Ashyoviy dalil – jinoyat yoki fuqarolik ishini to‘g‘ri yuritish uchun ahamiyatli bo‘lgan narsalar. Amaliyotda "tilsiz guvohlar" deb yuritiladi. Ke-lib chiqishini, kimga tegishliligini, ma’lum maqsadlarda foydalanilganli-gini yoki turgan joyi o‘zgarganligini, u yoki bu moddalar, narsa, jarayon va hodisalar ta’sir etganligini aniqlash mumkin bo‘lgan moddiy belgilarga, shuningdek ish holatlarini aniqlashga xizmat qiladigan har qanday boshqa alomatlar va belgilarga ega bo‘lgan narsa Ashyoviy dalil hisoblanadi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 203-modda); ular ishni mazmunan hal qilish uchun aniqlash vositasi bo‘lishi mumkin. Ashyoviy dalil o‘z xususiyatlariga ko‘ra quyidagicha tav-siflanadi: 1) jinoyat ob’ekti bo‘lgan Ashyoviy dalil, 2) jinoyat quroli bo‘lgan Ashyoviy dalil, 3) 830jinoyat izlarini o‘zida saqlab qolgan Ashyoviy dalil ; 4) jinoyat orqasida topilgan boylik. Ashyoviy dalil lar hodisa sodir bo‘lgan joyni yoki boshqa joylarni, binolarni ko‘zdan kechirish, tanib olish uchun ko‘rsatish, guvohlantirish, murdani eksgumatsiya qilish, ekspert tekshiruvi uchun namu-nalar olish, ko‘rsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekshirish, olib qo‘yish, tintuv o‘tkazish jarayonida olinishi.mumkin. Narsani Ashyoviy dalil deb e’tirof etish va uni jinoyat ishiga qo‘shib qo‘yish to‘g‘risida surishtiruvchi, tergovchi –qaror, sud esa – ajrim chiqaradi, ularda Ashyoviy dalil ni ishda qoldirish yoki uni saqpash uchun topshirish masalasi hal qilinishi lo-zim. Ashyoviy dalil larni saqlash yoki boshqa joyga yuborish uchun alohida tartib belgilan-gan. Ashyoviy dalil, ular haqidagi masala sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi bilan yoxud surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning ishni tugatish to‘g‘risidagi qarori bilan hal qilinmaguncha saqlab turiladi. Hukmda, shuningdek jinoyat ishini tugatish to‘g‘risidagi ajrimda yoki qarorda Ashyoviy dalil lar masalasini hal etish qoidalari, Ashyoviy dalil larni shikastlaganlik yoki yo‘qotganlik uchun javobgarlik (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 204–212-moddalar), Ashyoviy dalil larni talab qilib olish va taqdim etish tar-tibi va majburiyati, ularni saqlash va qaytarib berish tartibi qonun bilan bel-gilab qo‘yilgan (Oʻzbekiston Respublikasi FPK, 80-83-moddalar).

AdabiyotlarTahrirlash

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil