Pasport — bu inson shaxsini tasdqilashi uchun hukumat tomonidan joriy qilingan rasmiy sayohat hujjati. Bu pasport egasiga xorijga sayohat qilish va chet eldalik paytida konsullik yordamidan foydalanish imkonini beradi. Hujjat uning egasining shaxsini va fuqaroligini tasdiqlaydi. [1] Standart pasportlarda to‘liq ismi-sharifi, fotosurati, tug‘ilgan joyi va sanasi, imzosi, pasportning amal qilish muddati kabi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan boʻladi. Pasportlar odatda milliy hukumatlar tomonidan beriladigan boʻlsa-da, ayrim submilliy hukumatlar [lower-alpha 1] oʻz chegaralarida yashovchi boshqa davlat fuqarolariga pasport berishga vakolatli.

Soat yoʻnalishi boʻyicha, yuqoridan chapdan: Gollandiyaning oddiy, Nepal diplomatik, Xitoyning xizmat va Polshaning oddiy pasportlari

Koʻpgina davlatlarda pasportlar mikrochipni oʻz ichiga olgan biometrik pasportlardan foydalanganlar (yoki berishni rejalashtirmoqda), bu ularni mashinada oʻqish mumkin va qalbakilashtirishni qiyinlashtiradi. [2] -, 2019-yil(2019-Expression error: Unrecognized word "january".-00) holatiga koʻra , 150 dan ortiq yurisdiksiyada elektron pasportlar berilgan. [3] Avvalroq chiqarilgan biometrik boʻlmagan mashina oʻqiy oladigan pasportlar esa tegishli amal qilish muddati tugagunga qadar amal qiladi.

TurlariTahrirlash

Dunyo boʻylab hukumatlar turli maqsadlar uchun turli xil pasportlar chiqaradilar. Eng keng tarqalgan nav — bu individual fuqarolarga beriladigan oddiy pasportlar. Ilgari ayrim davlatlarda jamoaviy pasportlar [lower-alpha 2] yoki oilaviy pasportlardan ham foydalanishgan. [lower-alpha 3] Bugungi kunga kelib pasportlar guruhlarga emas, balki individual yaʼni yakka sayohatchilarga beriladi. Fuqarolarga milliy hukumatlar tomonidan beriladigan odatiy pasportlardan tashqari, muayyan sharoitlarda hukumatlar tomonidan boshqa turdagi turli-xil pasportlar ham mavjud.

Jismoniy shaxslarga odatda faqat bitta pasportga ega boʻlish ruxsat berilgan boʻlsa-da, ayrim hukumatlar fuqarolarga bir nechta oddiy pasportga ega boʻlishga ruxsat beradi. [lower-alpha 4] Jismoniy shaxslar bir vaqtning oʻzida oddiy pasport va rasmiy yoki diplomatik pasportga ega boʻlishlari mumkin.

Favqulodda pasportlarTahrirlash

  Favqulodda vaziyat pasportlari — (shuningdek, vaqtinchalik pasportlar deb ataladi) pasportlari yoʻqolgan, oʻgʻirlangan yoki umuman yoʻq boʻlgan va almashtirish uchun vaqtlari boʻlmagan, masalan, chet elga chiqqan va bir necha kun ichida vataniga uchib ketishi kerak boʻlgan shaxslarga beriladi. Ushbu pasportlar juda qisqa muddatga moʻljallangan, masalan, vatanga qaytish uchun bir tomonlama boʻlib, ularning amal qilish muddati oddiy pasportlarga qaraganda ancha qisqaroq boʻladi. Shu maqsadda Laissez-passer ham ishlatiladi. [6] Buning oʻziga xos jihati shundaki, Birlashgan Qirollik Hamdoʻstlikka aʼzo boʻlmagan mamlakatlarda pasportini yoʻqotgan ayrim Hamdoʻstlik davlatlarining fuqarolariga favqulodda pasportlar beradi, ularning davlati diplomatik yoki konsullik vakolatxonasiga ega boʻlmagan holatda ham.

Diplomatik va rasmiy pasportlarTahrirlash

 

  • Diplomatik pasportlar: Odatda akkreditatsiyadan oʻtgan diplomatlar, yuqori darajali konsullik xodimlari, davlat yoki hukumat rahbarlari hamda tashqi ishlar vazirligining yuqori lavozimli xodimlariga beriladi. Diplomatik pasportga ega boʻlgan shaxslar chegara nazorati tekshiruvlaridan eng yuqori darajadagi immunitetga ega.
  • Rasmiy (yoki xizmat) pasportlar: Diplomatik pasport olish huquqiga ega boʻlmagan davlat ishlari boʻyicha sayohat qilayotgan oliy mansabdor shaxslarga beriladi. Rasmiy pasport egalari, odatda, chegara nazorati tekshiruvlaridan oʻtgan bir xil immunitetga ega. Amerika Qoʻshma Shtatlarida rasmiy va xizmat pasportlari ikki xil toifadagi pasport boʻlib, rasmiy pasportlar yuqori lavozimli amaldorlarga, xizmat pasportlari esa davlat pudratchilariga beriladi.
  • Jamoatchilik bilan aloqalar pasportlari: davlat kompaniyalarida yuqori lavozimlarni egallagan Xitoy fuqarolariga beriladi. Davlat ishlari pasportlari odatda oʻz egalarini chegara nazorat punktlarida tintuv qilishdan ozod qilish huquqini bermasa-da, ular asosan Afrika va Osiyodagi bir qancha mamlakatlarda yanada erkin viza siyosatiga boʻysunadi (qarang: Xitoy fuqarolari uchun viza talablari).

HavolalarTahrirlash

Pasport soʻzining maʼnosi

  1. „Definition of PASSPORT“ (en). www.merriam-webster.com. Qaraldi: 14-iyul 2021-yil.
  2. Cane, P. The New Oxford Companion to Law. London: Oxford University Press, 2008. ISBN 9780199290543. 
  3. „The electronic passport in 2021 and beyond“. Thales Group.
  4. „Collective (group) passports“. GOV.UK. Government Digital Service. Qaraldi: 13-noyabr 2021-yil.
  5. „Passports for children“. Canada.CA. Government of Canada. Qaraldi: 6-dekabr 2015-yil.
  6. „Guidance ECB08: What are acceptable travel documents for entry clearance“. Qaraldi: 19-mart 2015-yil.


Manba xatosi: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found