Qashqaylar (forscha: قشقائی Qashqāī) hali ham asosan koʻchmanchi hayotda yashab kelayotgan turkiy xalqlardan biri boʻlib, asosan Eron janubi-sharqida joylashgan Fors koʻrfazdagi Sheroz atrofida koʻchib yurishadi. Eronda ozarbayjonliklardan soʻng eng koʻp sonli turkiy xalqlarning vakili hisoblanadi.

Qashqay
Iran location map.svg
Hozirgi joylashuv areali va aholi soni
Jami: 1,5 million
Eron
Til Qashqay tili, Forscha
Dini Shialik
Qashqaylarning chodiri
Qashqaylik odam kalyan chekmoqda. Sepidan Shahristoni, Eron

Koʻchmanchilik manzilgohlari, yozda Sheroz togʻlari va qishda Fors koʻrfazi tekisliklari (qishlov) oraligʻida, 480-1000 kilometrlik maydonni qamrab oladi.

Qashqaylarning katta qabilalariTahrirlash

  • Amele (5397 oila, 450 nafar aholi)
  • Derre Shuri (Saltlu vodiysi, 5265 oila)
  • Sesh Beyli (6 janob) (4350 oila)
  • Farsimadan (1505 oila)
  • Keshkoʻlli (5.512 oila): Katta va Kichik Keshkoʻlli deb ikkiga boʻlinadi:
    • Buyuk Keshkoʻlli (Keshkuli Bozorg) (4862 oila, asosan oʻtroq)
    • Kichik Keshkoʻlli (Keshkuli Kuchik) (650 oila)

Kamroq qabilalar:

  • Qaracha (430 oila)
  • Rahimli (370 oila)
  • Safi Xanli (335 oila)

DiniTahrirlash

Qoshqaylar shialarning 12 imom eʼtiqodini qabul qilganlar.

TiliTahrirlash

Ular gapiradigan til qashqay tilidir. Ular ko‘chmanchi bo‘lganlari uchun tillariga Erondagi boshqa turkiy xalqlar kabi fors tili unchalik ham taʼsir ko‘rsatmagan. Ular o‘zaro qashqay tilida gaplashadilar, ammo fors tili taʼlim tili bo‘lgani uchun baʼzida fors tilida ham gaplashishadi.

Turar-joy hududlariTahrirlash

Ular Zagros togʻlari etaklari boʻylab choʻzilgan mintaqada yashaydilar. Manzilgohlari; Sheroz, Feruzobod, Farashbend, Kazerun, Abade va Semirom kabi shaharlarda joylashgan edi.

Hayot tarziTahrirlash

 
Anʼanaviy bosh kiyim kiygan qashqay bola.

Qashqay erkaklar ot minish va choʻponlik mahorati bilan mashhur. Ularning odatiy bosh kiyimlar ham bor. Qashqay ayollari koʻp rangli yubkalar, yorqin koʻylak bilan sharflar oʻrashadi. Ular gilamdo‘zlikda mahoratli, o‘zlarining manzilgohlarida tabiiy o‘simliklar va hasharotlardan hamda qo‘ylarining junidan olingan tabiiy bo‘yoqlardan foydalangan holda juda rang-barang va betakror gilamlar to‘qishadi. Erondagi boshqa ayollardan farqli oʻlaroq, ular turar joylarida anʼanaviy choyshab kiyishmaydi. 1979-yilgi inqilobdan beri ular shaharlarga chodra kiyib kelishga majburdirlar.[1]

Taniqli qashqay turklariTahrirlash

  • Ismoil HGan Kashkay — Qashqay elining elxoni
  • Emanallah kara Beygi — Farsimlardan jamoasidan chiqqan mashhur shoir
  • Afsona Jahangiri — Hanende
  • Teymur Goʻrdani — Buyuk Keshkollilardan chiqqan shoir
  • Habiballoh Gerginpur
  • Husrov Xon Qashkay
  • Dovud Huseyin Agayi Keshkoʻlli — Buyuk Keshkoʻllilardan chiqqan shoir
  • Furud Garginpur
  • Mezun Kaskayi — shoir
  • Mirzo Jahongirxon Qashqay
  • Nosir Qashqayi
  • Yusif Qashqayi — qashqoqlarning taniqli shoiri
  • Mirali Qashqayi akademik

Madaniy taʼsirlariTahrirlash

Nissan Motors oʻzining 2006-yilgi modeliga Qashqay qabilasining nomini bergan edi. Dizaynerlarning fikricha, xaridorlar ham koʻchmanchi ruhli boʻlishiga ishonishadi.

ManbalarTahrirlash

  1. „Nissan Qashqai car“ (5-avgust 2008-yil). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-sentabr 2022-yil.