Qozogʻiston geografiyasi

Qozogʻistonning batafsil xaritasi
Oʻrta Osiyo cho'llarida (Oqmola viloyati)

Qozogʻiston Oʻrta Osiyo va Sharqiy Yevropada joylashgan. 2,724,900 kvadrat kilometr maydonga ega boʻlgan Qozogʻiston Oʻrta Osiyodagi toʻrtta davlatdan ikki baravar va Alyaskadan 60 % katta. Mamlakat janubda Turkmaniston, Oʻzbekiston va Qirgʻiziston; Rossiya shimolda; gʻ'arbda Kaspiy dengizi; sharqda Xitoyning Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati bilan chegaradosh.

Yevropa hududiTahrirlash

Qozogʻiston — dunyoning ikki qismida, Yevropa va Osiyo chegarasida joylashgan davlat; mamlakatning katta qismi Osiyoda, kichikroq — Sharqiy Yevropada joylashgan. Sovet, rus va qozoq manbalarida Yevropaning Qozogʻiston orqali oʻtadigan chegarasi Mugodjari togʻlari va Emba daryosi boʻylab berilgan[1]. Ilgari dunyoning chegaralari Ural daryosi boʻylab tortilgan, shuning uchun baʼzi manbalarda farqlar mavjud: „Britannica“ ensiklopediyasi „Yevropa“ maqolasida TSB (Mugodjari va Emba uchun)[2] bilan bir vaqtga toʻgʻri keladigan Yevropa va Osiyoning chegaralari tasvirlangan, ammo ingliz tilidagi xaritalarda chegara Ural daryosi boʻyida koʻrsatilgan. Markaziy razvedka boshqarmasining Umumjahon faktlar kitobi Qozogʻistonning Yevropa qismini Ural daryosi boʻylab chizishda davom etmoqda[3].

IqlimiTahrirlash

 
Qozogʻistondagi Köppen iqlim tasnifi xaritasi.

Qozogʻistondagi iqlim kontinentaldir. Yozda havo harorati oʻrtacha 30 °C va qishda oʻrtacha −20 °C boʻladi.[4]

Quyida iqlim diagrammalarida mamlakatning turli xil iqlimlaridan namunalar keltirilgan, ular ikkita qarama-qarshi shaharlardan olingan (tegishli jadvallar bilan); Aktau va mamlakatning gʻarbiy qismidagi Kaspiy dengizi sohillari sovuq choʻl iqlimi va sovuq quruq iqlimi bilan ajralib turadi, Petropavl iqlimi mamlakatning qolgan qismi uchun odatiy iqlimga ega; nam faslli kontinental iqlimning keskin oʻzgarishi, yogʻingarchilikning notekis taqsimlanishi va fasllar orasidagi haroratning keskin oʻzgarishi bilan farqlanadi.

Maydon va chegaralarTahrirlash

 
CIA World Factbook maʼlumotlariga koʻra, Qozogʻiston Markaziy Osiyodagi eng katta davlatdir:[5]

CIA World Factbook hisob-kitoblariga koʻra:

Maydon
  • Umumiy: 2,724,900 km2 (1,052,100 sq mi)
  • Quruqlik: 2,699,700 km2 (1,042,400 sq mi)
  • Suv: 25,200 km2 (9,700 sq mi)
Yer chegaralari
  • Chegaradosh davlatlari: Xitoy (janubi-sharqdan) 1,765 kilometres (1,097 mi)

, Qirgʻiziston (janubi-sharqdan) 1,212 kilometres (753 mi) , Rossiya (shimoldan) 7,644 kilometres (4,750 mi) , Turkmaniston (janubdan) 413 kilometres (257 mi) , Oʻzbekiston (janubdan) 2,330 kilometres (1,450 mi) .

ManbalarTahrirlash

  1. Qozogʻiston geografiyasi in the Great Soviet Encyclopedia, 1969–1978 (Russian)
  2. Europe(ingl.) — в энциклопедии Британника
  3. Kazakhstan Dunyo kitobi(ingl.)
  4. ClimateTemp.info Archived 2016-01-01 at the Wayback Machine. What is the Climate, Average Temperature/ Weather in Kazakhstan?
  5. Central Asia :: Kazakhstan — The World Factbook - Central Intelligence Agency. www.cia.gov. 2020-01-05.