Shotlandiya: Versiyalar orasidagi farq

Kontent oʻchirildi Kontent qoʻshildi
qisqartmalarni toʻliqlash (p1, v0.3)
qisqartmalarni toʻliqlash (p1, v0.5)
Qator 1:
[[File:Flag of Scotland.svg|200px|right]]'''Shotlandiya''' - Buyuk Britaniyaning maʼmuriy-siyosiy qismi (tarixiygeografik hudud). Buyuk Britaniya o.ning shim. qismi va unga yondosh orollar (Gebrid, Orkni, Shetland)da joylashgan. Maydoni 78,8 ming km². Aholisi 5 mln. kishidan ortiq (2000). Asosiy shahri — Edinburg . Maʼmuriy jihatdan 9 rayon va orol hududga boʻlingan. Yer yuzasi, asosan, qir va togʻlar, qisman pasttekislik. Sohil boʻyi kambar pasttekislik. Iqdimi okean iqlimi. Daryo va koʻl koʻp. Hududining 2/1 qismi vereskli yalangliklar. Aholisining asosiy qismi shotlandlar. shahrida gellar shotland millatining oʻziga xos etnik guruhini tashkil qiladi.
 
shahrining qadimiy aholisi piktlar boʻlgan. 5—6-asrlarda Irlandiyadan skottlar koʻchib kela boshlagan. Sh. nomi (5so11aps1 —skottlar mamlakati) shundan kelib chiqqan. 7-asrda Sh. hududining jan.ga angllar kelib joylashgan. 11-asrdan Sh. qirolligi tashkil boʻldi. 11 a.ning 2-yarmida Sh. Angliyaning normann bosqinchilari hujumiga uchradi. Shotland qiroli oʻzini Angliya qirolining vassali deb tan oldi. 1296—1314 yillarda Sh. Angliyaga qarshi mustaqillik urushini olib bordi. 1328 yil Angliya Sh. mustaqilligini tan oldi. 16-asrda cherkovni isloh qilish harakati avj oldi (q.qarang [[Reformatsiya]]). 1560 yil Sh. parlamenti (1289—92 yillarda tashkil topgan) mamlakatda presviterianlik cherkovini taʼsis etish toʻgʻrisida Kovenant — shartnomani eʼlon qildi. 1603 yil Styuartlar sulolasi ingliz taxtida tasdiqlangach, Sh. Angliya bilan shaxsiy ittifoq (uniya) sifatida birlashdi. 1651 — 52 yil rasmiy ravishda Angliyaga qoʻshib olindi. 1707 yil Sh.Angliya ittifoqi toʻgʻrisidagi hujjat qabul qilingach, Sh. butunlay Angliyaga qoʻshildi.
 
Adabiyoti. shahrida gel tilida boy xalq ogʻzaki ijodi mavjud. 13-asrdayoq xalq balladalari, qoʻshiqlari, bardlar asarlari paydo boʻlgan. Sheʼriyat gel adabiyotining oʻtgan davrlardagi ham, hozirgi zamondagi ham asosiy janridir (A.Makdonald, D.Makintayr 18-asr shoirlaridir). Mustaqillik uchun kurash (1296—1314) ingliz tilining shotland variantida vatanparvarlik sheʼriyatining rivojiga olib keldi (J.Barborning "Bryus", G.Menestrelning "Uolles" dostonlari va boshqalar). 15—16-asrlarda shotland sheʼriyatida umumevropa adabiyoti uchun mushtarak boʻlgan gumanistik gʻoyalar aks etdi [qirol va shoir Yakov I (1394—1437)ning "Qirol kitobi" dostoni, R.Xenrison (1430— 1506)ning "Kressida vasiyati" dostoni va masallari]. Uygʻonish davrshtt qaldirgʻochi G.Duglas (1474—1522) "Qalb qiroli" (1516) dostonini yozdi. A.Skott (taxminan 1525—85) va A.Montgomeri (taxminan 1556—1610) gumanistik lirikaning yorqin namunalarini yaratishdi. 17-asr adabiyoti siyosiy va diniy kurash ohanglariga toʻla boʻlsada, u oʻtgan asrlardagidek baquvvat emas edi. 18-asr shoirlari A.Ramzey (1680—1758), R.Fergyuson (1750—74) oʻz sheʼrlariga xalq sheʼriyatidagi hayotiylik va erksevarlikni olib kirdilar. R.Byornsnnsh oʻziga xos chuqur demokratik sheʼriyatida erksevar xalqning haqiqat va tenglik haqidagi orzulari oʻz ifodasini topdi. 17—a.lardan boshlab koʻp shotland adiblari milliy koloritni saqlagan holda ingliz tilida ijod qildilar (U.Drammond, J.Bosuel, T.J.Smollet, L.Karleyl, M.Spark va boshqalar). 19asr jahon adabiyotining buyuk vakili V.Skott yangi davr adabiyotidagi tarixiy roman janrining asoschisi boʻldi. Kechki romantizm namoyandalaridan R.L.Stivenson (1850—94) tarixiy romanlari shuhrat qozondi. 20-asrning 20-yillaridan shotland Uygʻonishi deb atalgan davr — sheʼriyatning gullagan davri boshlandi. Uning yorqin vakili Xyu Makdiarmid (1892—1978) boʻldi. 1930-yillarda D.Allan, L.Gressika Gibon, J.Bleykning ijtimoiy mavzudagi romanlari yuzaga keldi. 1970—90 yillardagi mashhur adiblar: R.Jenkins, J.M.Braun, I.K.Smit.