Ismli son — biror oʻlchov birligi bilan birga yoziladigan son. Mac, 7 m (yetti metr), 9° (toʻqqiz gradus), 3 ga (uch gektar), 40 sm2 (qirq kvadrat santimetr). Bu sonlar abstrakt (mavhum) sonlar (mas, 7, 9, 40) bilan taqqoslanadi. Son yonida bir xil oʻlchov birliklari qatnashsa, I. s. sodda (mas, 7 m), bir necha birliklar qatnashsa, murakkab (mas, 7 m 20 sm 5 mm) deyiladi.[1] Ismli sonlar ustida amallar (kesmani detsimetr va santimetr bilan o`lchashda murakkab ismli sonlar hosil bo`lishi) birinchi sinfdayoq uchraydi. Bunday sonlar ustida amallar bajarish o`lchovlar orasidagi bog`lanishlarni yetarlicha to`la o`zlashtirish uchun bir birlikdan ikkinchi birlikka o`tishga oid (ancha mayda birliklarni yiriklari bilan almashtirish yoki buning teskarisi), ismli sonlarni taqqoslash (oddiy ismli sonlarni ham, murakkab ismli sonlarni ham)ga oid mashq bajarish zarur. Ko`p xonali ismsiz sonlarni qo`shish va ayirish bilan bog`liq holda uzunlik, massa, vaqt va baho (narx) o`lchovlari bilan ifodalanadigan ismli sonlarni qo`shish va ayirish ustida ishlash amalga oshiriladi. Bunday sonlar ustida amallarni ikki usulda bajarish mumkin. Sonlarni qanday berilgan bo`lsa, shunday qo`shish (ayirish) kerak. Bunda qo`shish kichik o`lchov birliklaridan boshlanadi. Natija topilgandan keyin yirikroq o`lchov birliklarida ifodalanadi. Masalan: 62 m 24 sm + 12 m 26 sm = 74 m 50 sm 162 m34 sm

ManbalarTahrirlash

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil