Emblem of Turkey.svg
TURKIYA GERBI
Mamlakat Turkiya Respublikasi
Qabul qilingan 1936-yil

Turkiyada rasmiy davlat gerbi yoʻq, lekin milliy bayroqdagi yarim oy va yulduz (turkcha : ay-yıldız, yonib oʻtilgan  'hilol-yulduz') shakli Turkiya pasportlari, Turkiya shaxsiy guvohnomalari va boshqa hujjatlarda de-fakto milliy gerb sifatida qoʻllaniladi.[1]

Yarim oy va yulduz 19-asrdagi Usmonli bayrogʻidan olingan boʻlib (1844-1923), hozirgi Turkiya bayrogʻining asosini ham tashkil qiladi. 1922-yil 1-noyabrda Sultonlik tugatilgandan soʻng, Usmonli gerbidan foydalanish toʻxtatildi, va yarim oy va yulduz Turkiyaning amaldagi milliy gerbiga aylandi.[2] 1930-yillarning milliy guvohnomalarida yarim oyning shoxlari oʻngga emas, chapga qaragan.

TarixTahrirlash

Sulton gerbi 1922-yilda Usmonli saltanati tugatilgandan soʻng, undan foydalanish bekor qilindi. Uning oʻrniga bayroqdagi yulduz va yarim oy qabul qilindi. Uch yildan soʻng, 1925-yilda Maorif vazirligi boshqa bir rasmiy gerbni aniqlash uchun tanlov ochdi va rassom Namiq Ismoilning nomi gʻolib boʻldi. Biroq, kulrang boʻrini oʻz ichiga olgan yangi gerb hech qachon rasmiy gerb sifatida roʻyxatga olinmagan va keyinchalik ishlatilmagan.[3]

 
Avstriyaning Vena shahridagi Turkiya elchixonasida koʻrilgan Turkiya gerbi.
 
Namiq Ismoilning emblema dizayni

Davlat organlari tomonidan foydalanishTahrirlash

Turkiya qizil bayrogʻining oppoq yarim oy va yulduzni oʻz ichiga olgan dumaloq qismi Turkiyaning bir qator vazirliklari va davlat muassasalarining amaldagi timsollarida, Buyuk Millat Majlisi gerbida va turk kiyimlarida bayroq belgisi sifatida ishlatiladi. Hamda milliy sport jamoalari va sportchilar kiyimi, turk guvohnomalarida ham ishlatilgan

 
Turkiya pasportlaridagi emblema
 
Milliy ID kartalaridagi emblema
 
Turkiyaning Gaagadagi elchixonasi.

Turkiya Tashqi ishlar vazirligi koʻpincha oʻz rangini turk bayrogʻidan olgan qizil oval shaklidagi rozetdan foydalanadi, uning shakli esa 19-asr oxiridagi Usmonli gerbi markazidagi oval qalqonni aks ettiradi.[4] Rozetkada vertikal yoʻnaltirilgan (yuqorida yulduz bilan) tillarang tusli yarim oy va yulduz mavjud boʻlib, TC Dışişleri Vazirligi oltin rangli matn bilan oʻralgan. Ushbu oval rozetning bir varianti (Turkiya Cumhuriyeti Büyükelçiliği tilla tusli matnni oʻz ichiga olgan) Turkiya elchixonalari tomonidan qoʻllaniladi.

Prezident muhriTahrirlash

Turkiya Prezidenti muhrining markazida 16 ta buyuk turkiy imperiyaning ramzi boʻlgan 16 ta besh qirrali yulduz bilan oʻralgan katta 16 qirrali yulduz bor. Uning koʻrinishi qonun bilan tartibga solinadi.[5]

 
Turkiya Prezidentining muhri
 
Turkiya Prezidenti bayrogʻi

ManbalarTahrirlash

  1. National ID card of Mustafa Kemal Atatürk from 1934
  2. Pâkalın, Mehmet Zeki (1954). „Namik Ismail bu son nümune üzerinde ufak bir tadil yapti ve son sekil“. Osmanlı tarih deyimleri ve terimleri sözlüǧü (in Turkish).
  3. „Arma“. Aksiyon Dergisi (in Turkish) (373). 2002.
  4. „Official escutcheon of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey“.
  5. „Official website of the Turkish Presidency: Detailed description of the Turkish Presidential Seal“