Eyjafjallajökull[1][2][3](isl. Eyjafjallajökull[4], islandcha talaffuzi: [ˈeiːjaˌfjatlaˌjœːkʏtl̥]) Islandiyadagi oltinchi eng katta muzlikdir. Islandiya janubida, Reykyavikdan 125 km sharqda joylashgan. Bu muzlik ostida (va qisman qoʻshni Mirdalsjokull muzligi ostida) xuddi shu nomdagi[5] konussimon[6] vulqon bor. Choʻqqining balandligi 1666 m, muzlik maydoni taxminan 100 km². Vulqon krateri 3-4 km diametrni tashkil qiladi (2010-yilgacha muzliklar bilan qoplangan)[7]. Muzlikning janubiy uchida unga eng yaqin boʻlgan Skógar qishlogʻi joylashgan. Muzlikdan Skougau koʻlining (isl. SkógáSkógá) mashhur Skogafoss sharsharasi oqadi[8].

TarixiTahrirlash

Deyarli ikki yuz yil davomida vulqon harakatsiz deb hisoblangan. Vulqonning nofaol davridan oldin otilish sodir boʻlgan va bu holat 1821-yil 19-dekabrdan 1823-yil 1-yanvargacha taxminan bir yil davom etgan. Bu Eyjafjallajökull muzliklarining erishi xavfiga sabab boʻlgan. VEI shkalasi boʻyicha otilish kuchi 2 ball, tutun hajmi 4 ×106 m³ deb belgilangan. Oxirgi vulqon portlash holati 2010-yil 20-martda 22:30 dan 23:30 gacha boʻlgan GMT vaqti bilan[9] muzlikning sharqiy qismida taxminan 500 m uzunlikdagi yoriq shakllanishi bilan boshlangan. Bu vaqtda katta kul chiqindilari qayd etilmagan. 2010-yil 16-20-aprelda Yevropaning bir qismi havo hududining yopilishiga va oʻsha yilning may oyida vaqti-vaqti bilan epizodik cheklovlarning oʻrnatilishiga 2010-yil 14-apreldagi otilish natijasidan kelib chiqqan katta hajmdagi vulqon kulining emissiyasi sabab boʻlgan (RAN geografiya instituti direktorining oʻrinbosari Arkadiy Tishkovning soʻzlariga koʻra, „Islandiyada havoga koʻtarilgan oʻsha narsa hatto 1 km³ hajmga ham yetmagan edi“)[10]. VEI shkalasi boʻyicha otilish intensivligi 4 ball deb baholangan[11].

NomlanishiTahrirlash

„Eyjafjallajökull“ nomi „eyja“ [ˈɛɪja] — orol, „fjall“ [fjatl̥] — togʻ va „jökull“ [ˈjœkʏtl̥] — muzlik maʼnosini anglatuvchi soʻzlarning birlashmasidan hosil boʻlgan. Amerikalik tilshunoslarning tadqiqotiga koʻra, muzlik nomini dunyo aholisining atigi 0,005 %igina toʻgʻri talaffuz qila oladi[12]. Islandiyalik qoʻshiqchi Elisa Geirsdottir Numan Eyjafjallajökull soʻzini oʻrganishda yordam berish uchun qoʻshiq yaratgan[13][14].

Eyjafjallajökull va KatlaTahrirlash

Eyjafjallajökull vulqoni faolroq boʻlgan boshqa bir muz osti vulqoni Katladan 12 km gʻarbda joylashgan. 920, 1612 va 1821 — 1823-yillardagi Eyjafjallajökull otilishi Katla vulqonining otilishidan oldin sodir boʻlgan. Baʼzi Islandiyalik geofiziklarning fikriga koʻra, 2010-yildagi Eyyafjallajökull portlashlari Katla vulqonining qoʻzgʻalishi uchun sabab boʻlishi mumkin.

Ommaviy madaniyatdaTahrirlash

Yana qarangTahrirlash

ManbalarTahrirlash

  1. Atlas mira („Prezidentskiy“). Izdano po zakazu Pravitelstva RF. Pod red. Drajnyuk A. A.; Kotlyakova V. M.; Berlyant A. M. i dr. Izdatelstvo: M.: Roskartografiya, 1999. — ISBN 5-85120-055-3. — 3000 ekz
  2. Islandiya: Obщegeograficheskaya karta / sost. i podgot. k izd. Novosibirskoy kartogr. f-koy v 2003 g.; st. red. A. V. Molostova; red. Ye. G. Chirkova. — 6-e izd. — 1:1000000, 10 km v 1 sm. — M., 2003 (Novosibirsk: kartogr. f-ka). — ISBN 5-87663-008-X. — 3000 ekz.
  3. „Инструкция по русской передаче географических названий Исландии / Сост. Широкова В. С.; Ред. Берков В. П. — М., 1974. — 39 с.“ (ru). rosreestr.ru. 1-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-mart 2020-yil.
  4. Eyjafjallajökull in the Great Soviet Encyclopedia, 1969–1978 (Russian)
  5. Islandiya. Spravochnaya karta. Masshtab 1:1000000. — M.: GUGK, 1981.
  6. „Исландский вулкан Эйяфьятлайокудль, нарушивший авиасообщение в мире: история извержений и видео“ (ru).
  7. „Вулкан Эйяфьятлайокудль в Исландии. Справка“ (ru). РИА Новости (15-aprel 2010-yil). Qaraldi: 16-aprel 2010-yil.
  8. „Вулкан Эйяфьялайокуль // Всё о геологии“ (ru). wiki.web.ru. Qaraldi: 11-mart 2020-yil.
  9. „Eruption on Fimmvörðuháls“ (en). Исландская метеорологическая служба (21 марта 2010). Qaraldi: 18-aprel 2010-yil.
  10. „Масштаб извержения вулкана в Исландии резко уступает масштабу психоза, начавшегося в Европе, считают российские учёные“ (ru). Ами-ТАСС (16 апреля 2010). 23-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  11. Erica R. Hendry. „What we kow from the icelandic volcano“ (en). www.smithsonianmag.com. 26-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-mart 2020-yil.
  12. „Название исландского вулкана способны выговорить 0,005 процента людей“ (ru). lenta.ru. Qaraldi: 11-mart 2020-yil. . Lenta.ru
  13. „Исландская певица сочинила песню об Эйяфьятлайокудле“ (ru). lenta.ru. Qaraldi: 11-mart 2020-yil.
  14.   Musician explains volcano's name YouTubeda(ingl.)
  15. „AFC Eyjafjallajoküll on Instagram“. www.instagram.com. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
  16. „FC Eyjafjallajökull on Twitter“ (ru). Twitter. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
  17. „FC Eyjafjallajökull on Facebook“ (en). Facebook. Qaraldi: 25-may 2021-yil.

AdabiyotlarTahrirlash