Qozon xonligi - Oltin Oʻrda inqirozidan soʻng Oʻrta Volga boʻyi — Volga-Kama Bulgʻoriyasi hududida tashkil topgan davlat (1438—1552). Qozon xonlari sulolasiga Ulugʻ Muhammad (1438—45) asos solgan. Markazi — Qozon shahri Qishloq xoʻjaligi aholisi Qozon tatarlari (Volga bulgʻorlarining avlodlari), mari, chuvash, udmurd, mordva va boshqirdlardan iborat boʻlgan. Ular, asosan, dehqonchilik bilan shugʻullangan.

Shaharlarida hunarmandchilik rivojlangan. Qishloq xoʻjaligi Rus davlati, Sibir, Kavkaz va Sharq davlatlari bilan savdo aloqalari olib borgan. Hokimiyatni yirik zodagonlar kengashi(devon) maslahati bilan xon boshqargan. Shirin, bahrin, argʻin, qipchoq urugʻ vakillari — qarachlar, zodagonlarning oliy tabaqasini tashkil etgan. Bulardan keyingi oʻrinda sultonlar va amirlar, mirzalar, ulanlar va askarlar turgan. Musulmon ruhoniylar katta hurmatga sazovor boʻlganlar. Aholining asosiy qismini qora xalq" tashkil etgan.

Qishloq xoʻjaligi maʼmuriy jihatdan dorugʻlar (okrug) va uluslarga boʻlingan. Armiyani xonga qarashli gvardiya, alohida zodagon qoʻshinlar va soliq toʻlovchi xalq orasidan chiqqan koʻngillilar tashkil etgan.

Qishloq xoʻjaligi Rus yeriga tez-tez talonchilik hujumlari uyushtirib turgan, Rus qoʻshinlari esa 1467—69 yillarda Qozon, Vyatka shaharlariga yurish qilgan. 1487 yilgi yurish natijasida Alixon taxtdan agʻdarilib, uning oʻrnini akasi muhammad Ali (Ivan III ning gumashtasi) egallagan. Shu vaqtdan boshlab 1521 yilgacha Qishloq xoʻjaligi Rossiyaga qaram (vassal) davlat boʻlib qolgan. 1552 yil rus qoʻshinlari Qozonni bosib olgach, Qishloq xoʻjaligi tugatilgan va Oʻrta Volga boʻyining hammasi Rossiya tarkibiga kiritilgan.