Kabarda-Balkariya tarixi

Kabarda-Balkariya hududida mezolit va neolit davrlariga oid yodgorliklar topilgan. Kabardinlarning ajdodlari — adigelar (sind, meot, zix, kerket qabilalari) Azov va Qora dengiz soqillarida yashagan. Mil. av. 1-ming yillik oʻrtalarida sindlar yagona davlatga birlashdi. Keyinchalik ular Bospor podshohligiga qoʻshildi. 4-asrda xunlarning bostirib kelishi natijasida adige (adigey)larning rivojlangan xoʻjaligi va madaniyati tushkunlikka uchradi. Shimoliy Kavkaz va alan qabilalarining bolgarlar va qipchoqlar bilan aralashuvi natijasida bolqor xalqi vujudga keldi.

13-asr boshlarida moʻgʻullar bostirib kelgach, bolqorlar togʻlarga koʻchib ketishga majbur boʻlishdi. Moʻgʻullar mahalliy aholidan koʻp kishini qirib yubordi. 13—14-asrlarda adigelarning bir qismi kabardinlar deb atala boshladi. 17-asrda Kabarda Katta Kabarda va Kichik Kabardaga boʻlindi. 1557 yili Kabardani Rossiya bosib oldi. 1774 yilda Kabarda Rossiyaning ajralmas qismi deb eʼlon qilindi. 1827 yilda Rossiyaga Balkariya ham qoʻshib olindi.

Modern Kabardino-Balkaria

1918 yili 21 martda Shoʻro hokimiyati eʼlon qilindi. 1920 yilning mart oxirigacha fuqarolar urushi davom etdi. 1921 y ili1 sentyabrda RSFSR tarkibida Kabarda muxtor viloyati, 1922 yil 16 yanvarda birlashgan Kabarda-Balkariya muxtor viloyati tuzildi. 1936 yili 5 dekabrda Kabarda-Balkariya Muxtor Respublikasi deb ataldi. Kabarda-Balkariya 1942 yili oktyabrda nemislar tomonidan bosib olindi. 1943 yili yanvarda ozod etildi. 1944 yilda bolqorlar Ikkinchi jahon urushi davrida nemis bosqinchilariga yon bosdi degan tuhmat bilan zoʻrlab Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonga koʻchirildi. Kabarda-Balkariya muxtor respublikasi Kabarda muxtor respublikasi deb atala boshladi. 1957 yil bolqor xalqining milliy muxtoriyati tiklandi va Kabarda muxtor respublikasi yana Kabarda-Balkariya Muxtor Respublikasiga aylantirildi. 1991 yili yanvardaKabarda-Balkariya Oliy Kengashi davlat suvereniteti haqida deklaratsiya qabul qildi, 1992 yilning fevralidan Kabarda-Balkariya Respublikasi deb atala boshladi. [1]

ManbaTahrirlash

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil