Boʻyalgan laylak yoki Hind tumshugʻi[1] (lotincha: Mycteria leucocephala) — laylaklar oilasiga Amerika tumshuqlilari (Mycteria) urugʻi mansub qush.

Boʻyalgan laylak
Ilmiy tasniflashUshbu tasnifni tahrirlash
Olam: Eukariotlar
Tip: Xordalilar
Sinf: Qushlar
Turkum: Laylakdoshlar
Oila: Laylaklar
Urugʻ: Mycteria
Xalqaro ilmiy nomi
Mycteria leucocephala (Pennant, 1769)
Sinonimlari
  • Tantalus leucocephalus
  • Ibis leucocephalus
  • Pseudotantalus leucocephalus
PaintedStorkMap.svg

Ular Hindiston yarimorolidagi Himoloydan janubda joylashgan va Janubi-Sharqiy Osiyogacha choʻzilgan tropik Osiyo tekisliklarining sersuv yerlarida yashaydi. Katta yoshlilarning oʻziga xos pushti uch qavatli patlari ularga shu nom bilan atalishiga sabab boʻlgan. Ular daryolar yoki koʻllar boʻyidagi sayoz suvlarda gaza boʻlib oziqlanishadi. Ular yarim ochiq tumshuqlarini suvga botiradilar va ularni u yoqdan-bu yoqqa supuradilar va mayda baliqlar teshishi bilan ularni ushlab oladi. Ular sayr qilib yurganlarida, yashiringan baliqlarni suvga chiqarish uchun oyoqlari bilan suvni aralashtiradilar. Ular koloniya sifatida daraxtlarga, koʻpincha boshqa suv qushlari bilan birga joylashadilar. Ular ko'chib yurmaydilar, ob-havo yoki oziq-ovqat mavjudligi hamda naslchilik uchun oʻzgarishlarga javoban oʻz diapazonining ba'zi qismlarida qisqa masofaga harakat qilishadi.

TavsifTahrirlash

Bu yirik laylakning ogʻir sariq tumshugʻi bor, uchi pastga egilgan, bu esa uni ibisga oʻxshatadi. Voyaga etgan qushlarning boshi patsiz va toʻq sariq yoki qizgʻish rangga ega. Tumshugʻining uzun uchlari yorqin pushti rangga ega boʻlib, dam olishda ular orqa va dum qismigacha choʻziladi. Oq gulli belgilarga ega boʻlgan oʻziga xos qora koʻkrak bandi mavjud. Qora rang qanot ostidagi toʻsiqlargacha davom etadi va qora qoplamalarning oq uchlari unga qanot ostidagi astar boʻylab oq chiziqlar koʻrinishini beradi.

Tananing qolgan qismi kattalarda oq rangga ega. Oyoqlari sargʻish-qizil rangga ega, lekin koʻpincha oyoqlarida nevroz yoki najas qilish odati tufayli, ayniqsa dam olish paytida oq koʻrinadi. Kalta dumi qora, yashil jilosi bor[2]. Boʻyi taxminan 93–102 sm, qanotlarini yoyishda 150–160 sm va ogʻirligi 2–3,5 kg. Erkaklar va urgʻochilar bir xil koʻrinadi, lekin bir juft boʻlib turganida erkaklari odatda urgʻochidan kattaroq koʻrinadi[3].

Yosh qushlar asosan tukli oq rangga ega boʻlib, kulrang patlar va qora rangdagi yuz terisiga ega. Voyaga yetmaganlarda qoʻngʻir rangli patlar boʻladi va boshqa laylaklar singari ikki-uch yildan soʻng voyaga yetib nasl qoldirishi mumkin[4].

Barcha laylaklar singari ular ham boʻynini choʻzib uchib ketishadi. Ular oziq-ovqat qidirish joylarini qidirishda koʻpincha ertalabki termallardan foydalanadilar. Boshqa laylaklar singari, ular ham ovoz chiqarmaydi, lekin uyada uyada qattiq xirillashi yoki past nola tovushlarini chiqarishi mumkin[5].

Tarqalishi va yashash joyiTahrirlash

Boʻyalgan laylak Osiyo tekisliklarida keng tarqalgan. Ular Himoloy tizmalarining janubida joylashgan va gʻarbda Hind daryosi tizimi bilan chegaralangan yerlarda va sharqda Janubi-Sharqiy Osiyogacha choʻzilgan hududlarda uchraydi.Ular chuchuk suvli botqoqlarni afzal koʻradilar, lekin sugʻorish kanallari va ekin maydonlaridan, xususan, musson davrida suv bosgan sholi maydonlarida ham uchratilgan[6].

FotosuratTahrirlash

ManbalarTahrirlash

  1. Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 26. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.
  2. Rasmussen, PC & JC Anderson (2005). Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2. Smithsonian Institution & Lynx Editions. p. 62.
  3. Urfi, A. J. & A. Kalam (2006). "Sexual Size Dimorphism and Mating Pattern in the Painted Stork (Mycteria leucocephala)". Waterbirds. 29 (4): 489–496. doi:10.1675/1524-4695(2006)29[489:SSDAMP]2.0.CO;2.
  4. Elliott, A. (1992). "Family Ciconiidae (Storks)". In del Hoyo, J.; A. Elliott; J. Sargatal (eds.). Handbook of the Birds of the World. Vol. 1. Lynx Edicions, Barcelona. pp. 449–458.
  5. Whistler, Hugh (1940). Popular handbook of Indian Birds. Fourth edition. Gurney and Jackson, London. pp. 503–505.
  6. Sundar, K. S. Gopi (2006). "Flock Size, Density and Habitat Selection of Four Large Waterbirds Species in an Agricultural Landscape in Uttar Pradesh, India: Implications for Management". Waterbirds: The International Journal of Waterbird Biology. 29 (3): 365–374. doi:10.1675/1524-4695(2006)29[365:fsdahs]2.0.co;2. JSTOR 4132592.