Sarupul, shuningdek, Sari Pul (dari / pashtucha : سرپل) deb ham ataladi , Afgʻonistonning oʻttiz toʻrtta viloyatidan biri boʻlib, mamlakat shimolida joylashgan. Janubda Gʻor va Bomyon, sharqda Samangan, shimolda Balx va Juzjon, gʻarbda Faryob bilan chegaradosh. Viloyat 7 tumanga boʻlingan va 896 qishloqdan iborat. Uning 632 mingga yaqin aholisi boʻlib, u koʻp millatli va asosan qabila jamiyatidir. Viloyat 1988 yilda shimoliy afgʻon siyosatchisi Sayid Nasim Mihanparast koʻmagida tashkil etilgan. [1] Sar-e Pol shahri viloyat markazi sifatida xizmat qiladi.

Sar-e Pol
Province
Andoza:Nq
Skyline of Sar-e Pol
35°36′0″N 66°18′0″E / 35.60000°N 66.30000°E / 35.60000; 66.30000 G OKoordinatalari: 35°36′0″N 66°18′0″E / 35.60000°N 66.30000°E / 35.60000; 66.30000 G O
Aholisi
 (2021)
632 182
[[File:|290px|Sar-e Pol xaritada]]
Sar-e Pol
Sar-e Pol

2021-yilda Tolibon 2021-yilgi hujum paytida viloyat ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi.

TarixiTahrirlash

  16-asr boshlari va 18-asr oʻrtalari oraligʻida hudud Buxoro xonligi tomonidan boshqarilgan. U Ahmadshoh Durroniyga Buxorolik Murod begim tomonidan 1750-yilda shartnoma imzolangandan keyin berilgan va Durroniylar saltanati tarkibiga kiradi. Unda Durroniylar, keyin esa Barakzaylar sulolasi hukmronlik qilgan. Bu hudud 19-20-asrlarda olib borilgan uchta ingliz-afgʻon urushi davrida inglizlar tomonidan tegmagan. 1980-yillar Sovet-Afgʻon urushigacha taxminan yuz yil davomida tinch boʻlib qoldi.

Yaqin tarixiTahrirlash

Afgʻonistondagi fuqarolar urushi davrida bu hudud Abdul Rashid Doʻstumga sodiq kuchlar tomonidan nazorat qilingan. U 1998 yilda Tolibon tomonidan bosib olingan. Aminulla Amin, Tolibonning qoʻlga olingan birinchi yuqori martabali aʼzosi, viloyatning sobiq gubernatori edi. [2]

Taxminan 2005-yildan beri Mozori Sharifda joylashgan va Sari Pol, jumladan, toʻrt viloyat uchun masʻul boʻlgan Shvetsiya boshchiligidagi Viloyatni qayta qurish guruhi (PRT) viloyatda idora va bir qancha qoʻshinlar tashkil qildi. Afgʻoniston Milliy Xavfsizlik Kuchlari (ANFS) soʻnggi oʻn yillikda kengayishni boshladi va xavfsizlikni asta-sekin Xalqaro Xavfsizlik Kuchlaridan (ISAF) oʻz zimmasiga oldi. Afgʻoniston-Turkmaniston chegarasini Afgʻoniston Chegara Politsiyasi (ABP) qoʻllab-quvvatlaydi, qolgan viloyatlarda qonun va tartibni NATO tomonidan oʻqitilgan Afgʻoniston Milliy Politsiyasi (ANP) taʼminlaydi.

2009-yilda viloyat politsiyasi boshlig‘i qurol-yarog‘lar viloyatning tinch tumanlari deb atalgan Sangcharak, Go‘sfandi va So‘zama-qal’a hududlari va uchta tumandan yig‘ilganini aytdi. Jangarilarga qarshi amaliyotlar chog‘ida politsiya boshlig‘i so‘nggi amaliyotlar chog‘ida taniqli Tolibon qo‘mondoni Mulla Nodir va yana 11 kishini hibsga olganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, amaliyotlar chog‘ida odamlardan bir necha kilogramm gashish va afyun ham musodara qilingan. [3]

Sarupul viloyatida sayohatchilar uchun eng katta xavf yoʻl banditlari va oʻgʻrilari, buzuq militsionerlar va politsiyachilar va yoʻllardagi xavf boʻlib qolmoqda. Tolibonning viloyat boʻylab kichik kadrlari bor, lekin qoʻshni viloyatlarda kattaroq yordam tarmoqlariga tayanadi.

TaʼlimiTahrirlash

  Umumiy savodxonlik darajasi (6+ yosh) 2005-yildagi 12 foizdan 2011-yilda 23 foizga oshdi [4] Umumiy sof qabul darajasi (6-13 yosh) 2005-yildagi 22 foizdan 2011-yilda 46 foizgacha oshdi [4]

GeografiyasiTahrirlash

Sarupul togʻli viloyat, ayniqsa janubiy qismida. U 16,360 km maydonni egallaydi. Viloyat hududining toʻrtdan uch qismi (75 %) togʻli yoki yarim togʻli, yettidan bir qismi (14 %) esa tekisliklardan iborat. Viloyat 7 ta tumanga boʻlingan boʻlib, 896 ta qishloqdan iborat.

DemografiyasiTahrirlash

2021-yil holatiga koʻra, viloyatning umumiy aholisi 632 000 ga yaqin. [5]

IqtisodiyotiTahrirlash

Konchilik va qishloq xoʻjaligi viloyatning asosiy tarmoqlari hisoblanadi. Afgʻoniston hukumati Xitoy milliy neft korporatsiyasi (CNPC) bilan Amudaryo havzasida neft bloklarini oʻzlashtirish boʻyicha shartnoma imzoladi, bu loyiha yigirma yil ichida milliardlab dollar daromad keltirishi kutilmoqda; bitim shimoliy Sar-e Pol va Faryob viloyatlarida burgʻulash va neftni qayta ishlash zavodini oʻz ichiga oladi va Afgʻoniston hukumati tomonidan bir necha oʻn yilliklar davomida tuzilgan birinchi xalqaro neft qazib olish kelishuvidir. [6] Afg‘oniston neftini qazib olish 2012-yil oktabr oyida boshlangan bo‘lib, 2013-yilda bu ko‘rsatkich yiliga 1 million barobargacha oshishi kutilmoqda

  1. Neamatollah Nojumi. The rise of the Taliban in Afghanistan: mass mobilization, civil war, and the future of the region. Palgrave Macmillan, 2002 — 80– bet. ISBN 978-0-312-29584-4. 30-mart 2011-yilda qaraldi. 
  2. „Pakistan holds senior Taleban official“. BBC News (20-dekabr 2001-yil). Qaraldi: 20-fevral 2008-yil.
  3. Zabeehullah Ihsas, „Armed groups a challenge in Sar-i-Pul“, Pajhwok Afghan News, March 28, 2010
  4. 4,0 4,1 Archive, Civil Military Fusion Centre, „Archived copy“. 31-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2014-yil.
  5. „Estimated Population of Afghanistan 2021-22“. National Statistic and Information Authority (NSIA) (aprel 2021). 29-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil. „Estimated Population of Afghanistan 2021-22“ (PDF).
  6. Harooni, Mirwais. „REFILE-Afghanistan signs major oil deal with China's CNPC“. Reuters (28-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2012-yil.