi ila boʻlgandir; Alloh "rabbun", ya’ni tarbiya qiluvchi - barcha jonli va jonsiz narsalarni tarbiya qiladi; Alloh taolo "odil", ya’ni toʻgʻrilik qiluvchi - har bir hukmni va har bir ishni toʻgʻrilik ila qiladi, hech kimga jabr va zulm qilmaydi. U mehribon va kechirimli. Odamlar butunlay unga itoat etishlari (islomga kirishlari), xudodan qoʻrqib vijdonli boʻlishlari, barcha narsada Allohga va uning irodasiga ishonishlari lozim. Alloh oʻzi xohlagan paytda yerdagi barcha narsani barbod etadi, oʻliklarni tiriltiradi va ularni oʻz huzuriga hukm qilish uchun yigʻadi: u yerda har kishining qilgan amaliga koʻra yo jahannam (doʻzax) azobiga duchor qiladi yoki jannat bilan mukofotlaydi. Alloh haqidagi ta’limot musulmon dini va ilohiyot fanining asosi boʻlib qoldi. Alloh tabiatining turli qirralari hadis, tafsir va ilohiyotga oid maxsus asarlarda tilga olinib, tushuntiriladi. Shunga koʻra, U inson sifatlaridan tubdan farq qiladi. Islom ta’limotiga koʻra, Alloh taoloning zoti va sifatlari toʻgʻrisida chuqur bahs yuritish shar’an man etiladi. Alloh biror narsaga oʻxshatilmaydi va biror narsa ham A.ga oʻxshatilmaydi. Allohning ism va sifatlari Qur’oni karimda tilga olingan 99 ismlarida yaqqol koʻrinadi (q. Al-asmo al-husno). Islom ensiklopediyasi kitobidan.

ManbalarTahrirlash