Haka (maori xaka) — Yangi Zelandiya maorilarining marosim raqsi boʻlib, unda ijrochilar oyoqlarini bilan yer tepib, sonlari va koʻkragiga uradilar va joʻr boʻlib baqiradilar[1] . Bu Maori musiqasining eng mashhur shakllaridan biri boʻlib, All Blacks regbi jamoasi tufayli koʻpchilik Yangi Zelandiyaliklar xaka bilan yaxshi tanish[1] .

„Maori qizi Haka raqsiga tushishni oʻrganmoqda“, Gottfrid Lindauer, 1907 yil

Maori tilida „haka“ soʻzi „umuman raqs“ degan maʼnoni anglatadi, yoki „raqsga hamroh boʻlgan qoʻshiq“ deb ham tarjima qilinadi[2] . Hakani faqat „raqslar“ yoki „qoʻshiqlar“ ga bogʻlab boʻlmaydi: Alan Armstrong soʻzlari bilan aytganda, xaka — bu har bir asbob — qoʻllar, oyoqlar, tana, til, koʻzlar — oʻz qismini bajaradigan kompozitsiyadir[2] .

Xakining oʻziga xos tafsilotlari — raqs barcha ishtirokchilar tomonidan bir vaqtning oʻzida ijro etiladi va yuz ifodasi bilan birga keladi. Yuz ifodasi (koʻz va tilning harakatlari) juda muhim va ular raqsning qanchalik yaxshi ijro etilishini aniqlaydi[2] . Haka ijro etgan ayollar tillarini tashqariga chiqarishlari shart emas[2] . Harbiy boʻlmagan xaka barmoqlar yoki qoʻllarning toʻlqinga oʻxshash harakatlarini oʻz ichiga olishi mumkin[1] . Raqs rahbari (erkak yoki ayol) bir yoki ikki qator matnni chaqiradi, shundan soʻng qolganlari xor bilan birgalikda javob berishadi[1][2] .

TarixiTahrirlash

Xakaning kelib chiqishi haqida turli xil afsonalar mavjud. Ulardan birining soʻzlariga koʻra, bu raqsni birinchi marta qabila rahbariga tegishli kitni oʻldirgan maʼlum bir Kaeni qidirayotgan ayollar ijro etgan. Ayollar uning tashqi koʻrinishini bilishmasdi, lekin tishlari egriligini bilishardi. Kae boshqa odamlar orasida edi va uni olomon ichida aniqlash uchun ayollar kulgili harakatlar bilan kulgili raqsga tushishdi. Hakani koʻrib, Kae kuldi va oʻzini oshkor qilib qoʻygan[2].

Haka asosan kechki payt oʻyin-kulgi uchun ijro etilgan; haqiqiy erkak xaka raqsi bor, ayollar, bolalar, shuningdek, har ikki jins kattalar uchun moslari ham mavjud[1]. Salomlashish raqslari odatda jangovar tarzda boshlandi, chunki kelganlarning niyati kutib oluvchilarga maʼlum emas edi[2]. Aynan shu jangari raqs bilan qurollangan maori 1769-yilda Jeyms Kukni kutib olgan[2] .


TurlariTahrirlash

"Peruperu" (maori peruperu) — harbiy xaka, shuningdek, „paxmoq“ deb ham ataladi (maori puha, bu nom harbiy mashgʻulotlarda ishlatilgan), jangdan oldin, tanaffuslar paytida va muvaffaqiyatli tugagandan soʻng darhol bajarilgan[1]. Bu jarayonda raqqosalar koʻpincha qurollarini silkitadilar, koʻzlarini qamashtiradilar, tillarini chiqarib, jazavada qichqirishadi, tanalari esa talvasalar bilan titraydi[1] . Peruperaning oʻziga xosligi shundaki, uni bajarayotgan barcha jangchilarning bir vaqtning oʻzida sakrashlari, shuningdek, baʼzida erkaklar uni yalangʻoch holda raqsga tushirishlari va jinsiy olatni tik turishi alohida jasorat belgisi hisoblangan[1].

AdabiyotlarTahrirlash

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 McLean 1996.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Gardiner 2011.