Uygʻurlar: Versiyalar orasidagi farq

Kontent oʻchirildi Kontent qoʻshildi
Qator 33:
=== Uygʻur hoqonligi ===
[[File:Uyghur_Khaganate.png|500x400px]]<br />
'''[[Uygʻur hoqonligi]]''' (745—840) — [[Markaziy Osiyo]]ning sharqida turkiy tilli qabilalar barpo etgan oʻrta asrlik mamlakat. [[Selenga, Oʻrxon, Toʻla]] daryolaridaryolarining joqasiga joylashgan. 8 asrning boshlanishida yaglakar urugʻi boshlagan toʻqqiz-oʻgʻiz qabilalar ittifoqi Sharqiy turk hoqonligiga qarshi oʻz mustaqilliklari uchun jang qildi. Asta sekinsekinlik bilan ular bir mamlakatgamamlakat birikdiboʻlib tashkil topdi. Yangi mamlakat Uygʻur hoqonligi deb ataldi. 744-yili Sharqiy turk hoqonligining lashkarlari ustidan gʻalaba qozongan ular siyosiy va mudofa kuchinikuchlarini ilk bor oʻz qarmogʻiga oldi. Sharqiy turk hoqonligining oʻrniga yangi mamlakat — Uygʻur hoqonligi tashkil topdi. Uning poytaxti — Orxon daryosi yoqasidagi Qorabalasagʻun shahri boʻldi. Ilk hoqoni [[Peylo (746)]] boʻldi. Uninh davrida mamlakat hududi [[Oltoy]] togʻlaridan Katta Xinganga, Sayan qirgʻoqlaridan janubda [[Gobi]] choʻligacha kengaydi. Peylo vafotidan keyin uning oʻgʻli [[Moʻyinshoʻr]] taxtga oʻtirdi (746—759). U yanada mamlakatni ulgʻaytibkengaytirib, [[Markaziy Osiyo]] bilan va [[Xitoy]] bilan aloqa oʻrnatti. Moʻyinshoʻr Tivani oʻz tarkibiga kiritdiqoʻshib oldi. Uygʻur hoqonligi shu darajada kuchaydiki 757 y.yili [[Xitoy]]da Sugʻdlik [[An Lu-shan]] boshchiligidagi isyonchilar isyonga chiqqanida Xitoy imperatori Moʻyinshoʻrdan madad soʻradi. Uygʻur hoqonligi turkiyzabon koʻchmanchi qabilalarning ittifoqi natijasida tashkil topgan oʻrta asrlik mamlakat boʻldi. Bosh mansab hoqonninhhoqonning qoʻlidAqoʻlida BOʻLDIboʻldi. Aholisi asosan corvachilikchorvachilik va dahqonchilikdehqonchilik bilan shugʻullandi. Shahar, qoʻrgʻon, qishloq barpo qilishetish rivojlandi. Kulolchilik esa rivojlana boshladi. [[Siriya]] alifbosi asosida uygʻur alifbosi tashkil qilinditopdi. Uygʻurlarning maʼlum miqdori [[buddizm]] diniga dininamansub boʻlsa, 8 asrning oxirlarida manixey diniga koʻcha boshladi. Aytish joizki, xalqning asosiy qismi tangriga sigʻindi. Uygʻur zadagonlarining oʻzaro kurashishlari bilanva qabilalarning isyonga koʻp chiqishi natijasida 8 asrning oxirlarida hoqonlik zaiflashdi. Oxiri 840-yili [[Enisoy (Enisoy)]] qirgʻizlarining bosqinchiligidan hoqonlik batomom quladi. Uygʻurlarning [[Oltoy]] bilan [[Tarbagʻatoy]] orasidagi Qarluq hoqonligiga qochdi. Qolgani Sharqiy Turkiston bilan [[Gansu]] hududidan boshpana topdi. Uygʻur hoqonligi yuz yilyilga chamasidayaqin [[Xitoy]]ning Markaziy Osiyoga oʻtishiga toʻsiq boʻldi.
 
== Manbalar ==