Vahhobiylik (Al Vahhob - Allohning 99 ta go'zal ismlaridan biri bo'lib, u O’z ne’matlarini tekin ato etuvchi dega ma'noni anglatadi, Allohni isimlarini qo'rqitish manosida, adashganlarga nisbat berish manosida ishlatib bo'lmaydi) — islom dinining sunniy hanbaliya mazhabidagi yoʻnalishi . Arabiston ya. o.ning markaziy qismi (Najd)da 18-a. oʻrtalarida paydo boʻlgan. . Muhammad ibn Abdulvahhob (1703—92) asos solgan (nomi shundan). Ibn Abdulvahhob aqidada Ibn Taymiya (1263—1328) va Ibn Kasir (1300—72)ga ergashdi. Ibn Taymiya esa Ahmad Ibn Hanbal aqidasida bo'lgan. V. tarafdorlari fikricha, faqat Alloh mahanbaliya mazhabidagiʼbud va islomning manbai Qurʼon va Sunnadir. Rosululoh sav dan boshqa har bir ulamo hato qilishi mumkin. Shuning uchun ularni so'ziga ko'r ko'rona ergashib bo'lmaydi, balki dalilari bilan ergashiladi. Lekin bu 4 mashaboshi ulamolar hurmatini zig'ircha pasaytrmaydi. Balki ularni hurmat qilib ezozlab ilimlari o'rganiladi. Muqaddas joylarni ziyorat qilish, aziz-avliyolardan duolarda yordam so'rash, taqiqlangan vasila hisoblanadi. Allohdan o'zga zotlardan yordam so'rash mumkin emas deb hisoblashadi. Musiqa, qoʻshiq va umuman maʼnaviy taraqqiyotning boshqa koʻp koʻrinishlari bidʼat (keyin kirib kelgan yangilik) sanaladi. Vahhobiylar hanbaliya mazhabida ibodat qilishadi. Vahhobiylar dinni "tozalash"ga, Muhammad (sav) davridagi asl holiga keltirish iddaosi bilan harakat qiladi.

Amir Muhammad ibn Saud (1725—65) bu ishda V. taʼlimotidan foydalandi. Muhammad ibn Saud va uning oʻgʻli Abdulaziz ibn Muhammad (1765—1803) vahhobiylar bayrogʻi ostida yarim orolning katta qismini kuch bilan egallab, birinchi saudiylar davlatini barpo qildilar. Ammo bu davlat 19-asr boshida misrliklar istilosi natijasida quladi. Ayni vaqtda V. Arabiston ya. o.dan tashqarida — Hindiston, Indoneziya, Sharqiy va Shim. Afrikada yoyila boshladi. Ikkinchi Saudiylar davlati qisqa muddat (1843—65) hukm surdi. Va, nihoyat, 20-asr boshida Abdulaziz ibn Abdurahmon (1880— 1953) oxirgi bor Saudiylar davlatini tiklash uchun boshlangan harakatga rahbarlik qildi va hozirgi Saudiya Arabistoniga asos soldi.


AdabiyotlarTahrirlash

  • Ahadjon Hasanov. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil