Botanikada piyozcha tuzilish jihatdan ettli barglari yoki barg asoslari[1] boʻlgan qisqa poya boʻlib, ozuqa saqlash organi vazifasini bajaradi.

Sarimsoq piyozchlari
Hippeastrum (amaryllis) lampochkasi

Tavsif

tahrir
 
uzunasiga kesilgan piyozcha
 
Piyozchaning koʻndalang kesimi

Piyozchaning barg asoslari, palla deb ham ataladi, ularda oʻsimlikning noqulay sharoitlarda omon qolishi uchun oziq-ovqat zaxiralari saqlanadi. Piyozchaning markazida vegetativ oʻsish nuqtasi yoki kurtaklar joylashgan. Poyaning pastki qismidan ildizlar, yuqori tomondan esa yangi poya va barglar chiqadi. Tunik piyozchalar quruq, membranali tashqi pallalarga ega boʻlib, ular piyozchaning ichki qismini himoya qiladi[2]. Allium, Hippeastrum, Nargis va lola turkumidagi turlarning barchasida tunik lampalar mavjud. Lilium va Fritillaria turkumiga mansub turlarning piyozchalari himoya qatlamiga ega boʻlmagan boʻshashgan pallalarga ega[3].

Piyozcha vegetativ davrda hosil boʻladi, oʻsimlik esa koʻpayish davrida gullaydi[2]. Gullash davri tugagandan soʻng, oʻsimlik taxminan olti haftalik barg davriga kiradi, bu davrda oʻsimlik tuproqdan ozuqa moddalarini va kelgusi yil uchun gullarni hosil qilish uchun quyosh energiyasini oʻzlashtiradi. Piyozchalardan kelgusi yili yangi oʻsimliklar oʻsib chiqadi.

Piyozcha hosil qiluvchi oʻsimliklar

tahrir

Yer osti saqlash organlarini hosil qiluvchi oʻsimliklar piyozchalar, ildiz mevalari va kurtaklar, geofitlar hosil qiladi. Baʼzi epifitik orxideyalar (Orchidaceae oilasi) piyozchalarga oʻxshash psevdobulbs deb ataladigan yer usti saqlash organlarini hosil qiladi.

Haqiqiy lampochkalarni hosil qiluvchi deyarli barcha oʻsimliklar bir pallali boʻlib, ularga quyidagilar kiradi:

  • Amaryllis, Crinum, Hippeastrum, Nargis va Amaryllidaceae oilasining baʼzi turkumlari piyozcha hosil qiladi.
  • Piyozgul, lolalar va Loladoshlar oilasining boshqa koʻplab vakillari.
  • Iridaceae oilasi vakillari: Xiphium („Gollandiya“ irislari) va Hermodactyloides („tosh bogʻi“ irislari).

Oxalis, Oxalidaceae oilalari ikki pallalilar orasida haqiqiy piyozchalarni hosil qiladigan yagona oʻsimliklardir[4][5].

Bulbil

tahrir

Bulbil kichik piyozcha boʻlib, uni bulblet, bulbet yoki bulbel deb ham atash mumkin[6].


Baʼzi liliyalar, masalan, yoʻlbars nilufar Lilium lancifolium, barg qoʻltiqlarida bulbillar deb ataladigan kichik piyozchalarni hosil qiladi. Piyoz oilasining bir nechta aʼzolari, shu jumladan Allium sativum (sarimsoq), toʻpgullarida gullar oʻrniga (bu apomiksisning bir shakli) piyozchalar hosil qiladi. Daraxt piyozi (Allium × proliferum) isteʼmol qilish uchun yetarlicha katta boʻlgan kichik piyoz hosil qiladi.

Yana qarang

tahrir
  • Gul lampalar roʻyxati

Maʼlumotnomalar

tahrir
  1. Bell, A. D. 1997. Plant form: an illustrated guide to flowering plant morphology. Oxford University Press, Oxford, U. K.
  2. 2,0 2,1 Mishra, S.R.. Plant Reproduction. Discovery Publishing House, 2005 — 120–125 bet. ISBN 978-81-7141-955-5.  Manba xatosi: Invalid <ref> tag; name "Mishra" defined multiple times with different content
  3. Ellis, Barbara W.. Bulbs. Houghton Mifflin Harcourt, 2001 — 3 bet. ISBN 978-0-618-06890-6. 
  4. Hartmann, Hudson Thomas. Hartmann and Kester's Plant Propagation: Principles and Practices, 7, Prentice Hall, 2002 — 561 bet. ISBN 978-0-13-679235-2. 
  5. Oberlander, K. C.; Emshwiller, E.; Bellstedt, D.U.; Dreyer, L.L. (2009). "A model of bulb evolution in the eudicot genus Oxalis (Oxalidaceae)". Molecular Phylogenetics & Evolution 51 (1): 54–63. doi:10.1016/j.ympev.2008.11.022. PMID 19070669. 
  6. Bell, A.D.. Plant form: an illustrated guide to flowering plant morphology. Oxford, U.K.: Oxford University Press, 1997.