Degazatsiya (de... va gaz) — 1) zaharlangan joylar, inshootlar, harbiy texnika, jangovar qurollar, oziq-ovqat, havo, suv va b.ni zararsizlantirish. D. qiluvchi moddalar sifatida xlorli ohak, kalsiy gipoxlorit, xloraminning har xil konsentratsiyalari, ishkrrli tuzlar qoʻllanilishi mumkin. Zaharlangan joy xlorli ohak bilan D. qilinadi, ayrim hollarda esa tuproq yoki qorning zaharlangan qatlami olib tashlanadi. Kiyim-boshlar issiq qavo yordamida, jangovar texnika va harbiy qurollar xloramin va ishqorli eritmalarni purkash yoʻli bilan yoki yuvuvchi eritmalar (benzin, kerosin, spirt) da D. qilinadi. Xonalarni zaharli moddalar bugʻi va gazlardan xoli qilish uchun ular shamollatiladi. D.da maxsus mashina va asboblar, oddiy suv sepish mashinalari, greyderlar, gidropult lar qoʻllanilishi mumkin; 2) metallurgiyada — vakuumda ishlov berish yoʻli bilan suyuq metallar tarkibidagi gazlarni chiqarib yuborish. Kovshli, sirkulyasion va b. Usullari bor; 3) foydali qazilmalar qatlamlari va atrofdagi jinslar orasidan zararli gazlarni tabiiy yoki sunʼiy usullar bilan chiqarib yuborish. Konlarga gaz toʻplanib qolishining oldini olish uchun bajariladi: 4) qishloq xoʻjaligida — fumigatsiyaning soʻng zaharli gaz va bugʻ qoldiqlarini yoʻqotish. Havoning quruq va x.aroratning yuqori boʻlishi D.ni tezlashtiradi. D. aktiv va passiv usulda bajariladi. Aktiv D. don va donquritgichlar yordamida yoki quyosh taftida shopirib quritish bilan amalga oshiriladi. Passiv D.da esa fumigatsiya qilingan don, chigit va b. mahsulotlardan gaz tamoman uchib ketmaguniga qadar ularga tegilmaydi, mahsulotlar saqlanadigan omborda derazalar ochilib, yelvizak hosil qilinadi. Binoda brommetil bor-yoʻqligini aniqlash uchun atsetil lampasi, sham, gugurtni yondirib polga yaqinlashtiriladi, agar olov oʻchmasa yoki rangi oʻzgarmasa D. nihoyasiga yetgan hisoblanadi.

AdabiyotTahrirlash

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil