Qishloq - Rossiya, Ukraina, Belorusiya, Qozog'iston, Moldova, Bolgariya, Ruminiya, Bosniya va Gersegovina va Isroilda qishloq aholi punktlari deb ataladigan aholi punktlaridan biri. Ilgari dehqonlar posyolkasi turi (qishloq bilan birga) bo'lgan[1].

Orel gubernatorligidagi qishloq, Mixail Klodt, 1864-yil

EtimologiyasiTahrirlash

Eng qadimgi slavyan atamasi "turar-joy" degan ma'noni anglatadi[1]. Qadimgi ruscha qishloq so'zi "turar joy; qishloq; dala" Sharqiy slavyan tuprog'ida *selo "turar-joy" bilan fonetik jihatdan mos keladigan proto-slavyan * selo "haydaladigan yer" dan kelib chiqqan[2]. Keyinchalik proto-hind-yevropa ildizidan *sel- "yashash joylari"[3]. Litva salà "qishloq" so'zi bilan o'xshash.

NomlanishiTahrirlash

 
Kochan qishlog'i, Bolgariya

Ko'pgina qishloqlarning nomlari an'anaviy ravishda -o bilan tugaydi, masalan: Kotovo, Petrovo, Tyomkino, Balobanovo ; yoki -oe, masalan: Ekaterininskoye, Soloneshnoye. Adabiy me'yorga ko'ra, rus tilidagi bunday nomlar holatlarga nisbatan rad etiladi: Petrovda, Tyomkinda va Balobanovda.

"Qishloq" so'zi bir qator aholi punktlari nomiga kiritilgan: Krasnoye Selo, Bolshoye Selo. Shuningdek, ba'zi qishloqlar shaharlar uchun an'anaviy bo'lgan boshqa qo'shimchalarga tugaydigan nomlarga ega - masalan, Novonikolsk, Pechersk .

Qishloq aholi punktlarining turlariTahrirlash

Qishloq aholi puktlarida:

  • qishloq - kichik dehqon qishlog'i; XX asr boshlarida ovul va qishloq oʻrtasidagi asosiy farq qishloqda cherkovning yoʻqligi va aholi punktining kattaligi edi.
  • posyolkaqq1 - dastlab kichik aholi punkti bo'lib, u asosan asosiy aholi punktidan ajralish sifatida paydo bo'lgan.
  • stanitsa - bir yoki bir nechta kazak aholi punktlaridan (ferma, qishloq) tashkil topgan qishloqlik birlik.
  • fermer xoʻjaligi — bir, baʼzan bir nechta xoʻjalikdan iborat kichik aholi punkti; alohida xo'jaligiga ega bo'lgan alohida dehqon mulki.
  • kishlak - doimiy qishloq aholi punkti, ayrim mamlakatlarda qishlash yoki qishki turar joy.
  • ovul — turkiy xalqlar, shuningdek, Oʻrta Osiyo va Kavkazning boshqa xalqlari orasida anʼanaviy qishloq tipidagi aholi punkti, qarorgoh, jamoa.
  • kordon - o'rmon qo'riqlash yoki qo'riqxonalarni muhofaza qilishning statsionar (doimiy) yoki vaqtinchalik posti.
  • Kampong - Indoneziyadagi qishloq aholi punktlarining umumiy nomi.

Qadimgi rusTahrirlash

В киевский, удельный период и период централизованного Русского государства слово село имело несколько взаимосвязанных значений: «жилище, обитель, место пребывания»; «поселение» — как в общем значении (в Повести временных лет: «и бьраци не бываху в нихъ, но игрища межю селы, и схожахуся на игрища, на плясанья и на вся бѣсовьскыя пѣсни»), так и противопоставляемое городу («И нача ставити по градомъ церкви и попы, и людие на кресщение приводити по всемъ градом и селомъ там же»[4]); «имение, владение, усадьба (с землей)»; также сохранялось древнее значение «поле, пашня». В Древней Руси селом также называлась отдельная часть княжеского или боярского поместья (соответствовавшая вилле в Империи Каролингов), управлявшаяся сельским старостой. Село могло принадлежать не только князю («и есть село ея [ княгини Ольги ] Ольжичи и до сего дни», там же[4]), боярину или помещику (в более позднее время), но и архиерею или монастырю («токмо остася дворъ манастырескъ Печерьскаго манастыря и церкви, яже тамо есть святаго Дмитрея, юже бѣ далъ Ефрѣмъ и съ селы», там же[4]).

RossiyaTahrirlash

 
Rossiya Federatsiyasining ta'sis sub'ektlari bo'yicha Rossiyadagi qishloqlar soni

Rossiyada 1917-yil inqilobdan oldin qishloq yerga egalik qilishning ma'muriy va iqtisodiy markazi edi. Uning usta ("katta") hovlisi bor edi. Bunday hovlilarda, qoida tariqasida, cherkov mavjud bo'lib, bu keyinchalik qishloqning yaqin atrofidagi qishloqlar uchun iqtisodiy va ma'muriy markaz bo'lib xizmat qiladigan cherkovga ega yirik dehqon aholi punkti sifatida ta'riflanishiga olib keldi[1]. XVIII asr olimi Piter Pallas ta'kidlaganidek, qishloq ovuldan aniq farq qilar edi, chunki qishloqda doimo cherkov bo'lgan. Qishloq yaqin atrofdagi bir nechta qishloqlarni birlashtirgan cherkov cherkovining markazi edi. Cherkov hovlisi cherkovning markazi ham bo'lishi mumkin edi, ammo qishloqdan farqli o'laroq, cherkov hovlisida faqat ruhoniylar va ularning uylari bor edi.

 
WPenza viloyati, Sosnovka qishlog'i
 
Kichkalnya qishlog'i, Tatariston

SSSR va postsovet Rossiyasida qishloq va ovul o'rtasida rasmiy farqlar yo'q. Qoidaga ko'ra, qishloq - bu qo'ng'iroq minorasi yoki qo'ng'irog'i bor cherkov bo'lgan qishloq aholi punktidir[5][6]. SSSRda qishloqdagi davlat hokimiyati organi mehnatkash xalq deputatlari qishloq Soveti edi[1].

StatistikasiTahrirlash

2017-yil holatiga ko'ra, Rossiyada qishloqlar soni bo'yicha statistik ma'lumotlar yo'q. Barcha qishloq aholi punktlari hisobga olinadi, ulardan1989-yilda 162 231 ta[7], 2002-yilda - 155 288[7], 2010-yilda - 153 124.

UkrainaTahrirlash

Ukrainaliklar orasida qishloq ham, ovul ham odatda qishloq deb atalgan[1].

Zamonaviy Ukrainada qishloq va ovullarga bo'linish yo'q. Qishloq tipidagi barcha aholi punktlari qishloqlar deb ataladi.

1991-yil 1-yanvar holatiga koʻra, 2001-yil 5-dekabrda - 28 619[8]. Maydoni bo'yicha Ukrainadagi eng katta qishloq - Kosmach, Ivano-Frankivsk viloyati - 84,309 km².

ManbalarTahrirlash

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Село // Большая советская энциклопедия.
  2. „Vasmer's dictionary : Query result“. Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера. 27-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2018-yil.
  3. Черных П. Я. „Историко-этимологический словарь современного русского языка“. 27-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2018-yil.
  4. 4,0 4,1 4,2 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ПВЛ
  5. Значение слова «село» // Большой энциклопедический словарь. — 2000.
  6. Село // Толковый словарь русского языка / Под ред. Д. Н. Ушакова. — M.: Государственное издательство иностранных и национальных словарей, 1940. — Т. 4.
  7. 7,0 7,1 „Об итогах Всероссийской переписи населения 2002 года“. Госкомстат России. 21-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2009-yil.
  8. „Щотижня в Україні зникає одне село“ (uk). Українська правда (6-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2018-yil.

HavolalarTahrirlash