Ionlovchi nurlanish - zarra lar va elektromagnit nurlanish kvan-tlari oqimi; modda orqali oʻtishi uning atom va molekulalari ionlanishiga va qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Ionlovchi nurlanish elektronlar, pozitronlar, protonlar, neytronlar va boshqalar elementlar zarralar, shuningdek, atom yadrolari va gamma-, rentgen va optik diapazondagi elektromagnit nurlanishdan iborat.

Zaryadlangan zarralar muhitning atom va molekulalari bilan bevosita toʻqnashib ionlanishiga birlamchi ionlanish; urib chiqarilgan elek-tronlarning ionlanishiga ikki-lamchi ionlanish deyiladi. Muhitning Ionlovchi nurlanish taʼsirida ionlanishi, asosan, Ionlovchi nurlanishning energiyasiga, tarkibiga, zichligiga bogʻliq. Fan va texnikada, biologiya va tibbiyotda, qishloq xoʻjaligi va sanoatda Ionlovchi nurlanish muhim ahamiyatga ega. Mas, kimyoviy reaksiyalar Ionlovchi nurlanish taʼsirida pastroq temperatura va bosimda amalga oshiriladi (qarang Radiokimyo). Ionlovchi nurlanish oziq-ovqat, dori-darmon mahsulotlari va b.ni sterillash va konservalashda ishlatiladi. Oʻsimlik va mikroorganizmlarda Ionlovchi nurlanish taʼsiri bilan har xil mutatsiyalarni keltirib chikarish mumkin.[1]

ManbalarTahrirlash

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil