Tupou VI (tongacha: ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho, 1959-yil 12-iyulda tugʻilgan) — Tonga qiroli. Marhum qirol Tupou V ning ukasi va vorisi. U akasi tomonidan 2006-yil 27-sentyabrda Tonga taxtining vorisi sifatida rasman tasdiqlandi[2]. Tonganing Avstraliyadagi Oliy komissari boʻlib ishlagan va 2012-yil 18-martda Tupou V vafotigacha, Kanberrada istiqomat qilgan[3][4][5][6][7][8][9][10][11].

Tupou VI
Ulukalala Lavaka Ata.jpg
Flag of Tonga.svg Tonga Qiroli
Hukmronligining boshlanishi: 2012-yil 18-martdan[1]
Hukmronligining tugashi:
Oʻtmishdosh: George Tupou V
Tugʻilgan sanasi: 12-iyul 1959-yil (1959-07-12) (63 yosh)
Tugʻilgan joyi:Nukualofa, Tonga

HayotiTahrirlash

Tonga shtatining Nukuʻalofa shahrida qirol Taufaʼahau Tupou IV ning uchinchi oʻgʻli va kenja farzandi. 1973-yildan 1977-yilgacha Kembrijdagi Leys maktabida tahsil olgan[12]. Sharqiy Angliya universitetida tahsil olgan. 1977-yildan 1980-yilgacha „Taraqqiyot tadqiqotlari“ni oʻqidi[13]. Oʻz faoliyatini harbiy sohada boshlagan, 1982-yilda Tonga mudofaa xizmatlarining dengiz qoʻshiniga kirgan va 1987-yilda leytenant-komandir boʻlgan. 1988-yilda AQSh dengiz harbiy kollejini tamomlagan. 1990-yildan 1995-yilgacha Tinch okeani toifasidagi VOEA Pangai patrul kemasiga qoʻmondonlik qilgan va uning mas’ul boʻlgan vaqti Bugenvildagi tinchlikparvar operatsiyalarni oʻz ichiga olgan. 1997-yilda Yangi Janubiy Uels universitetining mudofaa fanlari boʻyicha magistri va 1999-yilda Bond universitetining xalqaro munosabatlar boʻyicha magistri bilan tamomlagan.

1998-yilda u hukumat tarkibiga kirish uchun harbiy faoliyatini yakunladi. Birinchi navbatda, 1998-yil oktyabridan 2004-yil avgustigacha bir vaqtning oʻzida mudofaa vaziri va tashqi ishlar vaziri boʻlgan. Bu lavozimlarni oʻzining katta akasi Tupoutuadan, oʻsha paytda valiahd shahzodadan oldi. Keyinchalik, 2000-yil 3-yanvarda Bosh vazir etib tayinlandi. 2006-yil 11-fevralda toʻsatdan isteʼfoga chiqqunga qadar bu vazifani bajardi. Buning sababi hech qachon aniq aytilmagan, ammo 2005-yil oʻrtalaridan beri qirol oilasining hukumatdagi rolini kamaytirishga chaqirgan demokratiya tarafdori noroziliklari bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. 2006-yilgi Nukualofa tartibsizliklari bilan yakunlangan. Uning tayinlangan vorisi Feleti Sevele Tonganing birinchi bosh vaziri boʻlib, merosxoʻr yoki Tonga aristokratiyasini tashkil etuvchi 33 zodagon oilaning aʼzosi boʻlmagan.

2008-yilda ʻAxoʻeytu Tonganing Avstraliyadagi birinchi Oliy komissari etib tayinlandi, Bu lavozimni 2012-yilda Tonga taxtiga oʻtirgunga qadar egalladi[14]. Bundan tashqari, 2010-yilning 15-yanvaridan 2012-yilgacha uning oʻrniga Yaponiyada norezident elchi boʻlgan[15]. 2013-yilda Janubiy Tinch okeani universiteti rektori etib tayinlandi[16].

2022-yil 15-yanvarda Xunga Tonga-Xunga Xaapai otilishi va tsunamidan keyin u Qirollik saroyidan evakuatsiya qilindi[17]. 17-yanvar kuni saroyga qaytib keldi[18].

ManbalarTahrirlash

  1. Tonga Broadcasting, archived from the original on 11-yanvar 2015-yil, https://web.archive.org/web/20150111213621/http://www.tonga-broadcasting.net/uploads/2/8/1/9/2819652/media_release_2014_dec_5___tonga_national_public_holidays_for_2015.pdf, qaraldi: 13-sentabr 2017-yil Tupou VI]]
  2. Tupoutoʻa Lavaka, Tongaʼs new Crown Prince Arxivlandi 3-noyabr 2006-yil Wayback Machine saytida. Matangi Tonga, 27 September 2006
  3. „Announcement of the Passing of His Late Majesty & Proclamation of the New King“. Tonga Government Portal (21-mart 2012-yil). 15-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2012-yil.
  4. „Crown Prince Tongaʼs first High Commissioner to Australia“ Webarxiv andozasida xato: |url= qiymatini tekshiring. Boʻsh., Matangi Tonga, 15 August 2008
  5. read&id=41482 „Tongaʼs Crown Prince made High Commissioner in Canberra“, Radio New Zealand International, 15 August 2008
  6. Tupouto'a Lavaka, Tonga's new Crown Prince, archived from the original on 3-noyabr 2006-yil, https://web.archive.org/web/20061103043418/http://www.matangitonga.to/article/tonganews/royalty/tupoutoa_lavaka270906.shtml, qaraldi: 13-sentabr 2017-yil Tupou VI]]
  7. "Crown Prince Tonga's first High Commissioner to Australia", archived from the original on 17-avgust 2008-yil, https://web.archive.org/web/20080817231227/http://www.matangitonga.to/article/tonganews/foreignaffairs/tonga_highcommissioner_australia_150808.shtml, qaraldi: 13-sentabr 2017-yil Tupou VI]]
  8. read&id=41482 „Tongaʼs Crown Prince made High Commissioner in Canberra“
  9. „Announcement of the Passing of His Late Majesty & Proclamation of the New King“. Tonga Government Portal (21-mart 2012-yil). Qaraldi: 21-mart 2012-yil.
  10. „One in seven countries has leader who studied in UK“. BBC. Qaraldi: 26-sentabr 2014-yil.
  11. Fox, Liam. „Tonga crowns King Tupou VI in lavish public coronation, parties“. Nuku'alofa: ABC News (4-iyul 2015-yil). Qaraldi: 4-iyul 2015-yil.
  12. „King of Tonga, an Old Leysian, hosts royal tour“. The Leys School. Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
  13. „One in seven countries has leader who studied in UK“. BBC News (25-sentabr 2014-yil). Qaraldi: 26-sentabr 2014-yil.
  14. „HRH The Crown Prince Tupouto'a Lavaka: Tonga's First High Commissioner to Australia“. Tonga Government Portal (16-avgust 2008-yil). 30-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2012-yil.
  15. „Tonga's Crown Prince New Ambassador to Japan“. Pacific Islands Report (26-yanvar 2010-yil). 11-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-dekabr 2021-yil.
  16. „Mic“. 28-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyul 2015-yil.
  17. „Volcano triggers Tonga tsunami, alerts issued from Japan to US“ (inglizcha). uk.style.yahoo.com. Qaraldi: 15-yanvar 2022-yil.
  18. „Tonga's King returns to royal castle following tsunami“ (inglizcha). Royal Central (17-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 17-yanvar 2022-yil.