Soqov oqqush[1][2] (lotincha: Cygnus olor) — oʻrdaklar oilasiga mansub qush.

Soqov oqqush
Ilmiy tasniflashUshbu tasnifni tahrirlash
Olam: Eukariotlar
Tip: Xordalilar
Sinf: Qushlar
Turkum: Oqqushlar
Oila: Oʻrdak
Urugʻ: Soqov oqqush
Xalqaro ilmiy nomi
Cygnus olor Gmelin, 1789
CygnusOlorIUCN2019 2.png

Xavfsizlik holati

umumiy xususiyatlariTahrirlash

Oqqushlarning juda uzun boʻyni, uzun tanasi va oʻrta boʻyli boshi, toʻq sariq-qizil tumshugʻi boʻlib, uning tagi va yonlarida qora rang. Soqov boshoq tirnash xususiyati paytida chiqarilgan tovush tufayli nomlangan. Boʻyining uzunligi 180 sm ga yetadi, urgʻochilarining vazni 5,5-6 kg, erkaklar 8-13 kg (baʼzilarning vazni 22,5 kg gacha boʻlishi mumkin)[3]. Soqov oqqushning qanotlari uzunligi taxminan 240 sm.

TarqalishiTahrirlash

Soqov oqqush Yevropa va Osiyoning shimolida yashaydi. Hamma joyga tarqalmagan, kamdan kam uchraydi. Biroq, odamlarning yordami bilan oqqushlarning bu turi Shimoliy Amerika, Janubiy Afrika va Avstraliyada muvaffaqiyatli koʻpaymoqda.

Qushlarning noyob turlari. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Belorussiya hududida gʻoyib boʻldi. yoʻqolish natijasida. Qushlarning paydo boʻlishi va tiklanishi ularning Litva va Polshadan koʻchirilishi bilan bogʻliq.

2017-yilda Tyumen davlat universitetida soqov oqqushlar diapazoni Arktika sohillarigacha kengayganligi qayd etilgan[4].

Hayot tarziTahrirlash

Turmush tarzi nuqtai nazaridan, koʻp jihatdan ovozsiz kimsaga oʻxshaydi. Suv oʻsimliklari bilan toʻlib — toshgan suv omborlari va ularning qirgʻoqlari, koʻllar baʼzan botqoqlarda yashaydi. Suzayotganda koʻpincha boʻynini lotincha „S“ harfi shaklida bukadi, baʼzan esa qanotlarini koʻtaradi, shuning uchun uni oʻziga xos xarakatlari bilan boshqa oqqushlardan ajratish oson.

Ovqatlanish tarziTahrirlash

 
Gaga tagida xarakterli oʻsish
 
Cygnus olor tuxumi — Tuluza muzeyi

Asosiy ozuqsi — suv oʻsimliklari va ulardagi mayda hayvonlar (mollyuskalar, suvdagi hashoratlari). Qush 70-90 sm chuqurlikka tushishi mumkin. Quruqlikda oqqush oʻt va don bilan oziqlanadi. Koʻpayish davrida katta qushlar 4 kg gacha suv oʻsimliklarini isteʼmol qiladilar.

koʻpayishiTahrirlash

Soqov oqqush umrbod monogam juftlarni hosil qiladi. Qushlar birinchi marta hayotning uchinchi yoki toʻrtinchi yilida suv yaqinidagi quruqlikda, kichik koʻllardagi qamishzorlarda yoki odam yashaydigan joydan uzoqda joylashgan katta daryolarning orqa suvlarida uya quradilar. Mart oyida boshlanadigan uyalar mavsumida erkaklar tajovuzkor boʻlib, xirillagan tovushlarni chiqarib, oʻz hududlarini himoya qiladilar. Debriyajda 5-8 ta iflos sariq-jigarrang tuxum mavjud. Kuluçka muddati 35-38 kun davom etadi. Ayol asosan inkubatsiya qiladi. Yuklangan joʻjalarning vazni taxminan 220 g. Ikkala ota-ona ham toʻrt oydan besh oygacha boqishadi. Joʻjalar hamma joyda onalariga ergashadilar, uning orqasida. Bu ularni, boshqa narsalar qatori, katta pikelardan himoya qilishga yordam beradi. 120 dan 150 kungacha joʻjalar mustaqil boʻladi.

Qushlarning umri 28 yil boʻlishi mumkin[5].

soqov oqqush va odamTahrirlash

1960-yillarda oqqush ovlash butunlay taqiqlangan edi. Oʻshandan beri odamlar tomonidan himoya va oziqlantirish natijasida oqqushlar soni doimiy ravishda koʻpayib bordi. Soqov asirlikda va yarim asirlikda osongina ildiz otadi, koʻpincha shahar bogʻlari, bogʻlar va turli sanatoriylarning suv omborlarida manzarali qush sifatida saqlanadi.

Soqov oqqush — Daniyaning milliy qushidir[6].

konservatsiya holatiTahrirlash

Turlar Boshqirdiston, Sverdlovsk[7], Ulyanovsk, Chelyabinsk, Penza va Nijniy Novgorod[8] viloyatlari, shuningdek, Kirov viloyati Qizil kitoblariga kiritilgan. Soqov oqqush Belarus Qizil kitobining yangi nashridan chiqarildi[9].

GalereyaTahrirlash

ManbalarTahrirlash

  1. Коблик Е. А., Редькин Я. А., Архипов В. Ю.. Список птиц Российской Федерации. М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006 — 92 bet. ISBN 5-87317-263-3. 
  2. Byome R. L., Flint V. Ye. Pyatiyazichniy slovar nazvaniy jivotnix. Ptitsi. Latinskiy, russkiy, angliyskiy, nemeskiy, fransuzskiy / Pod obщ. red. akad. V. Ye. Sokolova. — M.: Russkiy yazik, RUSSO, 1994. — S. 33. — 2030 ekz. — ISBN 5-200-00643-0.
  3. Jackson J. A., Bock W. J., Olendorf D. „Birds I“,. Энциклопедия «Жизнь животных» Бернгарда Гржимека, Edition: 2, United States: Gale Cengage, 2002. ISBN 0-7876-5784-0. 
  4. „Орнитологи зафиксировали расширение ареала лебедя-шипуна до арктического побережья“. 1-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2017-yil.
  5. Sächsisches Landesamt für Umwelt und Geologie (Hrsg): Wildlebende Gänse und Schwäne in Sachsen — Vorkommen, Verhalten und Management, Dresden 2006, Veröffentlichung im Rahmen der Öffentlichkeitsarbeit des Sächsischen Landesamtes für Umwelt und Geologie, S. 16
  6. „In and Around Denmark“. Copenhagen Portal. 21-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2010-yil.
  7. „Положение о Красной книге Свердловской области“. Союз охраны птиц России. 24-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2011-yil.
  8. Красная книга Нижеlocationской области. Том 1. Животные., 2-е изд., перераб. и доп., Нижний Новlocation: ДЕКОМ, 2014 — 77 bet. ISBN 978-5-89533-3273. 
  9. „Аннотированный список видов, исключённых из предыдущих изданий Красной книги, а также требующих дополнительного изучения и внимания в целях профилактической охраны“. Красная книга Республики Беларусь. 28-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2015-yil.

AdabiyotlarTahrirlash

  • Бейчек В., Штясны К.. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. М.: Лабиринт-пресс, 2001. 
  • Акимушкин И.. Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся. М.: Мысль, 1995. 
  • Мир животных в 7 тт. М.: Просвещение, 1986. 

HavolalarTahrirlash