Panama: Versiyalar orasidagi farq

4 bayt olib tashlandi ,  7 yil oldin
Qatorga koʻchirish toʻgʻrilandi
k (clean up, replaced: km2 → km² using AWB)
(Qatorga koʻchirish toʻgʻrilandi)
 
== Tarixi ==
P.ni ispanlar mustamlaka qilib olgunga qadar bu yerda kuna, guaymi, chokova va b. 60 dan ortiq in-deys qabilasi yashagan. P.nidastlab 16-a.da ispan konkistadorlari zabt etgan. Mustamlakachilar tub aholiga zulm oʻtkazgan va koʻpchiligini qirib tashlab, plantatsiyalar va konlarda ishla-tish uchun Afrikadan negr qullarni keltirgan. Amerikadagi ispan mustamlakalarining mustaqilligi uchun urush davomida (1810—26) Panama oʻzini mu-staqil deb (1821) eʼlon qildi va S Bolivar tuzgan Buyuk Kolumbiya respublikasi tarkibiga kirdi. 1830 y.da Buyuk Kolumbiya parchalangach, 1831 y.dan Yangi Granada (1886 y.dan Kolumbiya) respublikasi tarkibiga departament huquqida kirdi. 1903 y. P. Ko-lumbiyadan ajralib chiqib, mustaqillik eʼlon qildi. Ammo oʻsha yili 18 noyabr da AQSH bilan P. oʻrtasida tuzilgan shartnomaga binoan, Panama kanali qurish moʻljallangan hudud AQShga "abadiy foydalanish, egallash va nazorat qilish" uchun berilishi oqiba-tida P. AQShga butunlay qaram boʻlib qoldi. Amerikaliklar bu yerda harbiy baza qurib, oʻz qoʻshinlarini joylashtirdi. P. xalqi koʻp yil oʻz yerini ozod qilish uchun kurashdi (1958, 1959, 1964 y.lardagi harakatlar). 1968 ‘y. general O. Torrixos Errera boshchiligidagi milliy gvardiya davlat toʻntarishi qilib, iqtisodiy mustaqillikni mu-stahkamlash, siyosiy hayotni demokra-tiyalash tadbirlarini oʻtkazdi. 1977 y. P. hukumati AQSH bilan tuzgan ikki shartnomaga koʻra, 1903 y.gi shartnoma bekor qilindi, 1979 y. 1 okt.dan kanal zonasi ustidan P. suvereniteti tiklandi, 2000 y. 1 yanvardan kanalning oʻzi ham P. tasarrufiga oʻtdi. P. 1945 y.dan — BMT aʼzosi. OʻzR suverenitetini 1992 y. 2 yanvarda tan oldi. Milliy bayrami —3 noyabr — Mustaqillik kuni (1903).
 
dan kanal zonasi ustidan P. suvereniteti tiklandi, 2000 y. 1 yanvardan kanalning oʻzi ham P. tasarrufiga oʻtdi. P. 1945 y.dan — BMT aʼzosi. OʻzR suverenitetini 1992 y. 2 yanvarda tan oldi. Milliy bayrami —3 noyabr — Mustaqillik kuni (1903).
 
== Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari ==
P. da bir qancha gaz. va jur.lar nashr etiladi. Muqimlari: "Matutino" ("Tonggi xabarlar", kundalik hukumat gaz., 1969 y.dan), "Panama —Amerika" (kundalik gaz., 1989 y.dan), "Prensa" ("Matbuot", kundalik gaz., 1980 y.dan), "Siglo" ("Asr", kundalik gaz., 1985 y.dan), "Unidad" ("Birlik", oyiga 2 marta chiqadigan gaz., 1973 y.dan), "Kritika libre" ("Erkin tan-qid", kundalik gaz., 1925 y.dan), "Analisis" ("Tahlil", iqtisodiyot va siyosat masalalarini yorituvchi oylik jur.). Milliy axborot agentligi yoʻq. P. ra-dioeshittirish uyushmasi mavjud. Radioeshittirish va telekoʻrsatuv xususiy boʻlib, tijorat asosida ishlaydi.
 
Adabiyoti ispan tilida rivojlanib kelmoqda. Dastlab Kolumbiya adabiyoti tarkibida vujudga keldi. 19-a.ning 2yarmida undan ajralib chiqib, milliy adabiyot tarzida shakllana boshladi. M. Arosemena oʻzining "Tarixiy xotiralar" va oʻgʻli X. Arosemena ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va maishiy mavzulardagi ocherklari bilan unga asos soldilar. 1845 y.da tuzilgan Havaskor maʼrifatparvarlar jamiyati P. milliy adabiyotini yaratishda katta rol oʻynadi. Vatanparvarlik ruhida sheʼrlar yozgan X. Kolunxe, T.M. Fyoyyo, X. M. Aleman, A.D. le Isaka kabi shoirlar P. adabiyotini yuqori pogʻonaga koʻtardilar. 20-a. boshlarida hukm surgan modernizm namoyandalari D. Errera, G. Andreve, L. A. Soto, R. Miro va b. adiblar P. adabiyotining oʻziga xosligini himoya qilish bilan birga yevropacha uslublardan ham foydalandilar.
Adabiyoti ispan tilida rivojlanib kelmoqda. Dastlab Kolumbiya adabiyoti tarkibida vujudga keldi. 19-a.
 
ning 2yarmida undan ajralib chiqib, milliy adabiyot tarzida shakllana boshladi. M. Arosemena oʻzining "Tarixiy xotiralar" va oʻgʻli X. Arosemena ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va maishiy mavzulardagi ocherklari bilan unga asos soldilar. 1845 y.da tuzilgan Havaskor maʼrifatparvarlar jamiyati P. milliy adabiyotini yaratishda katta rol oʻynadi. Vatanparvarlik ruhida sheʼrlar yozgan X. Kolunxe, T.M. Fyoyyo, X. M. Aleman, A.D. le Isaka kabi shoirlar P. adabiyotini yuqori pogʻonaga koʻtardilar. 20-a. boshlarida hukm surgan modernizm namoyandalari D. Errera, G. Andreve, L. A. Soto, R. Miro va b. adiblar P. adabiyotining oʻziga xosligini himoya qilish bilan birga yevropacha uslublardan ham foydalandilar.
 
1-jahon urushidan keyin adiblar 2 oqimga boʻlinib ketdi. R. Sinan, R. Laurens kabi shoirlar "avangardizm" tarafdori boʻlib, formalizm yoʻliga oʻtdi. D. Korei, D. Errera Sevilyano ijtimoiy zidsiyatlarni aks ettirdi. I. de X. Valdes va b. adiblar shahar va qishloq turmushini haqqoniy tasvirladi. 2-jahon urushidan soʻng yozuvchilar ijodida ijtimoiy adolatsizlikni fosh etish mavzui muhim oʻrin oldi (M. Riyera, P. Rivera, X. Franko va b.). Zamo-naviy yozuvchilar orasida D. Moran, A. Menendes Franko kabi shoirlar, E. Chues, X. M. Bayyard Lerma, X. Beleno kabi prozachilar, dramaturg X. de X. Martines asarlari mashxur.
187 764

ta tahrir