Chukotka dengiziShimoliy Muz okeanining chekka qismida joylashgan dengiz. Shimoliy Osiyo va Shimoliy Amerika qirgʻoqlari yaqinida o'rnashgan. Sharqda Bofort dengizi, janubda Bering boʻgʻozi orqali Sharqiy Sibir dengizi bilan tutashib turadi. Maydoni 620,000 km2 (240,000 kv mi) ni tashkil etadi. Oʻrtacha suv hajmi 51 ming km3 ga teng. Koʻp qismining chuqurligi 25–50 m dan 200 m gacha yetadi. Eng katta qoʻltiqlari:

  • Kolyuchi (Osiyo)
  • Kotsebu (Shimoliy Amerika)
Joylashuvi Shimoliy Osiyo va Shimoliy Amerika
Koordinatalari 69°N 172°W / 69°N 172°W / 69; -172
Okean tipi dengiz
Havzaga aloqador oʻlkalar Rossiya va AQSH
Yuzasi 620,000 km2 (240,000 kv mi)
Oʻrtacha chuqurligi 80 m (260 ft)
Suv hajmi 50,000 km3 (4.1×1010 acre⋅ft)
Manbalar [1][2][3]

Yirik orollari:

  • Vrangel
  • Gerald,
  • Kolyuchi
  • Puffin

Iqlimi

tahrir

Iqlimi Arktika iqlimiga xos. Qishda shimoli-sharqiy shamollar esib turadi, havo harorati —20°, –30° ga, ayrim vaqtlarda esa –42°, –49° gacha pasayadi. Yozda koʻproq shimol shamollar esib, iyulning oʻrtacha tempaturasi dengiz ustida 7°, 13°, qirgʻogʻida 26° gacha koʻtariladi. Qishda suvning harorati –1,7°, –1,8° ga yetadi. Syvning o'rtacha shoʻrligi 32,5–33,5‰, qirgʻoq yaqinidagi suvda esa 24‰ dan 27‰ gacha bo'lishi kuzatilgan. Yozda suv yuzasida (ochiq dengizda) shoʻrlik 28–32‰, tempaturasi 3°dan 7° gacha koʻtariladi. Chukotka dengiziga Bering boʻgʻozi orqali Bering dengizidan iliq oqim (suv), aksincha, shimoliy-sharqdan Sharqiy Sibir dengizidan sovuq oqim kirib keladi. Qishda Chukotka dengizi muz bilan qoplanadi. Dengizda suv qalkishi yarim sutkada takrorlanib turadi (balandligi 0,9 m gacha).

Tabiati

tahrir

Dengizda sovuq suv sharoitiga moslashgan oʻtlar, ayniqsa, dengiz karami koʻp o'sadi. Hayvonlardan morj, tyulen, nerpa, muzlarda oq ayiq, baliqlardan xarius, navaga, golets, qutb treskasi mavjud. Yozda dengiz sohillarida oʻrdak, gʻoz, gaga, chagʻalay kabi qirg'oqbo'yi qushlari yashaydi.

Portlar

tahrir

Chukotka dengizi dan Shimoliy dengiz yoʻli oʻtadi, eng katta porti — Welen (Chukotka yarim orolda) hisoblanadi. Dengiz sohillarida bir necha kichik portlar, qutb stansiyalari joylashgan. Aholisi baliq va dengiz hayvonlarini ovlash, bugʻuchilik, morj suyagidan buyumlar yasash bilan shugʻullanadi[4].

Manbalar

tahrir
  1. R. Stein, Arctic Ocean Sediments: Processes, Proxies, and Paleoenvironment, p. 37
  2. Beaufort Sea, Great Soviet Encyclopedia (in Russian)
  3. Beaufort Sea, Encyclopædia Britannica on-line
  4. „Chukotka dengizi“ OʻzME. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil